Miếng cơm kề miệng tử thần - Bản có dấu.
Mieng com ke mieng tu than - Bản không dấu.

Núi đá Đồng Kỳ (Đồng Thành, Yên Thành, Nghệ An) cao sừng sững, lởm chởm. Sự lồi, lõm của núi là “chiến tích” của các chủ bến chọn địa hình đá đẹp để khai thác. Dưới chân núi đá, công nhân  vẫn hì hục làm việc. Đàn ông khoan, đập đá hộc; đàn bà bốc đá lên máy nghiền và hất đá lên xe. Tiếng máy nổ đinh tai nhức óc, tiếng “đồng ca” của máy xay và không gian phủ đầy bụi. Trên lớp áo của công nhân, phủ đầy bụi đá.

Để tạo được sản phẩm  (đá hộc, đá ngô, đá mạt...) người khai thác đá phải trải qua rất nhiều công đoạn. Việc đầu tiên là khoan, nổ, cạy. Ở công đoạn này, họ phải kéo dây bảo hộ trèo lên chóp đá để khoan, rồi sau đó lấy mìn nổ cho đá nứt ra để cạy. “Nếu không may khoan gãy, sẽ kéo theo cả người, đất, đá xuống vực.

Còn trường hợp mìn nổ chậm mà cứ tưởng mìn bị tịt ngòi... cũng chết”, anh Hùng chuyên phụ trách công đoạn này cho biết. Công việc  này chủ yếu dành cho các chủ bến. Công đoạn thứ hai  là đập đá tảng, phần này dành cho đàn ông vì tảng đá quá to, búa quá nặng (dùng búa tạ). “Không nguy hiểm như công đoạn 1 nhưng nó cũng dễ làm hỏng mắt, đứt gân như chơi”. Tiếp theo là dùng búa trung đập cho đá nhỏ để bỏ vào máy xay. Công đoạn này chủ yếu dành cho đàn bà vì độ nguy hiểm “chỉ” ở mức què chân và thối móng! Công đoạn cuối cùng là “hất” đá lên xe. Công đoạn này được cho là không nguy hiểm, nó chỉ đòi hỏi con người  có sức lao động  dẻo dai, sức chịu đựng tốt.

Tuy nhiên, cái đáng sợ nhất của những công nhân  làm nghề này là bụi, dù đã bịt kín mít nhưng bụi vẫn xây tầng trong lỗ mũi. “Nhiều hôm về mở mấy tầng khăn ra mà mũi vẫn... tịt cứng. Tháng vài lần bị viêm mũi, viêm xoang là chuyện bình thường”, chị Hoàn, một công nhân  làm ở công đoạn này cho hay. Tôi hỏi: “Công đoạn nào khỏe nhất?” thì được chủ bến trả lời: “Không có công đoạn mô khỏe, mần nhiều thành quen thôi”.

Bến của anh Kì có 16 người nhưng hôm nay “trở trời hay răng” chỉ đi được 12 người. Cả đội có 3 người đàn ông: một là chủ bến (tức là chủ máy), một người đàn ông  trông trạc 50 tuổi (nhưng thực ra chưa đầy 40 tuổi) để đập đá hộc và một cậu bé 16 tuổi. Còn lại là chị em phụ nữ. Tuổi đời của họ phần lớn chưa đầy 40 nhưng trông ai cũng như đã đến tuổi về hưu.

Cô bé Nguyễn Thị Thoa (16 tuổi), xã Phúc Thành cho biết: “Một buổi đi đập đá, còn một buổi đi học, nhiều hôm muộn quá phải về trước cho kịp giờ vào lớp”. Rồi Thoa kể tiếp: Nhà em có 7 anh chị em, em là con thứ 3. Cha mất vì bị tai nạn khi Thoa mới 8 tuổi. Mẹ bị viêm thấp khớp nên chị em Thoa phải tự lập từ nhỏ. Rồi Thoa đưa hai bàn tay  bê bết bụi cho tôi xem. Hai bàn tay  tuổi 16 chai sần. Đầu các ngón tay có những vết thâm đen. “Bị như ri còn đỡ. Gặp trời mưa thì bị chảy máu thường xuyên vì đá sắc... Lúc đầu làm mệt lắm, giờ quen rồi”, Thoa thổ lộ. Chỉ tay sang cô bé  ngồi bên cạnh, Thoa nói: “Con ni cũng học lớp 10 như em, nhà nó đông anh em, cũng nghèo nên đi làm kiếm tiền  nộp học”.

Với những người làm nghề khai thác đá ở đây, miếng cơm manh áo hàng ngày gắn chặt với những “cục đá”. “Biết là nguy hiểm nhưng không mần ở đây thì biết mần mô, lấy chi cho con ăn học”, một chị trong nhóm giãi bày. “Mần ra ri rồi mà không có xe đến bốc là coi như nhịn đói”, anh Kì cho biết. Những công nhân  ở đây làm việc  không có giờ giấc, có khi mùa hè, trời Nam Lào nắng lên đến 42°C, dù đã 12g trưa nhưng có xe vào vẫn phải làm. “Đây là nghề không có giờ giấc”, anh Ninh nói với tôi. Đang ngồi nói chuyện, thấy chiếc ô tô  tải chạy dưới đường, mọi người nhao lên: “Rứa là có cơm!”. Trời chạng vạng tối, cái rét bắt đầu len vào trong từng thớ thịt, mọi người vẫn đập đá, nghiền đá và hất đá lên xe. “Phải hơn 1 tiếng nữa mới được nghỉ”, anh Kì cho hay.

Trong xóm 2 Đồng Thành, đã có biết bao gia đình  khánh kiệt vì chạy tiền đưa chồng đi viện do bị đá đè. Tôi đến thăm gia đình  anh Hoàng Vũ Vân (40 tuổi), phải nằm một chỗ từ năm 1996. Anh kể: “Khi tôi lấy tay cạy đá, nghe một tiếng rào, đầu đâm vào hang còn nửa người bị đá đè lên. Tôi gọi được vài tiếng rồi ngất lịm luôn”. Người ta đưa anh đi bệnh viện  huyện, bệnh viện  tỉnh, rồi ra bệnh viện  tại Hà Nội. Trong 10 ngày anh mổ 5 lần, sang ngày thứ 11, thịt bắt đầu rữa. Anh kéo áo cho tôi xem, toàn bộ phần dưới phía sau lưng loang lổ vết đá găm, cả chân phải của anh cũng thế. Đáng lẽ năm nay anh phải đi bệnh viện  mổ lấy que chống (thay xương sống) nhưng do không có tiền nên thôi.

Chia tay gia đình  anh Vân, tôi ghé xuống gia đình  anh Đoàn Công Diện (38 tuổi) và chị Nguyễn Thị Năm, cùng xóm 2. Chị đi làm nhưng gặp khách giữa đường nên quay về. Anh nằm bất động trên giường. Đứa con trai  đầu (học lớp 8) đang bón từng thìa cháo cho cha, rồi như một y tá điệu nghệ, cậu bé bơm thuốc kích thích vào ống Ca lít (thanh quản nhân tạo) cho cha khi thấy cha lên cơn hen. “Sớm đứa em, chiều thằng anh thay nhau chăm sóc cha. Cũng phải học cách mà làm để mệ (mẹ) đi kiếm tiền, không lấy chi mà ăn”, chị Năm nghẹn ngào. Anh cũng là nạn nhân  của cái nghề “kiếm cơm kề miệng tử thần” này.

Trong xã Đồng Thành nói riêng và một số xã lân cận nói chung, đã có đến hàng chục người chết, mù mắt, cụt chân… vì làm nghề khai thác đá. Vậy nhưng, những người vợ, người con của họ vẫn tiếp tục nối bước chồng, cha ra đập đá để kiếm miếng cơm hàng ngày...

Hiện tại chưa có bình luận nào về bài viết Miếng cơm kề miệng tử thần!

Bạn có ý kiến gì về bài viết Miếng cơm kề miệng tử thần này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Miếng cơm kề miệng tử thần bạn tại đây.