Nhung con hac tinh tinh o Dai hoc  Tong hop bang Georgia (My) da hoc tieng nguoi mot cach kha thanh cong. No co the tho the: “Xin cho ca phe”, “Toi dang nghi xem toi nen an gi”. Mot so con meo, hai cau, voi... cung biet noi.

Bomay phat am tu nhien  cua hac tinh tinh khong cho phep chung noi thanhtieng. Boi vay, chung phai su dung mot thiet bi goi la bo tong hoptieng di dong gom 400 ky hieu. Cac ky hieu nay khong chi bieu thi nhungvat cu the nhu “qua tao”, “mua”, “chuoi” ma con bieu thi nhung khainiem nhu “tot”, “xau”, “giup do”, “hut thuoc”...

Khi an nhung nut bam, con hactinh tinh ten la Panbanisa biet dat nhung cau tieng Anh  rat chuan. Khican thiet, no co du tri khon de su dung mao tu “the”, lien tu “and”(va) tham chi ca dai tu. No co the noi thich cai gi va khong thich caigi, nhung chu yeu la no muon gi. Vi du, ta co the nghe thay mot cau nhusau: “Xin cho ca phe”. Doi voi cau hoi  hien no dang lam gi, hac tinh tinh co the tra loi: “Toi dang nghi xem toi nen an gi” hoac: “Toi dinh den dang kia”.

Doi voi hac tinh tinh, tieng nguoicon la cach thuc de nhin vao the gioi  cua loai nguoi va hieu duoc motso thu trong cai the gioi  do. Va chung nam duoc kha nhanh. Co lan, quathiet bi tong hop tieng di dong, cac nha nghien cuu  bao con hac tinhtinh lam mot viec va se duoc “tra thu lao”.

De hieu duoc dieu nay, con hactinh tinh khong can den mot ngay. Va khi nhan duoc mon “thu lao” dautien, hac tinh tinh ta goi mot nhan vien  den va tu thiet bi tong hoptieng di dong vang len tieng noi: “Xin hay mua cho toi mot cai banh ran”. Con vao nhung hom troi nong nuc thi hac tinh tinh boc lo mot nguyen vong moi: “Toi muon mua bon tam”.

Cac nha sinh hoc da phat hien ratrong nao cua hac tinh tinh co mot khu vuc  phu trach ve ngon ngu  giongvoi khu vuc  co o con nguoi. Cai ma con vat gan gui voi chung ta khongco duoc la bo may phat am. De bu cho khiem khuyet do, nguoi ta tao choloai hac tinh tinh thiet bi tong hop tieng noi. Rat co the mai day lieuphap gene se khac phuc  duoc thieu sot do va con hac tinh tinh se cattieng noi nhu con nguoi.

Khong chi hac tinh tinh moi bietnoi tieng nguoi. Con hai cau Guvec hau nhu tu khi lot long me, songtrong be nuoi ca cua thanh pho  Boston, da biet chao mung khach den thambang nhung tu: “How do you do!”. No phat am cau do bang mot giong tram sau.

That ra von tu cua no con rat itoi, nhung dieu do khong can tro no thich ba hoa chich choe voi chinhban than minh khi khong co nguoi doi thoai o ben canh. Theo y kien cuacac nha tam ly hoc toc nguoi thi con hai cau nay la con vat co vu dautien biet noi soi tieng nguoi.

Cach day it lau, co mot bai vietve con voi Batua trong vuon bach thu Caragadin. Mot buoi sang, chi phutrach khu chuong thu khi di ngang qua chuong voi bong nghe thay motgiong nam khan: “Cho Batua uong nuoc!”. Chi ta nhin xung quanh khong thay mot ai. Chi di duoc may buoc lai nghe thay van cai giong ay: “Batua uong!”. Te ra la chinh con voi da noi.

Trong nhung truong hop han huu,rat han huu, meo cung biet noi. Mot con meo ten la Manica song lau namtrong gia dinh  ong Goocbopxki la mot vi du. Trong thoi gian  gan day,hang sang, mot giong nu veo von phat ra tu hanh lang danh thuc ca nha: “Day di, day di!”.Ngoai hanh lang khong mot bong nguoi, chi co moi con meo Manica ngoitren tam tham nho va nhin moi nguoi voi ve tho o, duong nhu khong cochuyen gi xay ra ca.

Thi ra nhung tu “Day di! Day di!” da duoc con meo hoc lom duoc o ba me vo chu nhan khi no song o nha ba. Sang nao ba cung day som va danh thuc chong bang cau “Day di! Day di!”.

Mot con meo Nga  khac mang ten“Tuong Donxcoi” cung noi duoc tieng nguoi. Ba Vacvara Ivanop, chu nhancua no, ke lai: Cach day 10 nam, “Tuong Donxcoi” bong nhien noi duoc.Lan ay ba Vacvara chuan bi di nghi phep nam va voi vang nhet con meovao trong cai lang de mang theo. Meo ta bi dau va khong thich bi nhotnen khang cu lai. Roi bong nhien no phat am kha soi: “Lieu co the nhe nhang hon duoc khong?”. No da noi nhu vay va ba Vacvara suyt nua thi ngat xiu.

O.Dopchenco, giao su tam ly cuaDai hoc Tong hop Matxcova (MGU), nguoi chuyen nghien cuu  hanh vi cuasuc vat, da nhieu gio tiep xuc voi con meo nay va ke lai: “Thoat tientoi rat hoai nghi cau chuyen ve con meo biet noi do. Nhung bay gio toitin rang qua la con meo da noi duoc va tham chi trong mot chung mucnhat dinh, no co the giao tiep voi con nguoi”.

“Trung tam ngon ngu” von co ocon nguoi va con hac tinh tinh, co the roi day se duoc tim thay o loaimeo. Loai chim khong co “trung tam” do nhung van noi duoc. Tham chinhieu khi no noi ranh rot va “co suy nghi hon” loai dong vat bon chan.

Khi nhung con vet biet noi dautien cua An Do  xuat hien o La Ma  thi hien tuong nay da khien tat ca moinguoi ngac nhien. Trong gioi kha gia, nguoi ta da day cho vet noi duocmot tu von than thiet voi moi nguoi quy toc La Ma: “Xeda”.

Dan da o chau Au, nguoi ta daquen di con vet biet noi. Ky uc  ve no chi con luu lai trong cac chuyenco tich cho tre em. Nhung vao nhung nam 70 cua the ky  truoc, mot convet biet noi duoc dua vao nuoc Duc.

Doi voi loai chim nay, co le 20the ky da troi qua khong phai la vo ich. Boi le bay gio con vet co thehoc thuoc khong phai mot ma la ca chuc tu. Ngay nay trong bo nho cuacon vet co den 50-60 tu co nghia. Nhung day la doi voi loai chim conang khieu trung binh. Con neu noi den nhung con chim co biet tai thivon tu cua no len toi 500-600 tu.

Neu cac nha nghien cuu  chi moihy vong day cho con hac tinh tinh cach su dung tu de giao tiep voi nhauthi mot so loai chim tu lau da lam duoc dieu do. Mot nha nghien cuunguoi Duc da day con qua Votan khi nghe thay tu “com” (tieng Duc nghiala “lai day”) thi den gan cua so de nhan thuc an. Sau do, khi con quave van ban tinh cua no, no goi “nang” den cho mieng moi ngon khong phaibang thu am thanh quy uoc cua ho nha qua, ma bang tu “com” hoc duoc cuacon nguoi.

Mot doi qua khac duoc nuoi trongchiec long canh day cung bat dau dung tu nay trong giao tiep cua chung.Khi con qua duc bay ra khoi long thi co ban gai  cua no la nang qua Dorabat dau lo lang  va cat tieng goi “com” cho den luc qua duc quay tro ve.Qua duc ta cung xu su nhu vay. “Com, Dora, com” - no cat tieng goi vaDora lien chui vao long voi no.

Neu nhu von tu cua cac con chimbiet noi se gia tang theo toc do nhu no dang dien ra hien nay thi quachung 100 nam nua, chim biet noi se tro thanh nhung sinh vat ma connguoi co the chuyen tro ve cac van de khac nhau.

Khi vo tuyen va bao chi  dua tinve nhung con hac tinh tinh biet noi thi mot su soi dong chua tung thayda day len giua nhung nguoi bao ve quyen loi cua loai vat. Nguoi tangay cang doi hoi phai pho bien Hien chuong nhan quyen sang ca nhung con vat co hinh nguoi. Boi le chung cung la “nhung sinh vat biet suy nghi”.

Ban co y kien gi ve bai viet Loai vat biet noi tieng nguoi nay? Hay goi suy nghi, binh luan, danh gia, loi khuyen ... cua ban ve bai viet Loai vat biet noi tieng nguoi ban tai day.