Kham pha nay co nien dai tuthoi dau Trung dai hon loan cua Ai Cap, khoang tu nam 2160 den 2055truoc Cong nguyen  - Giai doan van duoc cho la mot thoi dai hon loan vimau do va cac cuoc tranh gianh quyen luc nhung co rat it chung cu khaoco chung minh duoc.

Ngoai nhung canh cong gia, nhom khao co nguoi TayBan Nha tim thay hai ban te dung trong dam tang va mot ngoi mo moithuoc thu do  cu cua Ai Cap  – Herakleopolis – ngay nay co ten A Rap laIhnasya el-Medina, cach Cairo khoang 96 km ve phia nam.

Cac cuoc khai quat truoc da tim thay nhung ngoi mobi dot mot cach co chu y va bi cuop pha do co nhung cac chuyen gia  vanchua chac chan lieu ton that do do cac doi quan xam luoc  hay nhung tencuop mo gay ra. Phat hien tren cung cong trinh nghien cuu  moi cua nhomve tan tich hoa than co the dua ra nhung thong tin  moi ve thoi ky itthong tin nay.

Theo truong nhom khao co - Carmen Perez Die, Bao tang Khao co quoc gia  o Madrid, Tay Ban Nha  thi nghia trang “lamot khu vuc  rat rong lon thuoc mot thi tran rat quan trong  o Ai Cap,nhung con rat nhieu nhung dieu chung ta chua biet. Bat cu phat hien naoo dia diem  nay deu quan trong  va toi cho rang phat hien cua chung toico the viet nen mot trang moi trong lich su  Ai Cap.”

Canh cua tam linh

Ihnasya el-Medina pho bien giua nhung su gia voi cai ten Herakleopolis Magna,la noi cu tru cua trieu dai thu 9 va 10. Nhung vi vua cai quan cac vungcua dat nuoc  kha long leo sau khi Cuu quoc cua Ai Cap  suy tan. Cac nhacam quyen tu Thebes cuoi cung cung danh bai Herakleopolitans va thietlap nen quoc gia  mien Trung, nhung chi tiet ve cac tran chien va chuyengiao quyen luc rat hiem hoi.

Emily Teeter, nghien cuu  vien thuoc Vien nghien cuu  phuong Dong, Dai hoc  Chicago  cho biet: “Thuc su gan nhu khong co thong tin  nao ca.” Chinhvi vay, nhung kham pha nhu ba canh cua gia se la mot hy vong kha quancho cac nha Ai Cap  hoc doi thong tin  ve nghe thuat va van hoa ve thoiky nay.

Theo Salima Ikram, giang vien Ai Cap  hoc tai Dai hocMy o Cairo, nhung con duong  day tinh bieu tuong la net pho bien cuaphan lon nhung ngoi mo Ai Cap  co.

Nhung canh cong hinh chu nhat thuc chat khong coduong ra, duoc xay de cho nguoi chet tro ve tu the gioi  ben kia va tanhuong nhung mon qua dat tren ban te le gan do. Ikram cho biet: "Cuagia la noi ban thiet lap su tiep xuc giua nguoi song va nguoi chet. nothuc su la canh cong cho linh hon ra vao the gioi  ben kia. Moinguoi mong muon rang ban co the chao nguoi chet, va nguoi da khuat denan uong, noi chuyen, lang nghe  nhung uoc nguyen cua ban va sau do trove the gioi  cua ho.”

Bia va ruou la mot trong nhung qua cung te duoc ua chuong.

Nhung canh cua gia moi duoc phat hien nam cach vitri nguyen thuy cua ho, co kha nang bi day vao ben trong qua trinh phahuy nen chon cat.

Truong nhom khao co Perez Die cho biet, nhung canhcua sa thach duoc cham khac dong chu ton giao voi ten la tuoc hieu cuanhung nguoi nam trong mo. Chung duoc son xanh - do va mang mot loathinh anh canh cua duc lom, mot loai hinh trang tri tren nhung canh cuagia. Chung cung ghi lai cach thuc cua nhung buoi te le.

Perez Die phat bieu: “Nhung hinh ve nay thuc surat dep” va cung noi them rang co the nhung canh cua thuoc ve nhungthay tu tang lop cao va thanh vien  cua hoang toc “kha than can voivua”. It nhat mot trong nhung canh cua gia duoc khac ten Khety –ten giong nhu nhung vi vua thuoc trieu dai thu 9 va 10 – vi nhung vienchuc thuong cho rang ten hoang toc la mot dau hieu cua hoang gia.

Nhom khao co hy vong tim hieu su sup do cua Herakleopolis bang cach nghien cuu  nhung bang chung tu tan tich cua nghia trang.

Mot so it tai lieu  viet con lai tu thoi dai nay mieuta mot giai doan hon don va thoi nat, nhung cac nha Ai Cap  hoc tim duocrat it cac chung cu khao co tuong ung voi cau chuyen tren. Nhung gi hobiet la quyen luc cua cac pharaoh Cuu quoc o Memphis da bi thu hep vaokhoang nam 2160 truoc Cong nguyen, va mot so thanh pho  nho hon tro nenquyen luc hon va tranh gianh quyen luc.

Nhungngoi mo co tuong lam tu gach bun trong nghia trang Herakleopolis Magnacua Ai Cap  co bi dot co chu y trong giai doan hon don Dau Trung dai,khoang tu nam 2160 den nam 2055 truoc Cong nguyen, mot giai doan itduoc su sach ghi nhan. (Anh: National geographic)

Teeter cho biet: “Chung toi biet rang Thebes dachien thang, nhung khong biet  viec do dien ra nhu the nao ngoai mot sovan tu ke ve nhung tran chien giua hai ben.”

Ikram cho rang: “Tat ca nhung gi xay den cho nghiatrang nay deu co suc hut vi no co the cung cap thong tin  ve moi quan hegiua mien nam va mien bac.” Dac biet, cac hoc gia hy vong se giai thichduoc cau hoi  lieu doi quan Thebes da dot thanh pho  hay no bi pha huysau nay boi nhung ten trom.

Perez Die va cong su da kiem tra nhung vet chay trencac ngoi mo, hy vong se tim ra vu chay xay ra tu bao gio va nguyennhan, tham chi ai la nguoi phong hoa. Perez Die noi: “Chung toimuon biet lieu day la mot vu chay lon hay gom nhieu vu chay nho hon.Neu chung toi  dung lai nhung ngoi mo tu dong do nat va nghien cuu  nhungvet chay, chung toi  co the bat dau giai thich dieu gi da xay ra.”

Nhom nghien cuu  quan sat nhieu vet mau cua nhung buctuong gach bun bi chay bao xung quanh nhung ngoi mo de xac dinh nhietdo cua ngon lua. Nhiet do cao khien cac vien gach chuyen sang mau docon nhiet do thap hon co mau vang hoac den. Cho den thoi diem hien tai,cac chuyen gia  ket luan rang mot so ngoi mo tranh duoc canh bichay - co nghia la mot loat nhung vu hoa hoan – chu khong phai mot vuchay kinh hoang – gay ra su hu hai.

Chung cu tren ung ho  cho gia thiet la nhung bang dang trom cuop da gay ra su huy hoai nay. Ikram cho biet: “Toikhong cho rang chinh nhung vi vua cua Thebes da dot nghia trang, mac duday cung la mot kha nang. Nhung vu chay co the la do nhung ten tromtien vao ham mo, dot moi thu de lay duoc vang.”

Ban co y kien gi ve bai viet Phat hien canh cong gia danh cho nguoi chet o nhung ngoi mo Ai Cap co dai nay? Hay goi suy nghi, binh luan, danh gia, loi khuyen ... cua ban ve bai viet Phat hien canh cong gia danh cho nguoi chet o nhung ngoi mo Ai Cap co dai ban tai day.