Nhung di vat khao co khac baogom hang tram dong tien dong. Tat ca nhung phat hien nay khien cho cacchuyen gia phai xem xet lai lich su  cua khu tho phung lon nhat tu thoiAi Cap co. Cac nha khao co dac biet chu y vao kham pha ve buc tuong de,vi day la chung cu dau tien cho thay dong song Nile tung chay doc theoDen tho.

Khu vuc tho than Amun-Re nay co dien tich khoang 81hec-ta gan thanh pho  Luxor ngay nay va cach song Nile hien nay khoang200m. Cac nha khao co da tinh co phat hien ra buc tuong de khi dang xaydung mot quang truong va tien hanh bao quan gan mat tien ngoi den.Nhung di vat khac duoc phat hien trong qua trinh khao sat buc tuong.

Mansour Boraik, Giam sat truong thuoc Hoi dong Co vat toi cao o Luxor cho biet: “Khampha ve buc tuong khong chi lam thay doi quang canh cua Luxor ma con lamthay doi gia thiet cua chung toi  ve su hinh thanh Luxor va tham chi lagia thiet ve qua trinh xay dung  ngoi den.”

Thay doi lich su 

Zahi Hawass, Tong thu ky  Hoi dong co vat toi cao AiCap, dong thoi la thanh vien  cua National Geographic tai Ai Cap  chobiet buc tuong sa thach cao khoang 7m va rong khoang 2.5m nhung co thecon cao hon trong qua khu. “Day la buc tuong de lon nhattung duoc xay dung  o Ai Cap  co. Cong trinh nay dac biet quan trong  vino bao ve Den truoc nhung con lu hang nam cua song Nile.” Phat hien tuong de nay khien cac nha khoa hoc  phai xem xet lai nhung gia thiet ve mat tien cua ngoi den trong qua khu.

Nhung gia thiet ve mat tien va khoang san truoc Denduoc xay dung  dua tren nhung hinh ve minh hoa trong nhung ham mo tu conien dai tu trieu dai thu 18 (1550 – 1295 truoc Cong nguyen).

Hinh ve tim thay trong ham mot cua Neferhotep, motvien chuc vao thoi do, mieu ta cai ho chu nhat lon phia truoc ngoi den,duoc noi voi song Nile bang mot kenh dao.Cac nha khao co phat hien motphan cua buc tuong lan dau vao nhung nam 70 nhung cho rang no thuoc honuoc tren. Gia thiet nay van dung vung cho den thang Gieng hoi dau nam,mot nha khao co Ai Cap  phat hien mot phan nua cua buc tuong cach dayvai met, qua xa de co the la mot phan cua ho.

Hien tai cac nha khoa hoc  tin rang ho nuoc xuat hientrong cac buc hoa co da bi lap va nguoi ta da mo rong ngoi den ngaytren ho nuoc cu gan sat bo song Nile cua cach day 3.000 nam.

Gia thiet moi da duoc chungminh bang nhung phan tich  mau tram tich cua chan tuong. Ket qua chothay su hien dien cua phu sa va cat o cac muc do khac nhau, chung to daco mot dong nuoc chay qua do.

Dua tren cac hinh trang tri va cac buc hoa tren buctuong, cac chuyen gia  cho rang cong trinh nay duoc khoi cong vao trieudai thu 22 (khoang nam 945 – 715 truoc Cong nguyen) va hoan thanh vao giua the ky  thu IV truoc Cong nguyen.

W. Raymond Johnson, nha Ai Cap  hoc thuoc Vien nghiencuu Phuong Dong, Dai hoc  Chicago  da den nghien cuu  va cho biet kham phanay the hien trinh do cao cua nhung nguoi tho xay Ai Cap  co. “Ho lanhung ky su tai nang va thuc te. Ho biet rang neu muon xay dung  motcong trinh lon tren bo song Nile thi ho can phai xay mot cong trinhkhac gia co ngay phia truoc no. Dieu nay cung giu cho song Nile khongbi xoi mon.”

Kham pha nay he lo them ve thanh pho  co Thebes ma Karnak tung la trung tam  ton giao. Nha khao co Johnson cho biet: “Chung toi tung cho rang quang canh cua Thebes co van khong he thay doi nhung bay gio chung toi  phai xem xet lai dieu do.”

Hien truong khai quat. (Anh: National Geogrphic)

Nhung phat hien moi

Trong qua trinh khai quat buc tuong, cac nhakhao co cung phat hien ra hai bon tam cong cong  va mot chiec binh chuahon 300 dong tien co nien dai tu thoi Macedonia cai tri Ai Cap, khoang the ky  thu IVden the ky  thu I truoc Cong nguyen.

Mot bon tam kha rong, hinh tron da duoc khai quathoan toan. Day bon duoc lat bang gach kham va co the chua 16 nguoi. Boncon lai dang duoc khai quat va co cho ngoi duoc xay tren nhung buctuong ca heo. Hai bon tam nay duoc tim thay phia ngoai buc tuong, vacac nha khoa hoc  cho rang no duoc xay dung  tren bai phu sa con lai saukhi song Nile chuyen huong chay ve phia tay.

Binh chua tien dong duoc phat hien gan bon tam vadang duoc tay rua de nghien cuu  cac hinh khac. Tren cac dong tien lahinh ve kha giong voi vua Macedonia Ptolemy I, II va III.

Nhung bon tam co le duoc su dung voi muc dich tay ue cho khach vieng den truoc khi dat chan vao noi linh thieng nay.

Nhieu chuyen gia  khac cho rang, co the co mot khu dan cu rong lon hon chua duoc kham pha.

Cac nha khao co van dang khai quat mot con duong  rong dan thang vao Den duoc khac ten pharaoh Taharka(hay Taharqa), cai tri Ai Cap  khoang cuoi the ky  thu VII truoc Congnguyen. Loi di nay la noi ra vao rieng biet cua nha vua. Loi di dan rathang song Nile de Pharaoh co the vao Den ngay tu thuyen cua minh. Dieunay lam day len kha nang nhung chiec thuyen Ai Cap  co co the bi chonvui dau do trong long song truoc kia, bao gom nhung chiec thuyen rongkhong lo chuyen cho bieu tuong cua cac vi than trong cac nghi le tongiao.

Johnson cho rang mot khi song Nile da chuyen huongve phia tay, cac the he khao co gia va Ai Cap  hoc co the se phat hienthem nhieu chi tiet khac. “Bat ky dieu gi van con nam duoi lop dat kia cung la mot mon qua vo gia.”

Ban co y kien gi ve bai viet Phat hien moi ve Den co Ai Cap lam thay doi lich su nay? Hay goi suy nghi, binh luan, danh gia, loi khuyen ... cua ban ve bai viet Phat hien moi ve Den co Ai Cap lam thay doi lich su ban tai day.