Cac chuyen gia  cho biet buc tuong moi duoc phat hien la cua Hoang hau Tiye– ai the cua Amenhotep III va la nguoi phu nu  co suc anh huong lon nhattrong suot 38 nam tri vi cua nha vua. Phat hien nay chung thuc chonhung gia thiet rang nhung thanh vien  nu cua hoang toc dang dan chiemuu the va gay anh huong trong suot giai doan nay.

Khu phuc hop den tho nay rong khoang 700m la khu dentho co rong lon nhat cua Ai Cap. Diem thu hut noi bat nhat cua no latuong khong lo  Memnon – hai buc tuong giong het nhau cao 21m dung chan ngay loi vao ngoi den.Nhung khu vuc  nay da bi nhung tran dong dat  khung khiep tan pha trongthoi ky cac Pharaoh vao the ky  thu nhat sau Cong nguyen, vi vay khampha mot buc tuong con nguyen ven la dieu cuc ky hiem hoi.

Theo Hourig Sourouzian, chi huy nhom khao co va da nghien cuu  khu vuc  nay tu nam 2000, “That kyla la ba ay khong bi nghien nat. Phan chan cua buc tuong lon hon bi huyhoai nang ne vi vay that ngac nhien  la tuong hoang hau dat ngay phiasau no lai con nguyen ven. Va hoang hau rat dep.” Cac nha khao cohoc cung phat hien duoc hai tuong nhan su bieu trung cho Amenhotep IIIva Hoang hau Tiye, them vao do la 10 buc tuong da granit cua Sekhmet,nu than su tu.

Phat hien bat ngo

Buc tuong hoang hau duoc phat hien khi nguoi ta noluc phuc hoi nhung manh vun cua buc tuong bi tan pha tung an ngu sungsung trong phuc hop den tho. Den tho nay luc dau co sau buc dai tuongcua Amenhotep III o vi tri ngoi, dat theo cap tai ba cot den cach nhaukhoang 100m. Trong nhung cai cot va tuong thi chi con Buc tuong Memnongan cot thu nhat la con nguyen ven.

Sourouzian, Giam doc  Du an bao ton Tuong Memnon vaDen tho Amenhotep III, cho biet nhom cua ba dang dao boi xung quanh buctuong o phia bac cot thu hai  de xac dinh mot manh thach anh chua hinhthanh. “Dau tien chung toi  thay ngon tay cai, nhung khoi da londan len va chung toi  vo cung ngac nhien  ve vi hoang hau xinh dep  nay,nam ben chan cua nha vua.” Hoang hau Tiye thuong duoc mieu ta dungben chan phai cua tuong Amenhotep III va ben chan trai la me ong,Mutemwiya. Tren buc tuong duoc khac nhung danh hieu “cong chua hoang toc, day vinh quang, nguoi yeu  dau cua nu than cay tieu huyen va nu chua cua hai vung dat.”

Nhom khao co cung phat hien muoi buc tuong Sekhmetmoi – vi nu than dau su tu, dai dien cua chien tranh  va chua lanh. TheoZahi Hawass, Tong thu ky  cua Hoi dong co vat toi cao cua Ai Cap, thi ketu nam 2000, 84 buc tuong cua nu than nay da duoc phat hien tai ngoiden, co le la dau hieu cho thay suc khoe  cua Amenhotep III dang suygiam khi ong gia di. “Co le vao cuoi trieu dai cua minh, AmenhotepIII hoi yeu di va ong ta dung nen nhung buc tuong cua Sekhmet de nuthan co the chua lanh benh cho nha vua.”

Thoi dai hoang kim

Cac chuyen gia  cho rang kich co ngoi den cuaAmenhotep III va quy mo cung nhu so luong  tuong ong ta cho thay su phonvinh cua Ai Cap  trong trieu dai cua ong. Thoi dai tri vi cua ong thuongduoc goi la dinh cao cua Tan Quoc, von duoc biet la “Thoi dai hoang kim”cua Ai Cap  co. Amenhotep thay truoc su banh truong cua bien gioi AiCap, cung co ngoai giao va xay dung  voi mot toc do day tham vong vavuot xa cac vi pharaoh khac.

Cacnha khoa hoc  da phat hien mot buc tuong duoc bao quan gan nhu nguyenven cua Hoang hau Ai Cap  Tiye – ai the cua Hoang de Amenhotep III - taingoi den chua thi the cua Amenhotep III o Luxor, hien dang trong tinhtrang ngon ngang. (Anh: Steven Stanek)

Sourouzian cho biet: “Do la dinh cao cua nen vanminh Ai Cap, su mo rong quy mo nhat, cua cai nhieu nhat, quyen luc caonhat…va buc tuong, chinh vi vay, co kich co vo cung lon. Nha vua conhung phan xuong tot nhat, nhung nghe si  va cac nha dieu khac – ngai sudung tat ca da va khoang vat co san trong cac mo.”

Tuong duoc xay de bao ve cac ngoi den co nhung cungla phuong tien bieu lo tinh than thanh cua nguoi cai tri. Y nghia thuhai co tam quan trong  ngay cang tang duoi trieu dai cua Amenhotep III.Theo W. Raymond Johnson, nha Ai Cap  hoc tai Vien Dong phuong thuoc Daihoc Chicago, “Tuong co quyen duoc xem la than linh… va chung dongvai tro lam cau noi giua than linh va con nguoi. Chung bao ve khu phuchop den va chung la su mo rong tinh than thanh cua nha vua.”

Nhung buc tuong nha vua khong lo  tung nhin xuongkhoang san ngoai troi rong rai cua ngoi den, mac du nhung buc tuong nayduoc deo trong tu the dung, chu khong phai ngoi.

Nguoi phu nu  quyen luc

Trieu dai thu 18 cua Ai Cap, bao gom vuong trieu cuaAmenhotep III, duoc cho la mot thoi ky chung kien su len ngoi cua nuquyen, dac biet la trong tang lop hoang toc. Buc tuong moi duoc phathien da bo sung cho gia thiet tren. Theo Sourouzian “Buc tuong cho thay nhung phu nu  than can voi ngai vang quan trong  den noi ho duoc cong chung hoa rong rai duoi dang tuong." Ong cung cho biet them la mot trong nhung tuoc hieu cua Hoang hau Tiye la Hoang hau vi dai.

Johnson thuoc Vien nghien cuu  Dong phuong cung thong nhat  voi y kien tren. “Buctuong nay la mot chung cu xac thuc ve tam quan trong  ngay cang tang cuaho. Chung ta biet duoc tu nhung cong trinh khac va loai cong trinh nayrang Hoang hau Tiye chia se  quyen luc voi chong minh. Va tinh trang naylen den cao nhat o thoi cua Akhenaten (con trai cua Amenhotep III) vaNerertiti. Ho duong nhu gan den muc binh dang trong viec chia se  quyenluc.”

Hau qua cua tran dong dat

Phan lon cac chuyen gia  tin rang mot tran dong datkhung khiep da pha huy den tho vao mot khoang thoi gian  thuoc the kythu nhat sau Cong nguyen. Sourouzian cho biet chung cu ve mot tran dongdat xay ra va thoi dai Ramessid, tiep theo trieu dai thu 18, suot thoigian tri vi cua Merenptah (nam 1212 den 1203 truoc Cong nguyen). Nhungphien da cua tuong den, gach cua nhung cay cot khong lo  va buc tuongrao bi su dung lai o nhung ngoi den lan can.

Hai buc tuong khong lo  canh giu ngoi den da mat cua Pharaoh Amenhotep III (Anh: Nancy Gupton)

Mot so chuyen gia  cho rang ngoi den bi co y pha hongvi muc tieu khai thac lai nhung Sourouzian cho rang cac nha dia chanhoc va cac nha dia chat hoc da chung to rang ngoi den nay bi pha huy vicac hoat dong  dia tang. “Con dong dat  nay rat manh, trong suotthoi gian nay cac buc tuong gan nhu ‘nhay di’. Chung khong chi bi ngado, chung dich chuyen ra xa vi tri cua minh.”

Mot phan trong cong viec  cua ba la mot ke hoach  laudai day tham vong de xac dinh nhung manh vo cua cac buc tuong, xepchung lai voi nhau va dung lai o cho cua chung cach day khoang 3.400nam. Trong lan thuc nghiem gan day, nhom cua ba dung mot buc tuong dungcao khoang 7,5m cua Amenhotep III vao vi tri ban dau, khien cho day labuc tuong khong lo  dau tien nam trong Cac buc tuong Memnon. Cac quanchuc Ai Cap  hy vong day se la mot bao tang ngoai troi doc dao.

Sourouzian phat bieu “Phan lon nhung ngoi dencon lai cac buc tuong, san, dien tho va tham chi la tran nhung chung damat di phan lon cac tuong va vat dung trong den. Trai lai o ngoi dennay, tuong, tran, cot, thap da mat nhung cac buc tuong va bia van tontai.”

Phat hien nay duoc cho la bo sung cho giai thiet rang cac thanh vien  nutrong hoang toc tro nen ngay cang co suc anh huong trong trieu dai thu18 cua Ai Cap  co.

Ban co y kien gi ve bai viet Phat hien buc tuong khong lo cua Hoang hau Ai Cap co nay? Hay goi suy nghi, binh luan, danh gia, loi khuyen ... cua ban ve bai viet Phat hien buc tuong khong lo cua Hoang hau Ai Cap co ban tai day.