Xung quanh vấn đề này, ông Bùi Cách Tuyến - Phó tổng cục trưởng tổng cục môi trường  đã có cuộc trao đổi với báo giới.

Nhiều ý kiến cho rằng việc xử lý đối với doanh nghiệp  gây ô nhiễm môi trường  trong thời gian  qua chỉ mang tính chiếu lệ. Đây chính là một trong những nguyên nhân  khiến tình trạng ô nhiễm môi trường  ngày càng gia tăng. Ông nghĩ sao về điều này?

Vấn đề là phải sửa luật, cụ thể là nghị định 81 xử phạt vi phạm  hành chính về môi trường. Với nghị định hiện hành, mức phạt cao nhất chỉ ở mức 70 triệu đồng, tới đây sẽ sửa đổi theo hướng phạt 500 triệu đồng.

Trong các hình thức xử lý  đối với doanh nghiệp  gây ô nhiễm, có việc buộc doanh nghiệp  phải tạm đình chỉ hoạt động. Biện pháp mạnh này khiến doanh nghiệp  rất sợ nhưng tại sao ta rất ít áp dụng?

Cần phải có lộ trình. Nếu mình chưa vận động, tuyên truyền hoặc chưa thống nhất  về biện pháp, mà làm mạnh quá cũng gây ảnh hưởng đến kinh tế, chính trị, xã hội, công ăn việc làm  của người dân. Vì vậy cần phải có bước đi thích hợp, có sự chuẩn bị về mặt luật pháp, tâm lý, kiến thức, thậm chí trang bị cả đạo đức về kinh doanh, môi trường  để người ta sửa dần. Trong quá trình đó, mình cũng tăng cường các biện pháp chế tài thông qua hoàn chỉnh hệ thống  luật pháp, thống nhất  về ý chí trong lãnh đạo chính trị và quản lý nhà nước, rồi tình hình sẽ cải thiện.

Vừa qua chúng ta mới chỉ thiên về xử lý hành chính đối với doanh nghiệp  vi phạm, mà ít xử lý hành chính đối với cá nhân  trong đơn vị có vi phạm, điển hình như trong vụ Vedan?

Cái này mình cũng cần phải hoàn thiện lại hệ thống  luật pháp. Lĩnh vực đầu tư  vào Việt Nam  có sự tham gia của rất nhiều nước, mình cũng tham gia nhiều công ước quốc tế, vì vậy giờ làm cái gì cũng phải trông trước trông sau, để tất cả các yếu tố phải đồng bộ với nhau. Phải cân nhắc, tránh trường hợp quan hệ với các nước đầu tư  vào Việt Nam  có những cái không ổn sẽ ảnh hưởng đến bức tranh đầu tư  chung.

Thực tế, chúng ta “vướng” luật hay “vướng” tư tưởng những người làm quản lý?

Chủ yếu do hệ thống  luật pháp. Khi các công ty  gây ra ô nhiễm  thì chủ yếu xử lý công ty, doanh nghiệp  chứ không có xu hướng xử lý cá nhân. Đó là cách làm phổ biến, giờ đến lúc mình phải xem lại.

Hiện người dân  gặp khó khăn trong việc đòi doanh nghiệp  bồi thường vì đã gây thiệt hại cho họ. Ông nghĩ gì về việc này?

Trong cảm quan của người dân, thì khi doanh nghiệp  gây ô nhiễm  môi trường, gây thiệt hại đến đời sống của họ thì họ sẽ gửi khiếu nại tới chính quyền  địa phương. Nhưng nhiều chính quyền  địa phương lại có lý luận khác cho rằng đây là vấn đề dân sự, quan hệ bồi thường là quan hệ dân sự, và người dân  phải khiếu kiện qua hệ thống  toà án. Chính quyền  không phán xét việc này.

Trên thực tế, người dân  ở nông thôn chưa có thông tin  đầy đủ nên gặp trở ngại khi khiếu kiện. Đây là việc lớn, đòi hỏi phải có chủ trương từ trên, phải có sự nối kết giữa tất cả các bên, để có một biện pháp hợp luật, hợp tình, hợp lý và hợp với sự phát triển. Có vậy mới phát triển và ổn định được.

Ở ta có thực trạng là nhiều doanh nghiệp  gây ô nhiễm môi trường  trên một dòng sông. Vậy làm sao xác định được mức độ gây thiệt hại, cũng như trách nhiệm phải bồi thường của từng doanh nghiệp  đối với môi trường  và người dân?

Các nước đã có quá trình phát triển, thì người ta quản lý theo tiêu chuẩn dòng, mỗi lưu vực nước có một tổng tải lượng chịu được của nó. Khi người ta phân tổng tải lượng đó cho các doanh nghiệp  hai bên dòng sông, họ quy định  nếu tất cả các doanh nghiệp  đó, có tổng lượng xả vượt quá quy định  của Chính phủ  quy định, thì họ phải chịu trách nhiệm.

Còn bây giờ mình chỉ dùng tiêu chuẩn dòng ở ngay ống xả ra thì có thể đạt cho một doanh nghiệp, nhưng nếu tất cả các doanh nghiệp  cùng xả ra, thì nó vượt quá sức chịu đựng của dòng sông. Bởi vậy trong bảo vệ chất lượng  khu vực  nước, người ta phân thành hai loại, một loại tiêu chuẩn điểm xả và một loại tiêu chuẩn dòng sông. Mỗi dòng sông đòi hỏi một chất lượng  riêng và mỗi doanh nghiệp  nằm trên lưu vực đó phải thoả mãn tiêu chuẩn dòng.

Vậy làm sao để doanh nghiệp  buộc phải bồi thường thiệt hại cho môi trường  và người dân?

Người ta tính được tổng tải lượng của đoạn sông đó là cỡ nào, tổng tải lượng chất thải mà đoạn sông đó nhận được đem chia cho các doanh nghiệp  ở trên đó. Các chuyên gia  chỉ cần biết anh sản xuất cái gì bao nhiêu sản lượng mỗi năm là tính ra được tổng tải lượng chất thải. Các doanh nghiệp  đó phải ngồi lại với nhau cùng với “trọng tài” là chuyên gia, cơ quan  quản lý là tính được ra ngay doanh nghiệp  nào gây ô nhiễm  và mức độ ra sao. Vì vậy doanh nghiệp  không thể “đá” trách nhiệm cho đơn vị khác, để mình là người vô can. Để buộc các doanh nghiệp  phải bồi thường thiệt hại phụ thuộc vào công tác  quản lý.

Xin cảm ơn ông!

Lan Hương

Bạn có ý kiến gì về bài viết Xử lý vi phạm môi trường phải... trông trước trông sau! này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Xử lý vi phạm môi trường phải... trông trước trông sau! bạn tại đây.