Các chuyên gia  cho biết bức tượng mới được phát hiện là của Hoàng hậu Tiye– ái thê của Amenhotep III và là người phụ nữ  có sức ảnh hưởng lớn nhấttrong suốt 38 năm trị vì của nhà vua. Phát hiện này chứng thực chonhững giả thiết rằng những thành viên  nữ của hoàng tộc đang dần chiếmưu thế và gây ảnh hưởng trong suốt giai đoạn này.

Khu phức hợp đền thờ này rộng khoảng 700m là khu đềnthờ cổ rộng lớn nhất của Ai Cập. Điểm thu hút nổi bật nhất của nó làtượng khổng lồ  Memnon – hai bức tượng giống hệt nhau cao 21m đứng chắn ngay lối vào ngôi đền.Nhưng khu vực  này đã bị những trận động đất  khủng khiếp tàn phá trongthời kỳ các Pharaoh vào thế kỷ  thứ nhất sau Công nguyên, vì vậy khámphá một bức tượng còn nguyên vẹn là điều cực kỳ hiếm hoi.

Theo Hourig Sourouzian, chỉ huy nhóm khảo cổ và đã nghiên cứu  khu vực  này từ năm 2000, “Thật kỳlạ là bà ấy không bị nghiền nát. Phần chân của bức tượng lớn hơn bị hủyhoại nặng nề vì vậy thật ngạc nhiên  là tượng hoàng hậu đặt ngay phíasau nó lại còn nguyên vẹn. Và hoàng hậu rất đẹp.” Các nhà khảo cổhọc cũng phát hiện được hai tượng nhân sư biểu trưng cho Amenhotep IIIvà Hoàng hậu Tiye, thêm vào đó là 10 bức tượng đá granit của Sekhmet,nữ thần sư tử.

Phát hiện bất ngờ

Bức tượng hoàng hậu được phát hiện khi người ta nỗlực phục hồi những mảnh vụn của bức tượng bị tàn phá từng án ngữ sừngsững trong phức hợp đền thờ. Đền thờ này lúc đầu có sáu bức đại tượngcủa Amenhotep III ở vị trí ngồi, đặt theo cặp tại ba cột đền cách nhaukhoảng 100m. Trong những cái cột và tượng thì chỉ còn Bức tượng Memnongần cột thứ nhất là còn nguyên vẹn.

Sourouzian, Giám đốc  Dự án bảo tồn Tượng Memnon vàĐền thờ Amenhotep III, cho biết nhóm của bà đang đào bới xung quanh bứctượng ở phía bắc cột thứ hai  để xác định một mảnh thạch anh chưa hìnhthành. “Đầu tiên chúng tôi  thấy ngón tay cái, nhưng khối đá lớndần lên và chúng tôi  vô cùng ngạc nhiên  về vị hoàng hậu xinh đẹp  này,nằm bên chân của nhà vua.” Hoàng hậu Tiye thường được miêu tả đứngbên chân phải của tượng Amenhotep III và bên chân trái là mẹ ông,Mutemwiya. Trên bức tượng được khắc những danh hiệu “công chúa hoàng tộc, đầy vinh quang, người yêu  dấu của nữ thần cây tiêu huyền và nữ chúa của hai vùng đất.”

Nhóm khảo cổ cũng phát hiện mười bức tượng Sekhmetmới – vị nữ thần đầu sư tử, đại diện của chiến tranh  và chữa lành. TheoZahi Hawass, Tổng thư ký  của Hội đồng cổ vật tối cao của Ai Cập, thì kểtừ nằm 2000, 84 bức tượng của nữ thần này đã được phát hiện tại ngôiđền, có lẽ là dấu hiệu cho thấy sức khỏe  của Amenhotep III đang suygiảm khi ông già đi. “Có lẽ vào cuối triều đại của mình, AmenhotepIII hơi yếu đi và ông ta dựng nên những bức tượng của Sekhmet để nữthần có thể chữa lành bệnh cho nhà vua.”

Thời đại hoàng kim

Các chuyên gia  cho rằng kích cỡ ngôi đền củaAmenhotep III và quy mô cũng như số lượng  tượng ông ta cho thấy sự phồnvinh của Ai Cập  trong triều đại của ông. Thời đại trị vì của ông thườngđược gọi là đỉnh cao của Tân Quốc, vốn được biết là “Thời đại hoàng kim”của Ai Cập  cổ. Amenhotep thấy trước sự bành trướng của biên giới AiCập, củng cố ngoại giao và xây dựng  với một tốc độ đầy tham vọng vàvượt xa các vị pharaoh khác.

Cácnhà khoa học  đã phát hiện một bức tượng được bảo quản gần như nguyênvẹn của Hoàng hậu Ai Cập  Tiye – ái thê của Hoàng đế Amenhotep III - tạingôi đền chứa thi thể của Amenhotep III ở Luxor, hiện đang trong tìnhtrạng ngổn ngang. (Ảnh: Steven Stanek)

Sourouzian cho biết: “Đó là đỉnh cao của nền vănminh Ai Cập, sự mở rộng quy mô nhất, của cải nhiều nhất, quyền lực caonhất…và bức tượng, chính vì vậy, có kích cỡ vô cùng lớn. Nhà vua cónhững phân xưởng tốt nhất, những nghệ sĩ  và các nhà điêu khắc – ngài sửdụng tất cả đá và khoáng vật có sẵn trong các mỏ.”

Tượng được xây để bảo vệ các ngôi đền cổ nhưng cũnglà phương tiện biểu lộ tính thần thánh của người cai trị. Ý nghĩa thứhai có tầm quan trọng  ngày càng tăng dưới triều đại của Amenhotep III.Theo W. Raymond Johnson, nhà Ai Cập  học tại Viện Đông phương thuộc Đạihọc Chicago, “Tượng có quyền được xem là thần linh… và chúng đóngvai trò làm cầu nối giữa thần linh và con người. Chúng bảo vệ khu phứchợp đền và chúng là sự mở rộng tính thần thánh của nhà vua.”

Những bức tượng nhà vua khổng lồ  từng nhìn xuốngkhoảng sân ngoài trời rộng rãi của ngôi đền, mặc dù những bức tượng nàyđược đẽo trong tư thế đứng, chứ không phải ngồi.

Người phụ nữ  quyền lực

Triều đại thứ 18 của Ai Cập, bao gồm vương triều củaAmenhotep III, được cho là một thời kỳ chứng kiến sự lên ngôi của nữquyền, đặc biệt là trong tầng lớp hoàng tộc. Bức tượng mới được pháthiện đã bổ sung cho giả thiết trên. Theo Sourouzian “Bức tượng cho thấy những phụ nữ  thân cận với ngai vàng quan trọng  đến nỗi họ được công chúng hóa rộng rãi dưới dạng tượng." Ông cũng cho biết thêm là một trong những tước hiệu của Hoàng hậu Tiye là Hoàng hậu vĩ đại.

Johnson thuộc Viện nghiên cứu  Đông phương cũng thống nhất  với ý kiến trên. “Bứctượng này là một chứng cứ xác thực về tầm quan trọng  ngày càng tăng củahọ. Chúng ta biết được từ những công trình khác và loại công trình nàyrằng Hoàng hậu Tiye chia sẻ  quyền lực với chồng mình. Và tình trạng nàylên đến cao nhất ở thời của Akhenaten (con trai của Amenhotep III) vàNerertiti. Họ dường như gần đến mức bình đẳng trong việc chia sẻ  quyềnlực.”

Hậu quả của trận động đất

Phần lớn các chuyên gia  tin rằng một trận động đấtkhủng khiếp đã phá hủy đền thờ vào một khoảng thời gian  thuộc thế kỷthứ nhất sau Công nguyên. Sourouzian cho biết chứng cứ về một trận độngđất xảy ra và thời đại Ramessid, tiếp theo triều đại thứ 18, suốt thờigian trị vì của Merenptah (năm 1212 đến 1203 trước Công nguyên). Nhữngphiến đá của tường đền, gạch của những cây cột khổng lồ  và bức tườngrào bị sử dụng lại ở những ngôi đền lân cận.

Hai bức tượng khổng lồ  canh giữ ngôi đền đã mất của Pharaoh Amenhotep III (Ảnh: Nancy Gupton)

Một số chuyên gia  cho rằng ngôi đền bị cố ý phá hỏngvì mục tiêu khai thác lại nhưng Sourouzian cho rằng các nhà địa chấnhọc và các nhà địa chất học đã chứng tỏ rằng ngôi đền này bị phá hủy vìcác hoạt động  địa tầng. “Cơn động đất  này rất mạnh, trong suốtthời gian này các bức tượng gần như ‘nhảy đi’. Chúng không chỉ bị ngãđổ, chúng dịch chuyển ra xa vị trí của mình.”

Một phần trong công việc  của bà là một kế hoạch  lâudài đầy tham vọng để xác định những mảnh vỡ của các bức tượng, xếpchúng lại với nhau và dựng lại ở chỗ của chúng cách đây khoảng 3.400năm. Trong lần thực nghiệm gần đây, nhóm của bà dựng một bức tượng đứngcao khoảng 7,5m của Amenhotep III vào vị trí ban đầu, khiến cho đây làbức tượng khổng lồ  đầu tiên nằm trong Các bức tượng Memnon. Các quanchức Ai Cập  hy vọng đây sẽ là một bảo tàng ngoài trời độc đáo.

Sourouzian phát biểu “Phần lớn những ngôi đềncòn lại các bức tường, sân, điện thờ và thậm chí là trần nhưng chúng đãmất đi phần lớn các tượng và vật dụng trong đền. Trái lại ở ngôi đềnnày, tường, trần, cột, tháp đã mất nhưng các bức tượng và bia vẫn tồntại.”

Phát hiện này được cho là bổ sung cho giải thiết rằng các thành viên  nữtrong hoàng tộc trở nên ngày càng có sức ảnh hưởng trong triều đại thứ18 của Ai Cập  cổ.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Phát hiện bức tượng khổng lồ của Hoàng hậu Ai Cập cổ này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Phát hiện bức tượng khổng lồ của Hoàng hậu Ai Cập cổ bạn tại đây.