Những âm thanh bí ẩn của loài cá trong lòng đại dương - Bản có dấu.
Nhung am thanh bi an cua loai ca trong long dai duong - Bản không dấu.

Những người đã nghỉ hưu thườngđến vùng cửa sông êm đềm của vịnh Guft tại bang Florida  vào kì nghỉđông. Họ hay phàn nàn về hệ thống  công trình tiện ích nơi đây.Thậm chínhững người này còn buộc Ủy ban  thành phố  phải chi hơn 47000 đôla choviệc sửa chữa kĩ thuật nhằm loại bỏ tiếng ồn lẩn khuất trong nhà mình.

Thế nhưng James Locascio – một sinh viên  đang theohọc bằng hậu tiến sĩ ngành khoa học  nghiên cứu  sinh vật biển tại đạihọc Nam Florida  – đã cứu cả thành phố  khỏi một dự án công cốc tốn kém.Sau khi đọc bài viết trên báo, Locascio đã gọi cho Ủy ban  thành phố  bànluận trong nhiều giờ trước khi bỏ phiếu biểu quyết chi tiền. Anh giảithích rằng ở tần số 100 đến 500 Hz, tiếng gọi tìm bạn tình của cá trốngđen có tần số đủ thấp và có bước sóng đủ dài để xuyên qua các đập ngănnước ở biển, vượt lên đất liền, xuyên qua cả các ngôi nhà trên bến cảngvới cảm giác giống như tiếng thình thịch khi có một chiếc ôtô  đi qua.

Tiếng gọi bạn tình của cá trống đen vang vọng khắp nơi, xuyên qua cả đập ngăn nước đến từng ngôi nhà. (Ảnh: Steven Senne/Associated Press)

Locascio cho biết: “Loài cá trống đen đặc biệtưa thích hệ thống  kênh rạch của Cape  Coral. Tiếng trầm vang gọi bạn vàoban đêm của chúng không khác gì tiếng nước nhỏ giọt lách tách từ ngàynày qua ngày khác suốt cả mấy tháng trời”.

Thoạt đầu người ta không chịu chấp nhận lời giải thích đó.“Những người hay phàn nàn và cũng là những người bướng bỉnh nhất quảquyết rằng không thể nào có chuyện một con cá lại phát ra được âm thanhmà ở trong nhà cũng nghe thấy được”.

Locascio và David  Mann – một nhà sinh học nghiên cứuđộng thực vật biển thuộc đại học  Nam Florida  đồng thời là một chuyêngia nghiên cứu  âm thanh sinh học – đã đưa những người không tin thamgia vào nghiên cứu  bằng cách đề nghị họ ghi lại cường độ âm thanh vàthời gian vào một cuốn sổ nhỏ. Locascio cho biết: “Chúng tôi đãlấy các ghi chép từ người dân  rồi cho họ nghe âm thanh của loài cátrống mà chúng tôi  thu bằng tai nghe dưới nước. Quả thực chúng ăn khớpvới nhau tuyệt đối”.

Cá nóc cũng phát ra âm thanh (Ảnh: Fred Bavendam/Minden Pictures)

Hai thập kỉ trước cũng có một tình huống tương tự xảy ra tại Sausalito,Calif khi mà những người dân  sống trên nhà thuyền luôn luôn phải chịuđựng tiếng gọi của cá nóc. Trong một bài viết trên tờ Marin IndependentJournal có ghi: “Chúngtôi ngay lập tức không thể tin được rằng âm thanh như tiếng kèn túikhiến những người dân  Sausalito sống trên nhà thuyền thức trắng cả đêmlại do những con cá nóc lãng mạn, ngân nga  bài tình ca Ấn Độ  với ngônngữ của riêng chúng”.

Greg Coppa – một giáo viên  phổ thông trung học dạymôn khoa học  đã nghỉ hưu – cũng bị người ta cười nhạo khi ông nói mìnhnghe được tiếng ồn ào của cá lúc chèo thuyền gần đảo Block thuộc tiểubang Rhode Island – Hoa Kì. Ông Coppa vừa cười vừa nói: “Một sốngười thậm chí còn hỏi tôi rằng tôi đã uống thứ gì trước khi nghe thấynhững âm thanh đó, hoặc ném cho tôi cái nhìn dè dặt dành cho một ngườibạn tuy tốt nhưng thật đáng thương”.

Cùng với sự hỗ trợ của Rodney A. Rountree – một nhàkhoa học nhiều kinh nghiệm  thuộc công ty  nghiên cứu  Marine Ecology andTechnical Applications – và một trợ lý giáo sư thuộc đại họcMassachusetts tại Amherst, ông Coppa đã biết được rằng loài cá mà ôngtưởng tượng là một sinh vật to lớn sống dưới biển thực chất lại là loàicá chồn tiên sọc đen bé nhỏ phát ra âm thanh như một cái búa khoan.

Các nhà tự nhiên  học từ thời xa xưa như Aristot đãbiết rằng cá có thể tạo ra âm thanh. Nhưng kể từ năm 1956 khi JacquesCousteau đặt cho cuốn tài liệu  của mình cái tên “Thế giới câm lặng”,tất cả mọi tưởng tượng của công chúng về thế giới  dưới nước đã bị lấyđi khiến đôi tai của chúng ta làm ngơ với tiếng ho của loài cá, tiếnglíu lo, tiếng rên rỉ, tiếng o o như kèn túi hay tiếng kêu gọi bạn. Tiếnsĩ Rountree nói rằng: “Con tàu lặn của Cousteau đã che giấu mọi âm thanh của biển cả. Kì thực đại dương là một nơi luôn náo nhiệt”.

Đại dương có khoảng 30.000 loài cư trú nhưngchỉ có khoảng 1.200 loài có thể phát ra âm thanh được biết đến và sốloài có âm thanh đã được ghi lại thì còn ít hơn nhiều. Đếnloài cá vàng bình thường cũng chỉ được góp mặt trong hai ấn bản khoahọc. Philip Lobel – giáo sư sinh học thuộc đại học  Boston  – cho biết:Thật ra “hầu hết các loài cá đều có thể phát ra âm thanh. Nhưngviệc nuôi một con cá trong bể kính chẳng khác gì nuôi một con chimhoàng yến trong cái lồng cách âm”.

Một loài cá nóc (Ảnh: Yuriko Nakao/Reuters)

Bộ sách hoàn chỉnh nhất về âm thanh của cá được xuất bản năm 1973 vớihai tác giả  rất tên tuổi là Marie  Poland Fish và William  H. Mowbray. Họcùng làm việc  tại phòng thí nghiệm Narragansett Marine thuộc đại họctiểu bang Rhode Island. Họ được phép sử dụng phòng thu Hải Quân thiếtlập nhằm phát hiện tàu ngầm của địch. Do những âm thanh ồn ã dưới biểngây phân tán mục tiêu của quân đội, họ đã được mời đến để phân loạinhững âm thanh sinh học với âm thanh do con người  tạo ra. Kết quả làtác phẩm “Âm thanh của những loài cá sống ở vùng đông bắc Đại Tây Dương: Hồ sơ tham khảo về âm thanh sinh học dưới nước” đã phân biệt được âm thanh của hơn 150 loài cá.

Với hầu hết các loài cá, cơ chế phát âm củachúng bắt nguồn từ cơ làm rung bong bóng chứ không giống các dây thanhâm của chúng ta. Bong bóng cá là một túi chứa khí giúp cá nổiđược, nhưng nó cũng được sử dụng với vai trò giống như một cái trống.Loài cá nóc vịnh Gulf gắn cơ thanh với bong bóng hàng nghìn lần trongmột phút để phát ra một âm thanh lớn. Với tần số lớn gần gấp ba số lầnđập cánh trung bình của loài chim ruồi, cá nóc là loài có cơ nhanh nhấttrong lớp động vật có xương sống. Loài cá chồn tiên đen lại uốn xươngquanh bong bóng, cá hề lại sử dụng dây chằng để tạo nên tiếng chiêmchiếp.

Một số loài cá khác lại tạo ratiếng ngáy, hay chà xương với nhau làm phát ra âm thanh giống như chàrăng lược, hoặc có thể chúng sử dụng vây ngực để tạo âm thanh. Loài cátrích lại rất ngộ nghĩnh với âm thanh giống như tiếng tích tắc lặp đilặp lại với cường độ nhanh bằng cách phát ra bong bóng từ hậu môn củachúng.

Loàicá trích lại rất ngộ nghĩnh với âm thanh giống như tiếng tích tắc lặpđi lặp lại với cường độ nhanh bằng cách phát ra bong bóng từ hậu môncủa chúng. (Ảnh: Jockel Finck/Associated Press)

Mặc dù được nghiên cứu  khá kĩ càng, nhưng các cơ chếphát âm ở nhiều loài vẫn còn là điều bí ẩn. Âm thanh của cá là mộtphương thức để mời gọi bạn tình, thể hiện thái độ  với kẻ xâm lược, hayđể biểu thị sự sợ hãi hoặc tình huống hiểm nguy. Tuy nhiên những ẩn ýkhác của chúng vẫn chưa thể lý giải.

Andrew H. Bass – giáo sư nghiên cứu  sinh học thần kinh và hành vi thuộc đại học  Cornell - cho biết:“Cá có một cơ chế khá tinh vi và phức tạp để giao tiếp nhờ âm thanh vớicác ý nghĩa khác nhau tùy thuộc vào môi trường  xã hội  của âm thanh đó.Giao tiếp bằng âm thanh có lẽ là hình thức giao tiếp xã hội  tiến hóađầu tiên ở loài cá”.

Mặc dù âm thanh của loài cá rất đa dạng và đôi khi mạnh mẽ, nhưng hiếm khi chúng ta có thể nghe được trên đất liền vì điểm phân cách của không khí và nước đã tạo nên một rào chắn tự nhiên.Âm thanh thường nảy lại khi tiếp xúc với mặt phân giới không khí vànước. Một cái tai nghe dưới nước khá tinh vi và ít tốn kém hơn đã hỗtrợ cho nghiên cứu, tạo ra độ vang âm thụ động hiệu quả hơn.

Tiến sĩ Rountree đã đặt tai nghe dưới nước này ởngoài khơi Cape  Cod trong quá trình tiến hành khảo sát âm học thụ độngđầu tiên trong khu vực. Ông đã rất ngạc nhiên  khi thu được rất nhiềuhình thái tiếng líu lo của cá chồn tiên vì không ai biết chúng có sốngtrong khu vực. Các nhà nghiên cứu  thuộc viện Woods Hole OceanographicInstitute gần đó đã không hề phát hiện ra cá chồn tiên trong suốt hơn100 năm nay mặc dù họ đã tiến hảnh khảo sát trên diện rộng.

Âm thanh trong lòng đại dương

Gerald D’Spain thuộc viện đại dương học Scripps tạiSan Diego  cũng có một phát hiện khác thường. Tiến sĩ D’Spain thuật lạirằng ông đã ghi lại âm thanh những con cá đồng thanh dọc theo bờ biểnThái Bình Dương  từ Ensenada đến tận Point Loma. Ông so sánh âm thanhvới “những làn sóng người” tại một sân vận động, bản hợpxướng hòa ca bên bờ biển giống như những khán giả  đồng loạt đứng dậy vàtung hô. Ông cũng nói rằng ông tin bản hợp xướng đó được truyền từ concá này đến con cá khác với tốc độ gần bằng tốc độ lan  truyền âm thanhtrong nước – gấp gần 4,5 lần tốc độ âm tranh lan  truyền trong khôngkhí.

Chiếc tai nghe này cũng đem lại những điều bí ẩn củađại dương, đó là âm thanh của những loài cá chưa từng được biết đếncũng như của các sinh vật biển khác. Tiến sĩ Mann cùng đại học  NamFlorida và nhà nghiên cứu  hải quân Susan  Jarvis đã khám phá ra một loàicá bí ẩn tại Bahamas có thể phát ra những tiếng gọi từ độ sâu 600 met.Tiến sĩ Mann cho hay: “Chúng ta biết có một nguồn âm thanh ở ngoài đó. Chúng ta biết nó ở đâu nhưng chúng ta lại không hề biết nó là cái gì”.

Nhưng đáng tiếc là không phải tất cả mọi người nghethấy âm thanh của loài cá đều tiến hành nghiên cứu. Những người đánhbắt cá tại Trung Quốc  đã sử dụng tai nghe dưới nước để định vị loài cáđỏ dạ gần như đã tuyệt chủng. Bong bóng của chúng có giá đến 60.000đôla từ công dụng chữa bệnh nổi tiếng của nó.

Cá heo cũng dựa vào tiếng rì rầm của cá mà theo dấucon mồi. Joseph J. Luczkovich – phó giáo sư sinh học tại đông Carolinacho biết: “10 loài cá đứng đầu danh sách thực đơn của cá heo có thể phát ra âm thanh”.

Khi ngày càng nhận thức được tầm quan trọng  củanhững tiếng gọi bạn tình trong mùa đẻ trứng của cá, chúng ta lại càngnhận ra một mối lo đáng kể. Những tiếng động xung quanh từ tàu chở dầu,thiết bị phát hiện tàu điện ngầm hay dò tìm chấn động phát hiện dầuthường phát ra ở cùng tần số âm thanh với tiếng gọi của cá. Những âmthanh đó có thể cắt đứt sợi dây liên lạc của những con cá.

Cơ quan ngư nghiệp biển quốc gia  với sự hỗ trợ củacác nhà nghiên cứu  đã tiến hành lắng nghe  âm thanh của tất cả các sinhvật biển, không chỉ bao gồm cá voi và cá heo. Do các loài cá thườngđược dùng để chế biến món ăn như cá tuyết, cá mú và cá êfin đều truyềnâm, nên chỉ cần bản thu âm  thanh của các sinh vật biển cũng mang lạinhững tiềm năng trong việc quản lý khai thác thủy sản  trong thời điểmsố lượng thủy sản  đang sụt giảm như hiện nay.

Brandon Southall – giám đốc  chương trình  âm học đại dương thuộc cơ quan  Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia  – cho biết: “Bằngcách lắng nghe  những âm thanh của biển cả, có rất nhiều điều giúp taxác định những gì đang tồn tại và diễn ra trong lòng đại dương.”

Cơ quan này hy vọng âm thanh thụ động có thể giúpnhận biết khu vực  sinh sản cần phải được bảo vệ của loài cá và có thểđược sử dụng giống như một công cụ nhằm đánh giá  số lượng  cá thể mộtcách chính xác. Theo tiến sĩ Lobel thuộc đại học  Boston, kỹ thuật  vôhại này chính là một bước tiến lớn.

Ông cho biết thêm: “Nếu không có âm thanh thụđộng, ngư dân có thể đánh bắt những loài cá đang bị đe dọa như cátuyết, khiến chúng bị tuyệt chủng nếu chúng đang ở giai đoạn đẻ trứng.Con người đang lấy đi hàng triệu tấn cá chỉ để tìm nơi chúng đẻ trứngmà thôi”.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Những âm thanh bí ẩn của loài cá trong lòng đại dương này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Những âm thanh bí ẩn của loài cá trong lòng đại dương bạn tại đây.