Có con rùa nhỏ nhắn,xinh xắn chỉ to bằng quả trứng vịt, dễ dàng cất giấu nhưng cũng có loạito lớn, kềnh càng như loài rùa khổng lồ  (Testudo gigantea Geochiloniagigantea) sống tập trung tại Đông Phi. Khi trưởng thành có trọng lượng500kg, rất khỏe, cõng hai cháu bé trên lưng mà vẫn bò phăng phăng, vàtuổi thọ rất cao.

Đảo Aldabra ở Ấn ĐộDương là nơi sống tập trung của các chú rùa khổng lồ. Môi trường  sốngcủa rùa cũng thật đa dạng, có loài chỉ sống thường xuyên dưới đáy đạidương, có loại ưa chuộng nước ngọt sông hồ, có loại chỉ sống trên bộ dùxuống nước vẫn bơi thoải mái, có loại lưỡng cư vừa sống dưới nước vàtrên bờ. ưCó loài rùa ở Venezuela  thường thích leo trèo lên cây, bòtrên tường một cách dễ dàng nhờ hai cơ quan  bám hút ở phần bụng. ỞNiger (châu Phi) có loài rùa phát mùi thơm, từ mai đến đầu có nhiềutuyến phát hương thơm liên quan với nhau, các chất này có khả năng tiêudiệt vi khuẩn và giúp đồ ăn không bị hư thối nên dân địa phương thườnggiữ chúng trong nhà bếp để bảo quản thực phẩm.

Tại Tanzania có loài rùalạnh, thân nhiệt của chúng chỉ dao động trong khoảng 2-3º, chịu đựngtốt nóng, lạnh, đói khát nên người dân  thường bỏ nó vào tủ đồ ăn đểthay cho tủ lạnh (!).

Ở Mali, một vùng nắngnóng nổi tiếng, lại có một loài rùa được dân chúng buộc chặt và treo ởcác cửa ra vào vì chúng có tác dụng hạ nhiệt. Thường thì loại chim đạibàng, chim ưng là sát thủ của rùa nhưng có loài rùa lại biến các conchim này thành món ăn khoái khẩu.

Chúng tự phát ra một mùivị hấp dẫn chim. Khi thấy chim ưng leo xuống gần đến nơi, rùa dùng mỏnhọn nhanh như chớp cắn chặt lấy mỏ chim ưng. Vùng vẫy mãi không thoátnên chim đành phải bay lên cao, mang theo rùa (chỉ nặng chừng 0,5kg).

Trên không, rùa dùngchiếc đuôi cứng như thép chích vào phần bụng của chim. Chim lảo đảo,đuối sức và đành rơi xuống đất để rùa dùng chiếc đuôi như lưỡi cưa, cắtchim ra làm nhiều phần để làm thức ăn.

Có loài rùa biển Chelydras khá nhanh nhẹn chứ không chậm chạp, có mỏ cứng và thường tấn công  cả rắn, cá để ăn.

Rùa Hồ Gươm (Hà Nội) cũng đang được nghiên cứu  vì có thể là loại rùa mà thế giới  chưa biết.

Ở ta còn có loại rùa màuvàng, tên khoa học  là Cuora Trisfasciata, kích cỡ trung bình, sống ởven suối, khe rãnh, ở các vùng rừng núi có độ cao 500- 1.000m so vớimặt nước biển, thuộc vùng đồi núi phía Bắc và ở dãy Trường Sơn của miềnTrung và Tây Nguyên, được đồn là rất quý trong thực phẩm  và trong y tế(chữa bệnh tim và ung thư) nên nó bị lùng sục khá gắt gao và giá trịkhá đắt, từ 100-200 triệu/kg rùa vàng (rùa đực, bắt trong tự nhiên).

Trong họ rùa còn bao gồmcả: Ba ba, vích, đồi mồi. Đặc biệt đồi mồi là loại rùa có mai nhiều màusắc óng ả nhất, mai đồi mồi gồm những tấm cứng như xương hình đa giác,màu sắc khác nhau, rất đa dạng nên được ưa chuộng trong mỹ nghệ.

Vài "đức tính" của rùa

- Trường thọ nhất là rùabiển, nếu môi trường  thuận lợi có thể sống vài trăm năm. Có tin, mộtnông dân ở Triết Giang (trung Quốc) bắt được một con rùa lạ ở núi TiênNham. Theo kết luận của một số nhà chuyên môn con rùa có tuổt trên dưới800 năm (!).

Còn theo một cuốn sáchcổ Trung Quốc  ghi lại, ở nước Sở có con lùa khi chết đạt tới 3.000 nămtuổi (!). Rùa sống lâu nhờ cơ thể có cấu tạo đặc biệt (Sự phân chia tếbào nhiều hơn người, tim rùa tách khỏi cơ thể vẫn hoạt động  48 giờ, bộphận hô hấp khác thường và đặc biệt khả năng nhịn ăn).

- Chịu đói rất giỏi: Cóđặc tính này là do chúng bị trường kỳ thiếu thức ăn tạo thành, do chậmchạp nên rùa kiếm mồi khó khăn. Khi thuận lợi chúng ăn nhiều tạo nênnguồn dự trữ dồi dào khi đói. Chúng nằm im thời gian  dài, không cửđộng, khiến cho hoạt động  chuyển hóa giảm thấp đến mức nhỏ nhất.

Ngoài ra, nhiệt độ trongngười của chúng biến hóa tuỳ theo sự thay đổi của nhiệt độ môi trườngxung quanh, không cần tốn năng lượng để duy trì nhiệt độ ổn định. Ngày1/8/1993, tại Thẩm Dương- Trung Quốc  đã đào nền một ngôi nhà thấy mộthộp gỗ vuông nhốt một con rùa. Lúc đầu rùa nằm yên, chừng 5 giờ sau ,nó bắt đầu cử động và bò đi. Kiểm tra, tìm hiểu mới rõ chủ nhân củangôi nhà này do mê tín, khi xây nhà cách đây 60 năm đã chọn con rùa đểlàm "vật trấn yêu". Khả năng nhịn đói thời gian  dài của rùa thật đángkể.

- Mai rùa rắn như đá: Dosự thay đổi của khí hậu và qua một quy trình  hình thành, lớp mai rùatrở nên rắn chắc nhằm bảo hộ ngũ tạng và tránh được sự mất mát thuỷphân. Khi bị nguy hiểm, rùa co đầu, đuôi, bốn chân vào dưới mai đểphòng vệ. Tuy vậy cũng có loài rùa mai mềm.

- Nước mắt rùa: Khi bắtrùa biển, người ta có cảm tưởng rùa khóc vì nước mắt rơi thành giọt.Đây chính là hiện tượng bài tiết lượng muối quá nhiều trong cơ thể rùa.Do phải sống lâu dài trong nước biển, nên cơ thể rùa có nhiều muối đểthích nghi với môi trường  sống, khi thay đổi, chúng buộc phải thải trừbớt muối.

- Rùa đực và rùa cái:Rùa đẻ trứng bằng cách bới cát hoặc bùn để vùi trứng trong đó. Tùy theoloại, số trứng có thể từ 10 -100 quả, nhờ sức nóng mặt trời, ấp nởthành rùa con. Vừa nở ra, chúng liền tìm cách bò xuống nước (tỷ lệ sốngsót rất thấp, chỉ từ 1-10% nếu không có sự chăm sóc của con người).

Chính nhiệt độ môitrường quyết định  giới tính của rùa con. Qua nghiên cứu, có nhận xét: Ởnhiệt độ 27,5º nở ra toàn rùa đực, còn ở nhiệt độ cao hơn thì toàn rùacái.

- Tìm về "chốn cũ, quêxưa": Ở Trung Quốc, có con rùa sau 40 năm, qua 10 lần phóng sinh, mỗilần ở một nơi khác xa nhau và ở xa chốn cũ nhưng 10 lần nó đều trở lạiquê xưa. Do chủ nhân có khắc trên mai nó năm thả và tên người chủ nêndễ nhận ra và được giao đúng người thả. Đó là hành vi có tính chất bảnnăng của loài vật do ảnh hưởng của môi trường  sống như độ ẩm, ánh sáng,khí hậu, nguồn thức ăn...

"Công lao" của rùa trong ngành y dược

Trong con rùa chẳng cóthứ gì bỏ đi, mọi thứ đều ăn được: Thịt, da , sụn, yếm, trứng, máu(tiết rùa). Đây là một loại đặc biệt bổ dưỡng. Có tin một số vận độngviên điền kinh Trung Quốc  đạt được những thành tích  đặc biệt, những kỷlục thế giới, nhờ được uống tiết rùa hàng ngày!

Có tài liệu  nói chất nàycòn có tính cường dương, nên được người Nhật ưa chuộng. Rùa thường đượcthủy thủ trên các tàu viễn dương dùng làm kho thực phẩm  tươi sống, bằngcách nhốt chúng trong hầm tàu, khi cần thịt dần dần.

Riêng loại đồi mồi đượcquan tâm hơn, khi chết chúng sẽ được nhồi hoặc bộ mai được đánh véc nibóng loáng trông rất hấp dẫn. Theo Hiệp hội  hòa bình  xanh, chỉ riêngnước Nhật từ 1970-1990 đã nhập khẩu  710.000kg vỏ đồi mồi (tương đương670.000 con đồi mồi bị giết hại).

Công dụng của rùa trong ngành y dược

Rùa trong Tây y

- Thuốc Zaraone (HànQuốc), loại viên nang mềm có chứa 215mg bột rùa mai mềm Terrapin + 25mg Vitamin E + 10mg bột mai xương + 45mg lecithin.

- Bột rùa mai mềmTerrapin chứa 53,3% protein, các acid béo chưa no (trong đó có 5,3%acid eicosapentaenoic (EPA) và 10% acid docosahexaenoic (DHA). Dùng chophụ nữ có thai, trẻ em  chậm lớn, biếng ăn, phòng và trị chứng loãngxương ở người có tuổi, do dùng corticoid kéo dài, người gầy yếu, suynhược. Liều dùng: Người lớn ngày 2-4 viên, trẻ em  3-6 tuổi 1 viên/ngày,7-12 tuổi 2 viên/ngày.

Rùa trong Đông y

- Dùng máu rùa chữa suytim: Máu rùa được lấy bằng cách chùi rửa sạch lưng, yếm, mu, khe chân,dùng lưỡi lam sạch cắt tiết cho vào cốc rượu (3-4ml máu rùa + 1mlrượu). Cần cho rượu vào cốc trước để chống máu rùa đông và tanh. Córượu dẫn hoạt chất đến các mao mạch trong cơ thể nhanh nhất, đặc biệtđối với cơ tim (4-5 phút).

Lời khuyên: Cần tránh dể dính phân và nước tiểu của rùa

Chống chỉ định

- Người có máu hàn (hay đi ngoài lỏng), cùng các thức ăn lạnh khác (rau cải) vì rùa có tính lạnh.

- Người có tiền sử hay bị chảy máu như xuất huyết dạ dày vì nó có tính hoạt huyết.

- Cần dùng sớm ngay sau khi phát hiện các triệu chứng co thắt mạch vành thì hiệu quả mới tốt.

Có bài thuốc kết hợp rùavà máu rùa cùng với các phụ gia khác như gạo nếp, hạt sen, các loại đậu(đen, xanh,trắng), dây tơ hồng, rễ cây thiên hoa phấn, cho vào vớilượng nước gập rùa, đậy kín nắp, đun 3-4 giờ sau đó ăn.

Quy bản và cao quy bản

Theo giáo sư Đỗ Tất Lợi,quy bản là yếm của  rùa, có tên khoa học  là Chinemys ( geoclemys)recvesil (gray) thuộc họ rùa Testudinidae, còn theo lương y Đinh CôngBảy thì là yếm của con rùa vàng (còn có tên là rùa mây, rùa núi vàng)Testudo Clongata Blyth.

Nếu là yếm ở những conrùa còn sống thì gọi là huyết bản, còn lấy ở những con đã nấu chín thìgọi là thang bản. Có thể thu hoạch quy bản quanh năm nhưng nhiều nhấtvào các tháng 8-12. Trong quy bản còn có chất keo, chất béo và muốicanci. Thủy phân được một số acidamin như analin, leucin, tyrosin,cystin, acid glutamic, histidin, lysin, arginin, glycocol.

Cách chế cao quy bản:Trước hết đem ngâm yếm rùa vào nước (có tài liệu  là nước phèn) để gânthịt còn sót lại rữa ra rồi cạo sạch hết. Có khi đem đun chín để loạibỏ hết thịt. Sau đó dùng nước rửa sạch cho đến hết mùi.

Phơi khô, đập nhỏ, đunvới nước nấu ba ngày ba đêm như nấu cao ban long. Lọc để bỏ bã còn nướclọc đem cô đặc đổ vào khuôn, để nguội cắt thành từng miếng, kích thướctùy ý (thường 10kg yếm rùa nấu được 1,8kg cao quy bản).

Có ý kiến để giảm bớttính hàn mát của quy bản nên tẩm với nước gừng trước khi phơi khô yếmrùa. Và khi nấu nên thêm gạc hươu (loại sừng già) theo tỷ lệ: 3 yếm rùa+ 1 gạc hươu thì chất lượng  cao tốt hơn.

Theo tài liệu  cổ, quybản có vị ngọt, tính hàn, vào 4 kinh thận, tâm, can và tỳ. Có tác dụngbổ tâm thận, tư âm, bổ âm huyết, thông kinh lạc, thường dùng để chữađau nhức trong xương, lưng gối đau yếu, ho lâu ngày, di tinh, lỵ kinhniên, sốt rét mãn tính, các bệnh phụ nữ  trước và sau khi sinh, trẻ emgầy yếu. Không nên dùng cho những người âm hư (thường tiêu chảy), phụnữ có thai cần thận khi dùng.

Liều dùng

- Quy bản: Ngày uống 12-24g, dưới dạng thuốc sắc, thuốc viên hay thuốc bột.

- Cao quy bản : Ngày uống 10-15g chia 2-3 lần

Có một số bài thuốc phốihợp quy bản với một số dược thảo để chữa ho lâu ngày, chữa sốt rét vàdùng trong cao huyết áp (trong bài thuốc cổ phương: "Đại bổ âm", có cácvị quy bản, thục địa, hoàng bá, tri mẫu, đã có sản phẩm  viên nang cứng,có tên là "Superyin". Có tin nói rằng vua Càn Long (nhà Thanh - TrungQuốc) sống lâu là nhờ dùng các phương dược : Quy linh tập và Quy linhtửu (trong đó có vị thuốc từ rùa).

- Trong họ rùa còn có baba. Thịt loài này ngon và có nhiều chất bổ dưỡng (các axit amin, muốikhoáng, nhiều vitamin...). Trung Quốc  từng có thời, dân chúng đua nhauđi mua "cao ba ba" vì có tin kiện tướng điền kinh Mã Gia Quân dùng sảnphẩm này đạt được thành tích  xuất sắc, 3 lần vô địch  thế giới.

Còn mai ba ba ba có tênlà "miết giáp" là một vị dược liệu quý, được chế thành thuốc chữa cácchứng: Ngực sườn đau tức, mất ngủ, ra mồ hôi trộm, suy nhược cơ thể. Cóý kiến ăn ba ba phải làm thịt lúc sống và chế biến ngay vì sau khi baba chết trong một thời gian  ngắn sẽ sinh ra độc tố, ăn vào có hại

- Ở ta và Trung Quốc, thời xưa còn có quy lịch là lịch ghi chép về thiên văn, thời vụ... chép (khắc) trên mai rùa.

Cần bảo vệ loài rùa

Có một số loài rùa đanglâm vào cảnh "khốn cùng", đứng trước nguy cơ hủy diệt một phần do sựtàn sát của con người. Sách đỏ Việt Nam  (1992) có ghi cụ thể: Rùa đầuto, rùa hộp trán vàng, rùa hộp lưng đen, rùa đất lớn, rùa răng, rùa núiviền, rùa da, vích, đồi mồi, đồi mồi dứa, rùa núi vàng.

Một số loài này cũng cótên trong sách đỏ IUCN (Tổ chức Quốc tế  về Bảo tồn và Tài nguyên  thiênnhiên). Nghị định 18HĐT 1992 đã quy định  danh mục rùa cần bảo vệ: đồimồi, rùa đá, vích, giải, rùa núi vàng, rùa đất lớn, rùa răng, đồi mồidứa, và Nghị định 28/2002/ NĐ-CP ngày 22/4/2002: Cấm khai thác và buônbán các loại này. Công ước CITES cũng cấm mua bán  rùa đá, rùa núi viên,đồi mồi...

Thế giới đã có nhiềuchương trình quy mô bảo vệ loài rùa: Rùa xanh ở đảo Bali (Indonesia),loại rùa khổng lồ  ở quần đảo Galapagos, rùa hoàng gia  tại miền NamCampuchia.

Loài rùa ở Việt Nam

Đã được các tổ chức quốctế IUCN, TRAFFIC (tổ chức quốc tế  nghiên cứu  các vấn đề về buôn bántrái phép động, thực vật hoang dã) WWF (Quỹ bảo tồn Thiên nhiên  hoangdã thế giới) tài trợ nhằm bảo vệ.

Riêng ở Cúc Phương (Việt Nam) đã thành lập Trung tâm  cứu hộ rùa nước ngọt, đang nuôi dưỡnggần 1.000 cá thể rùa được giải thoát từ những vụ vận chuyển, mua bánđộng vật hoang dã bất hợp pháp.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Rùa và thuốc từ rùa này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Rùa và thuốc từ rùa bạn tại đây.