Đi coi chọi trâu ở Bạch Lưu Hạ - Bản có dấu.
Di coi choi trau o Bach Luu Ha - Bản không dấu.

Chen lấn trong dòng xe cộ đổ về Lập Thạch sáng xuân nay mới nghiệm ra chỉ thị của thượng cấp từ lâu cho khôi phục lại các lễ hội dân gian lành mạnh là chí phải!
 
 Bằng cớ là bãi xe mênh mông ven dòng Lô của xã Hải Lựu thênh thang là thế mới chín giờ sáng đã kín vậy mà các loại xe vẫn kìn kìn đổ về. Đành một nhẽ người thành phố  bây chừ hiếm và ít chỗ chơi. Thì đã đành đời sống nhỉnh dần lên, thiên hạ sắm xe đến là khiếp nhưng hội chọi trâu ở tít tận cái góc của vùng Lập Thạch xa ngái này phải có sức hấp lẫn hút thế nào đấy thì dân tứ xứ mới mò đến với mật độ như thế này?
 
 Non mười lăm cái bắt tay lẫn gật đầu với những ông này nọ có hàm thứ trưởng lẫn vụ trưởng hoặc thủ trưởng vài cơ quan  mà tôi có quen chợt thấy như mình chút chi đó có lỗi?! Bởi mấy ổng ngày thường biển xanh  tít mù mà bữa hội như thế này tất tật cưỡi xe biển trắng, có ông có bà cẩn thận đi cả taxi.
 
 Đứt cước thì chưa hẳn dưng mà phiền, phiền lắm bởi đám ký giả tọc mạch thường đưa tất tật lên mạng lẫn mặt báo giấy bất kể số xe biển xanh  công vụ ló mặt trong bất kỳ lễ hội nào!
 
 Âm thanh oang oang của người tường thuật trực tiếp  lẫn việc giới thiệu  thông số những vòng đo những cân nặng màu mắt màu da của cặp trâu sắp xung trận trong cuộc đấu vẫn không át hết câu chuyện lúc đứt lúc nối với ông chủ tịch  huyện Lập Thạch Nguyễn Văn Thắng đang ngồi trên khán đài A với anh em  chúng tôi. Khán đài A?
 
 Tại sao không! Đại để tôi láng máng rằng Hội chọi trâu ở Hải Lựu này diễn ra trong hai ngày 16 và 17 tháng Giêng Âm lịch mới khôi phục từ năm 2002. Đứt đoạn là từ năm 1947. Lễ hội ấy tương truyền từ thuở vua Hùng.
 
 Từ cái năm khai sinh lập địa ấy, một sớm xuân dân làng thấy một cặp trâu trắng chọi nhau trên bãi sông Lô đây. Giờ lâu mà vẫn bất phân thắng bại. Rồi cả cặp bạch ngưu ấy biến mất tăm mất tích xuống dòng Lô giang. Làng mang tên Bạch Ngưu trâu trắng từ đấy. Sau này có lệ kiêng. Ngưu chệch ra Lưu.
 
 Lẩn mẩn tra thêm Vĩnh Yên Địa chí thấy bừng ra lắm cái lạ. Sách ấy căn cứ vào mục phong tục trong Đại Nam nhất thống chí ghi hội chọi trâu ở Hải Lựu đây có từ thế kỷ  thứ II trước CN.

Đầu thời Bắc thuộc, Thừa tướng Lữ Gia quê gốc Nghệ An  là tướng tài nhà Hán đã bỏ kinh đô  Phiên Ngung thuộc Quảng Đông Trung Quốc  về vùng Lập Thạch dựng căn cứ cự lại triều đình. Quân bản triều nhiều lần mang binh tiễu phạt nhưng đều bị đánh cho thất điên bát đảo.

Tướng Lữ Gia được Lạc tướng Hồng Bảo cháu 4 đời của Hùng Duệ Vương gả cả hai người con gái  cho làm vợ. Sau khi ông mất được tôn làm thành hoàng làng và thờ ở đình Bạch Lưu Hạ. Ngoài Bạch Lưu, trong vùng có đến 20 đền đình thờ vị tướng này. Vua Lê Thánh Tông sau này sắc tặng ông thêm dòng mỹ tự Áp Quốc Bảo Thiên Chiêu Ứng Trí Dũng Đại Vương.

Trở lại thuở sinh thời vị tướng Lữ Gia, mỗi khi thắng trận để động viên  sĩ khí dân binh, lại căn cứ vào tích xưa, ông cho mổ trâu khao thưởng. Đặc biệt, trước khi giết ông lại đặt ra trò đấu ngưu để mua vui cho dân làng cùng quân sĩ.

Tục đấu ngưu - chọi trâu có từ bấy và được lưu truyền qua nhiều đời thành một cố tục của Bạch Lưu Hạ. Dằng dặc vắt qua hàng ngàn năm như thế không năm nào bỏ. Mãi cho đến cái năm 1947, Pháp ném bom triệt hạ các đình thờ tướng Lữ Gia, cổ tục ấy bị đứt đoạn cho đến năm 2002 mới lại được khôi phục.

Cái khán đài A mà các quan khách đang ngự đây cũng mới xây được vài năm nay. Sới chọi tuy xây dựng  trần thiết cũng hẵng còn tùng tiệm nhưng đã thành hình đã rõ nét một sới chọi khang trang bắt mắt.

Những bậc gạch mênh mông kín đặc người châu tuần vào một khoảng trống rất gợi một khoảng không gian của bóng đá. Cao hơn cả không khí của một sân bóng là hội chọi trâu đang hồi gay cấn.

Lệ xưa, trâu của làng gồm các giáp Đông Tây, nam Bắc chọi với nhau. Tỷ như trâu giáp Nam chọi với trâu giáp Bắc, Đông chọi với Tây. Tôi lia nhanh vào sổ tay thông tin  của ông Hà Thanh Ngoan, chủ tịch  UBND  Hải Lựu kiêm Trưởng ban tổ chức  Lễ hội chọi trâu 2008.

Năm 2002 Giải nhất 3 triệu đồng  trâu của ông Hà Hữu Đảm thôn Khu Sơn. Năm 2003 trâu của ông Hà Văn Khánh thôn Gò Dùng đạt giải nhất 6 triệu đồng. Năm 2004 giải nhất 8 triệu đồng  thuộc về trâu của ông Nguyễn Tiến Chỉ, thôn Dừa Lẽ.

Năm 2005 Giải nhất 10 triệu thuộc về trâu Đỗ Duy Hợi thôn Hòa Bình. Năm 2006 trâu của Hán Văn Tuệ thôn Trung Kiên Giải nhất 15 triệu đồng. Năm 2007  Giải nhất cũng 15 triệu thuộc về trâu của ông Trần Văn Nghĩa thôn Giếng Treo.

Lễ hội chọi trâu ngày trước không có giải thưởng. Người đến xem hội không phải đóng lệ phí. Nhưng bây chừ định hướng XHCN theo cơ chế thị trường, bản địa phải tính toán rất khoa học  hợp lý. Vừa phải giữ phải duy trì được không khí lẫn ý nghĩa của lễ hội, vừa phải bù trì phần nào kinh phí phải bỏ ra.

Nghe đâu lễ hội chọi trâu 2008 này phương thức đấu thầu 500 triệu bằng cách bán vé đã tìm được chủ. Vé bán 10-15.000 đồng. Ngó những người lẫn xe ràn rạt thế kia, tôi thầm nghĩ, có lẽ những vị cầm trịch lễ hội đã tìm được lời giải hợp lý?

Hội chọi trâu Mậu Tý 2008 này, Ban tổ chức  lẫn tổ trọng tài được bầu rất cẩn thận với tác phong làm việc  tỉ mỉ đã lựa chọn được 12 cặp gồm 24 con. Không rõ trâu chọi xưa có huy động trâu cày bừa không nhưng trâu chọi nay được chăm sóc rất cẩn thận, trâu thường được mua ở Tuyên Quang, Yên Bái, thì mới có trâu tốt. Vốn bỏ ra cỡ 5 triệu đồng/con.

Tôi cố mường tượng ra không khí chọi những đận đã xa lăng lắc ấy! Hội chọi bây chừ có lẽ cũng chả kém cạnh chi hội đấu ngưu thuở trước. Chắc cũng chiêng trống rầm trời, cờ hội rợp đất như thế này.

Nhưng khi nghe người ta xướng những số đo của vòng mông, vòng ngực, chiều cao lẫn cân nặng... trâu của nhà này nhà nọ chuẩn bị vào cuộc đấu tự dưng thấy hơi hồi hộp.

Hồi hộp với lại hơi lo lo bởi đận rét khốc hại vừa rồi, đành một nhẽ trâu chọi tinh những giống lực lưỡng và được chăm chút cẩn trọng liệu có hề hấn chi không?

Nhưng ngó suốt lượt những cặp đang yên chỗ trong vị trí dành riêng kín đáo và bắt mắt nhất là sức ghì, sức choãi, độ lồng, độ rướn của những cặp đang lâm trận và cũng chỉ mới nghe qua việc chăm bẵm nội chỉ đổ lại từ tháng 9  dương lịch của mỗi năm để chuẩn bị cho cuộc đấu cữ tháng Giêng này thấy cái nghề chơi này sao lắm bí quyết lẫn công phu?

Mỗi ông chủ trâu có một cách riêng chăm bẵm. Cữ nào thì cho các Ông cầu ( phải gọi chệch gọi kiêng như thế chứ không ai dám kêu là con trâu!) thức ăn tinh, lúc nào thì tuyền thức thô. Cữ nào thì xơi cám xơi mấy khẩu mía! Thời gian  nào thì kính cẩn dâng các ông cầu chai cút (thường là 300ml ruợu trắng).

Có ông cầu còn được thưởng cả bia. (Trâu chọi Đồ Sơn, tôi nghe một chủ cho hay bí quyết cứ mươi ngày lại cuộn lươn vào cỏ cho các đô chọi để tẩm bổ!). Mà hình như bí quyết ngày nào cũng phải tắm cho Ông cầu? Cữ lạnh rét độc hại vừa rồi cũng phải làm phận sự ấy. Gần đến thời gian  lên sới lại phải mượn trống chiêng về.

Đánh để tập cho Ông cầu làm quen với âm thanh hội hè ấy. Nào chỉ nhõn chiêng trống. Lại phải dong Ông cầu ra bãi hoặc chỗ thoáng mượn cờ ngũ sắc về mà phất mà múa cho mắt Ông cầu dần quen với cờ hội! Hệt như tướng sĩ ngày trước lâm trận, tai chưa quen nghe tiếng trống trận, mắt chưa quen với tinh kỳ thì các ông cầu bước vào sới chọi làm sao!?

Cứ lẩn thẩn mà nghĩ, cái nghề chơi này là phải có dư ít nhiều lãng mạn. Giải nhất 15 triệu đồng  to thì có to nhưng mà chỉ mỗi giải ấy thôi. Nhì hay ba tư thì cũng có mỗi giải. So với những tổn phí công sức bỏ ra, nếu lọt vô những cái đầu tính toán trần sì lạnh lùng, có lẽ chả mấy tay táo gan đi làm cái việc kinh doanh  trâu chọi?

Nhưng mà cái khí chất thượng võ dường như đã thăng hoa  cùng tiếng hò reo rầm trời lẫn chiêng trống cùng cờ phướn hội hè. Tất thảy điều ấy đã ngấm vào trong máu đã cấu thành nên tố chất của các chủ trâu lẫn các ông cầu?

Thú thực, bắt mắt thì cũng có nhưng mắt lẫn tai không sao quen được với âm thanh của những cặp sừng choang vào nhau canh cách ghê rợn máu me đầm đìa loang lổ trên mặt (cũng có cặp mặc cho trống thúc chiêng khua và tiếng hò reo cổ vũ rầm trời của người xúi bẩy lẫn động viên  nhưng hai ông cầu chỉ đứng ngẩn tò te lẳng lặng ngửi hít nhau mà cánh trẻ hò reo thôi đừng hôn nữa đánh nhau đi rồi đủng đỉnh sóng vai nhau mà bước!).

Tôi rời khỏi cái không gian đậm đặc không khí sát thủ lẫn hội hè ấy lỉnh ra ngoài. Hơi thầm tiếc ngày mai mới là chung kết  của cuộc chọi. Thôi vậy cũng là đã nư con mắt lỗ tai. Trước tôi là rậm rịt thênh thang khu vực  bán thịt trâu chọi.

Thắng hay bại, các ông cầu đều chung một kết cục là tất tật đều bị mổ thịt! Nhưng hình như không có một lời phàn nàn thương thân trách phận từ phía các Ông cầu? Trọng thay, kiên cường tiết tháo thay là những tự nguyện hiến tế ấy. Cứ ngó cặp mắt bình thản đậu trên cái đầu của một Ông cầu vừa bị lìa khỏi cổ thì cũng mường tượng ra được!

Trước sao nay vậy. Cái khác ngày trước là cuối hội, trâu được trâu thua đều được giết thịt làm lễ tế thần và đem chia. Mỗi trâu khi thịt xong được phân phối như sau. Sỏ và nầm đem ra đình để tế. Tế xong trả cho hàng giáp cái sỏ, còn nầm thì trả cho nhà nuôi trâu.

Tràng hoa (tính từ chỗ cắt sỏ lui xuống 3 ngón tay) thì dành cho cụ Lý trưởng. Thịt bắp (từ gối trở lên) được đem chia đều cho bốn bàn các cụ. Còn thịt và xương đem cân trả cho giáp 3 cân (mỗi cân độ một thúng cái) phần thịt của hàng giáp được chia đều cho các suất đinh trong giáp. Cuối cùng phần còn lại chủ nhà  nuôi trâu mới được hưởng.

Còn nay thì từ quan đến dân, bắp đấy thịt da xương... đấy ai có tiền mặc sức mua. Hơn trăm ngàn một ký thịt trâu chọi. Thế mà đánh loáng, việc bán buôn bán lẻ cứ ào ào. Ông cầu bệ vệ lực lưỡng non tiếng trước giờ chỉ trơ một bộ xương. Nghe nói xách ký thịt trâu chọi về ăn là để lấy may?

May hơn tôi được thư thả lẫn khề khà ngồi trong nhà anh bạn Long ở thôn dưới Bạch Lưu Hạ. May nữa bữa trưa lại có đồng chí chủ tịch  huyện ngồi cùng. Vừa gẫm vị trâu chọi nướng cuốn với lá lốt vừa nghe tỷ lệ thấp dần việc xóa được đói giảm được nghèo của cái huyện đông dân nhất Vĩnh Phúc này thấy có dư vị chi đó là lạ hay hay...

Hiện tại chưa có bình luận nào về bài viết Đi coi chọi trâu ở Bạch Lưu Hạ!

Bạn có ý kiến gì về bài viết Đi coi chọi trâu ở Bạch Lưu Hạ này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Đi coi chọi trâu ở Bạch Lưu Hạ bạn tại đây.