Sân bay Chicago  những ngày cuối năm như chìm trong tuyết trắng. Chuyến bay cuối cùng trong ngày về Washington  DC đang chuẩn bị cất cánh, chỉ còn những hành khách cuối cùng là mấy người Việt  Nam chuyển từ chuyến bay Seoul sang.

Nhìn qua cửa sổ máy bay thấy tuyết đọng thành những mảng lớn như tấm chăn bông khổng lồ  ở vòng ngoài đường băng. Trong máy bay tiếng cô tiếp viên  ấm áp, chào các bạn đã tới Hoa Kỳ.

Và, phải hơn 1 giờ bay nữa chúng tôi  mới đặt chân xuống thủ đô  của đất nước  hơn 300 triệu dân này. Hôm ấy, trời lạnh – 50⁰C. Đã 2 giờ đêm mà nhìn rất rõ thành phố  Washington  DC bởi màu trắng của tuyết. 

Washington DC là trung tâm  quan trọng  bậc nhất của đời sống công cộng  ở Mỹ. Gần giống như Paris  hay Sofia hay Vienna do “mẫu” kiến trúc đô thị Washington  bao gồm các con phố ngắn và các tòa nhà công cộng  được sắp xếp một cách hệ thống  và hài hòa với cảnh quan xung quanh với quảng trường, những vườn hoa và những dải phố có những biệt thự, lâu đài  tạo ra một thủ đô  cổ kính và êm đềm. 

Không chỉ khách mời của Bộ Ngoại giao  mà tất cả mọi người, ai cũng có thể được tham quan Nhà trắng... Hôm đó, sau buổi tiếp xúc với các chuyên viên đặc trách thuộc Văn phòng  Bộ Ngoại giao, thăm Trung tâm  báo chí, phòng họp báo của Bộ và một số hãng thông tấn nổi tiếng của thế giới  (đặt văn phòng  tại đây), chúng tôi  ăn trưa ngay trong phòng ăn Bộ Ngoại giao.

Câu chuyện của một đặc phái viên  từng có nhiều năm làm việc  tại Trung Quốc, sau đó có 2 năm nghiên cứu  về Việt Nam  khiến tôi có cảm tưởng ông hiểu Việt Nam  hơn cả người Việt.

Ông lắng nghe  câu chuyện nửa vời của tôi một cách thông cảm. Tôi nghĩ, mọi vấn đề nội bộ chỉ có nội bộ mới giải quyết được, dù họ có hiểu Việt Nam  đến bao nhiêu đi nữa cũng vẫn là người bên ngoài, người của thế giới  khác. Đây không phải là nơi chia sẻ, mình đến chỉ để biết một cái khác mình...

Sau bữa ăn trưa, chúng tôi  thăm Lầu Năm Góc - Trụ sở Bộ Quốc phòng, nơi có hơn 23 nghìn người đang làm việc, giống như một thành phố  thu nhỏ, có cả siêu thị, quán cà phê  song  việc ra vào hết sức nghiêm ngặt.

Trong cái hành lang dài (tổng cộng chiều dài của các hành lang ở đây lên tới 25 km) dẫn vào các văn phòng  với các chức năng khác nhau, sau khi đi qua các máy soi, đeo phù hiệu chúng tôi  được một sĩ quan lễ tân dẫn đường.

Đi qua các cánh cửa khép kín có biển đề CNN, AP, BBC... chúng tôi  đến văn phòng  báo chí  do một trung tá  phụ trách. Câu chuyện của ông xoay quanh cách cung cấp thông tin  từ Bộ Quốc phòng. Cũng tổ chức họp báo, cung cấp tin tức, trả lời các câu hỏi, hỗ trợ các nhà báo  nếu ai đó muốn có mặt tại chiến trường, cấp giấy phép đi theo các cuộc hành quân v.v.

Tôi hỏi, đi theo các cuộc hành quân, được quân đội  bảo vệ và chu cấp mọi sinh hoạt thì việc đưa tin có lợi cho quân đội  có tránh được không? Ông bảo, đi theo các cuộc hành quân, lẽ đương nhiên sự an toàn được đảm bảo tối đa, chuyện chu cấp thì không có nhưng trong gian nan thì ăn uống là chuyện nhỏ rất đáng chia sẻ, thông qua tình cảm như vậy tính khách quan  có thể cũng bị vơi dần.

Nhưng, ông nhún vai: Nghề báo rất khắc nghiệt, nếu anh không giữ được cái nhìn khách quan  thì anh mất bạn đọc. Sự sống còn của tờ báo là niềm tin  của bạn đọc. 

Sau 3 giờ xe chạy từ Washington  DC chúng tôi  đến Manhattan, 1 trong 5 quận của thành phố  đông dân nhất khu vực  Bắc Mỹ (8,2 triệu dân/830 km2). Giá phòng trong khách sạn  ở nơi này thường 500USD/ngày nhưng đủ giường cho 1 gia đình  3 người và có bếp nấu nướng.

Chúng tôi ngay lập tức thấy choáng ngợp bởi cả thành phố  là những ngôi nhà chọc trời, chỉ riêng Manhattan  có tới 47 cao ốc có chiều cao hơn 200m và 2 cao ốc có chiều cao 300m. Trời rét như cắt, gió thổi lồng lộng. Từ Vịnh thượng lưu New York  chúng tôi  nhìn rõ  tượng Nữ thần Tự do.

Vé ra đảo vào ngày mai đã có trong tay, còn hôm nay chúng tôi  đi dọc bờ vịnh, tưởng tượng cảnh cuối thế kỷ  19 hàng vạn người nhập cư đã ồ ạt đổ về ở nơi này…

Rồi xem triển lãm, tôi ấn tượng nhất mô hình dự án Tháp Tự do (Freedom Tower) có thể sẽ được xây dựng  trên nền toà tháp đôi (Wold Trade Center) bị sụp đổ ngày 11/9/2001 vì khủng bố.

Cái trung tâm  kinh doanh  lớn nhất thế giới  này có vẻ xa lạ với những người không có một chút kiến thức  thương mại  như tôi, song  khái niệm New York  là 1 trong 3 trung tâm  điều khiển kinh tế  thế giới  thì tôi lại hiểu (2 trung tâm  kia là Tokyo  và London).

Lúc đó, tôi chưa biết làm thế nào để trở thành một người buôn cổ phiếu  nhưng tôi biết New York  là thị trường  chứng khoán  lớn nhất thế giới. New York  còn là nơi đặt trụ sở của các tập đoàn hùng mạnh. Cứ 10 công ty  thì có 1 công ty  hoàn toàn của nước ngoài…

Và tôi tò mò muốn biết những người làm ở The New York  Times, tờ báo địa phương nhưng thu hút hàng triệu triệu độc giả từ mọi nơi trên trái đất này đã làm như thế nào để không phụ thuộc vào sự chi phối từ đồng tiền của các nhà quảng cáo, của các thế lực cấp kinh phí. Nhưng, chưa kịp thoả mãn thì chúng tôi  được tin trường ĐH Columbia sẽ đón chúng tôi  tham quan.

Một giáo sư cho chúng tôi  biết, khoa báo chí  ở đây thường khuyên sinh viên  phải học nhiều ngành trước khi vào học báo chí  hoặc ngược lại, theo ông, nghề báo không chỉ đòi hỏi sự dũng cảm để nói lên sự thật mà còn đòi hỏi vốn kiến thức  đa ngành sâu rộng.

Theo ông, tất cả các tờ báo ở Hoa Kỳ  đều không được chính phủ  đài thọ cấp kinh phí gì hết, toàn bộ hoạt động  tồn tại được là nhờ bạn đọc. Mỗi tờ báo lại có một công ty, tiền quảng cáo  hay tài trợ cho báo là qua công ty  này, những người làm báo không bao giờ có thể biết hay gặp gỡ trực tiếp  những nhà tài trợ.

Bài PR cho doanh nghiệp  đòi hỏi một trình độ, nó phải giải quyết được cái muốn biết của bạn đọc, tính văn hoá và đẳng cấp của tờ báo và nhu cầu của doanh nghiệp. Vì thế, ban biên tập đặt ra những quy tắc hết sức nghiêm cẩn  trong chuyện này.

Tài trợ hầu hết là từ những người vừa giàu có vừa có kiến thức  xã hội. Họ quan niệm rằng, đóng góp tài chính  cho báo chí  một cách vô tư, tạo ra môi trường  khách quan  và độc lập  cho báo chí  thì báo chí  mới làm tốt công tác  phản biện và duy trì sự công bằng. 

New York là trạm cuối cùng của đường cáp quang  xuyên đại dương, là một cổng internet  lớn nhất nước Mỹ, hàng triệu triệu lượt người truy cập. Chúng tôi  nhìn thấy hàng ngàn blog  của dân New York  liệt kê ngay ở bến đợi tàu điện. Thế giới  blog  đã đem lại một gương mặt mới, khái niệm mới cho truyền thông.

12 USD, đi trên con thuyền mất 25 phút để từ bờ đến tới đảo Nữ thần Tự do và xếp hàng mất 1 giờ nữa để biết được kỹ hơn nghệ thuật dựng những bức tượng đồ sộ trong một không gian lớn chúng tôi  hoàn thành tour “cưỡi ngựa xem hoa” ở New York.

Hôm sau, ra sân bay về San Francisco, một thành phố  đông dân thứ 4 của bang California và đứng thứ 2 sau New York. San Francisco, có người còn gọi là Cựu Kim Sơn, hàm nghĩa là nơi người ta đến để tìm vàng.

Cuộc tìm vàng vào những năm 40 thế kỷ  19 khiến cho thành phố  này đã thiết lập nên một trật tự kiểu mới, là cơ sở cho tăng trưởng kinh tế. Nhưng 1904, thành phố  bị động đất  và hoả hoạn. Mọi thứ đều phải bắt đầu lại song  người ta nhanh chóng làm nên một thành phố  mới đầy nét quyến rũ.

Trong vịnh San Francisco có nhà tù Alcatraz, nơi giam cầm trùm Maphia Al Capone, cách bờ vịnh chừng 20 phút đi phà. Nhiều bộ phim  được quay ở đây. Đây cũng đã là một căn cứ quân sự  rồi trở thành nhà tù kiên cố nhất của Mỹ và bây giờ là một di tích lịch sử. 

Tôi mê phong cách  kiến trúc Victoria  nên lần nào đến thành phố  này tôi cũng đi dọc những con phố nhỏ thoai thoải dốc, ở đó có những biệt thự thời nữ hoàng  Anh với phía trước là một vườn hoa nho nhỏ và ánh đèn bên trong hắt nhẹ qua tấm rèm cửa, thoang thoảng tiếng dương cầm.     

Không chỉ nổi tiếng về vẻ đẹp  kiến trúc, sự năng động tài chính, chiếc cầu cổng vàng (Golden Gate) nối 2 mỏm vịnh mà San Francisco vô cùng quyến rũ bởi một bờ biển rợp cánh hải âu. Nổi tiếng đến mức,“Thế giới thu nhỏ” ở Thâm Quyến người ta dựng hẳn mô hình thành phố  này theo tỷ lệ 1/15.

Và San Francisco mỗi năm đón hơn 15 triệu du khách, thu về 7,5 tỷ USD. Tôi chưa đến Los Angeles, một thành phố  sinh động với sự đa dạng bản sắc, cũng thuộc Cali nhưng tôi đã đến San Jose, “Thung lũng hoa vàng”, thành phố  có số người Việt  đông thứ nhì đang sinh sống.

San Jose  là thành phố  ở phía nam San Francisco, nơi cung cấp dịch vụ  đào tạo  kỹ sư công nghệ  thông tin  trình độ cao, nơi đem lại lợi nhuận  khổng lồ  cho nền kinh tế. Người Việt  ở đây làm nhiều nghề. Luật sư  có, trí thức  có, những người lao động  thuần tuý có và cả những người không làm gì cả ở nhà hưởng trợ cấp xã hội.

Nhiều người đi làm nhận lương thấp hơn ở nhà hưởng trợ cấp nhưng vẫn đi làm vì coi trọng danh dự. Khu địa ốc, cả một con phố lớn hết sức tráng lệ và sầm uất vừa mới hoàn thành đang được coi là Vietnam  Town  trong mắt người Hoa Kỳ.

Ba lần đến đây, lần nào cũng mong ranh giới của những cách biệt được thu hẹp lại, thậm chí biến mất vĩnh viễn trong tâm trí những con người  dòng dõi nước Việt.

Đi một ngày đàng cũng ích lợi như đọc một cuốn sách. Nhiều khi phải làm cả 2 mà vẫn không kiếm được một bài học nào, hoặc kiếm được rồi mà không áp dụng được đó là tình cảnh của tôi khi bước chân về tới nhà của mình.

Sức tàn, lực kiệt, mơ ước lớn là căn bệnh trầm kha khó sửa của một lớp người trong đó có tôi. Và thế là thay vì nhớ những cái đẹp tôi nhớ luôn cả những cái xấu của đất nước  nằm ở bên kia bờ Thái Bình Dương. Xấu đến mức, chỉ riêng Los Angeles đã có tới 720 băng đảng hoạt động  trên đường phố. Nào là vũ khí  nóng, nào là ma tuý, cướp giật và tống tiền.

Tôi đem câu chuyện tội phạm nói với một người Mỹ  gốc Do Thái, anh nói “Hoa Kỳ không chỉ có thế, còn sự đạo đức giả, thói thờ ơ, ích kỷ và bệnh béo phì, tính độc đoán…”. Nhưng anh lại viện lời của Bill Clinton để nói tiếp “Không có cái dở nào của Hoa Kỳ  mà lại không được sửa bằng những điều hay của Hoa Kỳ”.

Khả năng nghe của tôi rất tồi nên tôi không thấy nhiều thông tin  trong câu nói ấy. Hoặc anh bạn tôi nói không chuẩn lắm, lại không dẫn đúng nguồn, nên tôi không thể xem có đúng ông ấy nói vậy không.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Nước Mỹ: 'Cưỡi ngựa xem hoa' này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Nước Mỹ: 'Cưỡi ngựa xem hoa' bạn tại đây.