Dễhiểu vì đây là đất thuộc vườn quốc gia  Cát Tiên với những loài cây gỗquý tự nhiên  tuổi thọ hàng trăm năm, những hang động chìm sâu tronglòng đất, đá hòn đá tảng có nguồn gốc phún xuất thạch lộ diện, muôngthú và cá sấu với những bàu nước thiêng và những voi rừng, hổ báo, chimtrời ra bắt mồi, tắm mát. Rừng Cát Tiên có diện tích hơn 73.000 hectavà vùng rừng đệm có diện tích tương tự trải từ cuối cao nguyên Đắc Nôngtới rìa Nam Lâm Đồng. Trong vùng còn có rừng cấm Cát Lộc, điểm cùng vớiđảo Java (Indonesia) là nơi cư trú cuối cùng của loài tê giác một sừng.Cát Lộc còn khoảng 6 con, các nhà khoa học  trong quá trình tìm kiếm  chỉgặp được những dấu chân thú, nếu lượm được chút phân có thể coi nhưđiều may mắn.

Lộ dấu... vàng

Từbờ sông, dải đất thấp trũng bên những ngọn đồi cách 30km ra huyện lỵ ĐạHuoai trên đường đi  Đà Lạt từ năm 1980 được chọn làm vùng kinh tế  mớiđưa người từ khắp tỉnh thành miền Trung, miền Bắc đến lập nghiệp, nhiềunăm sau hình thành lên hai huyện mới là Cát Tiên và Đạ Tẻh. Năm 1984,những lưu dân ở xã Quảng Ngãi khi đào đất làm rẫy ven một chân đồi sátbờ sông đã tình cờ gặp được những mảnh vàng khắc chữ kỳ lạ. Dân chúngkháo nhau đi đào bới tìm vàng. Nhưng từ nguồn tin này, từ năm 1985,những nhà khảo cổ phối hợp với bảo tàng tỉnh Lâm Đồng đã thám sát thêmnhiều điểm quanh khu vực  và xác định đây là một khu di tích lớn mangdấu vết đền tháp và mộ táng được kiến trúc bằng gạch đá chưa xác địnhđược niên đại. Nhiều di vật gốm, đồ đồng, sắt, tượng tròn bằng thuỷtinh, đá bán quý và thạch anh đã được tìm thấy. Thấy nhiều nét tươngđồng với những di chỉ đã gặp ở Ba Thê (An Giang), Gò Tháp (Đồng Tháp)và tháp Bình Thạnh (Tây Ninh) nên nhiều người đoán rằng đây là dấu vếtcủa nền văn minh Óc  Eo mà chủ nhân là vương quốc Phù Nam, một đế quốctrải rộng suốt cả địa giới Nam bộ, Campuchia  và nhiều quần đảo phía nambiển Đông - vịnh Thái Lan  hiện nay.

Nhưngphỏng đoán này lập tức đã bị nhiều người bác bỏ, vì vương quốc Phù Namđã bị tiêu diệt vào khoảng thế kỷ  thứ VI, thứ VII, các bộ tộc sau đó ditán khắp nơi, hình thành nên nhiều tiểu quốc như Chân Lạp, Chiêm Thành,Lâm Ấp... Nhiều người tạm gọi đây là khu thánh địa Bà La Môn.

Chủ nhân mờ mịt bóng

Những lá vàng cổ vật

Quanghiên cứu về kiến trúc, các di tích Cát Tiên có niên đại từ đầu thế kỷthứ VIII đến cuối thế kỷ  thứ IX. Phạm vi các cụm di tích tập trung trênmột diện tích ước rộng 15km vuông. Xa hơn về hướng đông và nam, thuộcđịa bàn Đồng Nai  người ta cũng dần dà tìm được các di vật chum lọ, côngcụ với vật liệu và cấu trúc tương tự. Khác với các tháp Chàm, các chấtliệu gạch xây dựng  nơi đây có phần vụng về hơn nhưng được điều hoà bởi kết cấu của các khối đá granit như bệ khung, diềm cửa được chạm trổ hoavăn khá tinh vi. Các khu đền tháp đều nằm trên gò đồi, quay mặt vềhướng chính đông, trung tâm  ngôi đền bao giờ cũng là chỗ đặt bộ sinhthực khí Linga - Yoni của tín ngưỡng phồn thực. Ngạc nhiên  nhất làLinga lớn nhất Đông Nam Á  đã được tìm thấy ở đây, với chiều cao 2,1m,đường kính 0,7m. Đặc biệt là có nhiều Linga bằng vàng hoặc vàng bịt bạccũng đã được phát hiện. Có một báu vật không nơi nào có là Linga bằngđá thạch anh trong suốt, nặng 3,5kg, có độ thấu quang và độ cứng khácao.

Tổngcộng đến nay đã có bốn cuộc khai quật di tích diễn ra tại Cát Tiên.Cuộc khai quật lần thứ hai  năm 1998 tại di chỉ Phù Mỹ lại tìm ra thêm150 hiện vật khá nguyên vẹn. Nhiều nhất là các bàn xoa đồ gốm hình nấm,các dọi xe chỉ, khuôn đúc đồng bằng đá, bi gốm, rìu đá có hoa văn hìnhthú. Các nhà khoa học  lại kết luận rằng niên đại của di chỉ Phù Mỹ phảicó từ 2.500 - 3.000 năm, thuộc thời đại đồng thau, rất lâu trước niênđại các  di chỉ có ở xã Quảng Ngãi!

Đánglưu ý nhất là những mảnh vàng tìm thấy ở di chỉ Quảng Ngãi, trong cáctháp thờ. Di tích 1A nằm trên đồi Khỉ cao 50m so với mặt ruộng. Ngôitháp thờ (Kalan) xây bằng gạch kết hợp với các bộ cửa lớn, lòng tháprộng gần 40m vuông, cửa quay về hướng đông, nhìn ra sân rộng có đườngđi xuống bến sông. Các hiện vật vàng đều được đặt ở đáy tháp, trongphần cuối cùng của trụ gạch xây giữa lòng tháp được gọi là trụ giới. Cóvài lá vàng mỏng không có hoa văn kích thước  nhỏ, được đặt giữa các lớpgạch xây trong lòng tháp không theo một quy luật nào, như một sự cấtgiấu ngẫu nhiên.

Nhiềulá vàng ở đây trang trí với hình ảnh  các vị thần, tu sĩ, hoa sen, hoachanh, Linga - Yoni, các vật thần như Nandin, Hamsa, voi, ngựa, rùa,rắn, văn tự... Có hiện vật có hình voi và hình hoa sen nở. Bộ hiện vậtvàng góp phần khẳng định tính chất Bà La Môn giáo của khu di tích. Tôngiáo này từ trước có ảnh hưởng mạnh với dân tộc  Chiêm Thành và ChânLạp. Vậy thì chủ nhân thật sự của các đền đài phế tích Cát Tiên là dântộc nào?

Cõi thần linh thiêng

Bộ sinh thực khí Linga – Yoni

Tớinay nhiều ý kiến nghiêng về xu hướng chủ nhân nó chính là tiểu quốc Mạnằm giữa Chân Lạp và Chiêm Thành. Có thể đúng vì từ Cát Tiên qua quốclộ 20 tới địa bàn Bình Thuận không xa. Về phía tây nó lại nối liền với các tỉnh Kratie, Mondulkiri của Campuchia  hiện nay. Dòng tộc người Mạvẫn còn đây, chiếm quy mô dân cư lớn nhất trong số các dân tộc  ítngười. Tiếng Mạ còn có từ phát âm là Bun Păng - cõi của các thần linh.Nhưng trong nếp sống, sinh hoạt và dấu ấn văn hoá, tín ngưỡng, người Mạlại không còn chút gì của nền văn minh cổ xưa, từ kỹ thuật  làm gạch,xây nhà đến chế tác kim loại. Vì sao vậy? Theo cơn lốc của lịch sử, mộtdân tộc nếu cứ co mình lại không mở cửa giao thương thì có thể lâm vàocảnh tụt hậu và dẫn đên suy tàn. Đền đài di tích Cát Tiên là lời cảnhbáo của quá khứ.

 Từhuyện Đạ Tẻh, qua khỏi con dốc cao, huyện Cát Tiên như một lòng chảogiữa trùng điệp cây rừng. Ba mặt huyện là sông. Lòng sông Đồng Nai  ởthượng nguồn Đạ Đờng rộng chưa tới 100m, mặt nước đỏ ngầu phù sa bazan.Heo hút, hoang vắng là cảm giác có từ núi rừng. Cây mai dương (câytrinh nữ Mỹ) rậm rạp lối đi. Loài cây ngoại lai này lá như lá mắc cỡnhưng lớn gấp ba, người hoặc vật chạm vào lá cũng cụp lại, cây tua tủagai nhọn, không con chim, con thú nào luồn, chui qua được. Tại ViệtNam, cây mai dương xuất hiện đầu tiên và nhiều nhất là tại vườn quốcgia Tràm Chim giữa vùng ngập nước Đồng Tháp. Hình như mưa lũ cuốn nótận từ dòng Mê Kông các nước sa xuống, tấp vào bờ. Nhiều nghiên cứu  tìmcách huỷ diệt nó nhưng cuối cùng hạt cây vẫn theo bầy chim hoang dại vànước lũ cuốn trôi lan  toả ra nhiều miền, nay đã lên tới thượng nguồnsông Đồng Nai.

Cuốicon đường này ngày xưa là một bến sông quê. Bên kia bờ là xã Đăng Hàhuyện Bù Đăng của tỉnh Bình Phước. Từ đó có đường 40km dẫn ra quốc lộ14 tại thị trấn Đức Phong, tiếp giáp với miền cao nguyên Đak R'Lấp.

Từnăm 2001 chính quyền  hai địa phương đã thoả thuận phương án cùng làmmột chiếc cầu nối hai bờ sông để dân hai bên cùng qua lại, giao thươngthuận lợi, du lịch  phát triển. Công trình được khảo sát, thi công đóngcọc, làm đà dầm cầu  từ năm 2001 nhưng rồi ngưng nửa chừng. Dầm cầuđược thiết kế  thấp quá nên lũ lên sẽ làm ngập cầu. Đầu năm 2007  thiếtkế đã được chỉnh sửa, cầu đã đi vào sử dụng nối gần những con đường  từPhước Long - Bù Đăng trên quốc lộ 14 qua quốc lộ 20 đi Bảo Lộc, Đà Lạt

Việckhảo sát các phế tích vẫn chưa hoàn chỉnh, di sản đền đài chưa xuất lộhết để có thể gia công  khôi phục nguyên vẹn, nhưng Cát Tiên đã được đưavào danh sách đề nghị UNESCO công nhận là di sản văn hoá thế giới. Hồthủy lợi Đạ Kho lớn nhất huyện, giữa hồ có nhiều ốc đảo đã được tô điểmlàm nơi thưởng ngoạn. Công ty  cổ phần  du lịch  Saigon Madagui thuộc hệthống Saigontourist  cuối 2007 đã có một hợp đồng với UBND  huyện CátTiên để đầu tư  hồ Đạ Kho. Các điểm du lịch  sinh thái mọc lên, kháchquốc tế đến đông thì nền văn minh đã chôn vùi trong lịch sử  sẽ càng hấpdẫn. Thời gian  sẽ rọi đường cho phế tích.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Bí ẩn Cát Tiên này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Bí ẩn Cát Tiên bạn tại đây.