Các nhà khoa học  đã nghiên cứuhàng nghìn bản báo cáo về các loài chim châu Á  từ họ chim chích đến họchim hét từng đi lạc đến châu Âu. Họ phát hiện ra khoảng cách từ khuvực sinh sản tại bắc Siberia và khu vực  nghỉ đông tại Nam Á gần bằngkhoảng cách từ khu vực  sinh sản ở châu Âu. Khoảng cách càng tương đươngnhau thì số lượng  của một loài đặc biệt càng nhiều, kéo theo là khảnăng những con chim đi lạc đến châu Âu  cũng càng cao.

Kích cỡ cơ thể của những con chim không phải là nguyên nhân. Từ lâu, người ta đã nghi ngờ “những kẻ đi lạc” đã bị thời tiết thổi chệch đường. Tuy nhiên, phát hiện mới đã chứng minh cho giả thuyết  rằng những con chim đi lạc đã nhầm khu vực  nghỉ đông là do chương trình  di cư của chúng bị lỗi.Do vẫn còn rất nhiều nghi vấn chưa có lời giải đáp liên quan đến sựphát tán bệnh cúm gia cầm H5N1, nên các nhà khoa học  rất hứng thú vớiviệc nghiên cứu  chim di cư. Tuy nhiên, họ tin rằng virus  không lây lanqua chim di cư mà lây lan  qua việc buôn bán quốc tế  các sản phẩm  giacầm. Dù thế nào thì nguy cơ ở những con chim lang thang là thấp nhất.

Pháthiện mới giải thích tại sao những con chim đi lạc tại trung Âu lại lànhững con chim di cư quãng đường xa từ khu vực  phía đông châu Á. Chuyếnđi được lập trình trong gen của những con chim di cư đường ngắn từ châuÁ sẽ chỉ kết thúc tại đâu đó tại khu vực  đông bắc châu Á  mà thôi. (Ảnh: Deutsches Zentrum fur Luft- und Raumfahrt (DLR) / modified from Susan  Walter/UFZ)

8 loài thuộc họ chim chích và 6 loài thuộc họ chimhét khiến các nhà khoa học  phải chú ý. Một loài được quan sát đặc biệtlà loài chim chích trán vàng (Phylloscopus inornatus)do các nhà điểu cầm học tự nguyện tại trung Âu quan sát thấy hàng ngànlần từ năm 1836 đến năm 1991. Loài chim này sinh sản tại rừng taigaSiberia phía nam vành đai Bắc Cực và trải qua mùa đông tại khu vực  cậnnhiệt và nhiệt đới  thuộc đông nam châu Á. Các loài chim chích châu Ákhác được quan sát thấy ít thường xuyên hơn ở trung Âu.

Ngược lại, 5 loài chim hét xuất hiện gần 100 lần.Nếu những con chim đi lạc được thời tiết dẫn đường, thì những con chimnhỏ hơn hẳn sẽ bị cuốn đến nhiều lần hơn những con chim lớn. Song, cácnhà nghiên cứu  không phát hiện được mối liên hệ nào giữa tần số xuấthiện của những con chim đi lạc với kích cỡ cơ thể nó ngay cả khi ápdụng biện pháp phân tích  thống kê. Bên cạnh đó, chim chích trán vàngxuất hiện tại trung Âu thường xuyên đến nỗi không thể dựa vào điều kiệnthời tiết bất thường trong quá trình di cư để giải thích.

Những loài có xu hướng tập trung ở châu Âu  nhiều nhất là những loài phổ biến ở châu Á  và cũng có họ hàng phổ biến ở châu Âu  (loài chim chích chiffchaff) và trung Âu (loài chim chích liễu châu Âu). Tiến sĩ Jutta Stadler thuộc Trung tâm  nghiên cứu  môi trường  Helmholtz tại Halle/Saale giải thích: “Loài có số lượng  cá thể càng nhiều, khả năng cá thể trong đàn “bị lỗi chương trình” và đi lạc càng lớn.Chúng cùng bay một khoảng cách như nhau nhưng lại theo hướng ngược lạivà vì thế chúng đã đến châu Âu. Đó là lý do  tại sao chúng ta có một sốlượng khá lớn chim châu Á  đi lạc tại đây”.

Các nhà khoa học  cho rằng nguyên nhân  là do lỗitrong chương trình  di cư di truyền. Việc định hướng bay cũng như thờigian bay được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác. Điều đó cónghĩa là thói quen di cư là kết quả của chương trình  di truyền, qua đónhững con chim đã điều chỉnh để thích nghi với điều kiện khí hậu.

Tuy nhiên, chim di cư có thể thích nghi với nhữngthay đổi của điều kiện môi trường  chỉ qua vài thế hệ. Gen của chúngchịu trách nhiệm cho việc không ngừng nghỉ trên quãng đường khiến đa sốvượt qua cả hàng ngàn cây số để đến khu vực  nghỉ đông. Nhưng từ lâu conngười đã băn khoăn tại sao những con chim riêng lẻ của một loài nhấtđịnh lại cứ đi lạc đường liên tục.

Chim chích trán vàng - Phylloscopus inornatus (Ảnh: hi.is)

Robert Pfeifer – tổng thư kí của Hiệp hội  điểu cầm học tại Bavaria – cho biết: “Trongnhững trường hợp này, chương trình  gen mắc lỗi đơn giản đã khiến nhữngcon chim rẽ phải thay vì rẽ trái. Chúng ta có thể so sánh những conchim đi lạc này với những người lái xe trái đường. Chúng đã bay ngượclại con đường  di cư liên lục địa”.

"Có thể thừa nhận rằng đối với đa phần chim dicư thì đó là một chuyến đi một chiều. Mặc dù cũng có những dấu hiệu chothấy một số cá thể cũng “muốn” có một kì nghỉ đông tại khu vực  phía namchâu Âu, và không con nào trong số chúng quay trở về châu Á. Những conchim đã có bạn tình không hề quay trở lại nên chúng ta cũng không thểbiết được điều gì đã xảy ra với chúng”. Những phát hiện mới giảithích tại sao những con chim đi lạc tại trung Âu lại là những con chimdi cư quãng đường xa từ khu vực  phía đông châu Á. Chuyến đi được lậptrình trong gen của những con chim di cư đường ngắn từ châu Á  sẽ chỉkết thúc tại đâu đó tại khu vực  đông bắc châu Á  mà thôi.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Tại sao chim di cư châu Á lại dừng chân ở châu Âu này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Tại sao chim di cư châu Á lại dừng chân ở châu Âu bạn tại đây.