La thu mat Nixon va quan he Viet - My - Ban co dau.
La thu mat Nixon va quan he Viet - My - Ban khong dau.

La thu nay sau do da tro thanh mot trong cac tro ngai chinh, ben canh van de nguoi My  mat tich, khi hai nuoc co mot so dong thai tim cach phuc hoi quan he sau 1975.

Su ra doi cua la thu

Tongthong Johnson la nguoi dau tien de cap kha nang vien tro sau chientranh cho Viet Nam  vao thang Tu 1965, nhung Ha Noi khong tra loi. Nam1969, trong mot dien van tai Dai Hoi dong Lien Hiep Quoc, Nixon cungnhac toi van de nay. Nhung van de chi tro thanh chinh thuc vao ngay kyHiep dinh Paris  thang Gieng 1973, khi Le Duc Tho doi co cam ket tu phiaMy.

Sau ba tieng tranh cai, Henry  Kissinger de nghi dung vien tro de doi lay giai trinh cua Ha Noi ve tu binh My tai Lao. Kissinger cung de xuat dung cuoc hop sap dien ra tai Ha Noi trong thang Hai de ban ve chi tiet cam ket.

Ngay1 thang Hai, Nixon viet la thu gui cho Thu tuong  Pham Van Dong. PhiaViet Nam da doi la khong dung su thong qua cua Quoc hoi lam dieu kiencho cam ket vien tro. Meo cua Kissinger la khong dua chi tiet nay vaophan chinh la thu, nhung lai dat no vao phan phu luc, theo do, cam ket“se duoc thuc hien boi moi ben theo cac dieu khoan hien phap cua moinuoc.” Trong hoi ky cua minh, Kissinger ke lai: “Chung toi ‘thoa hiep’bang cach neu su can thiet co su thong qua cua Quoc hoi o mot trangrieng, duoc gui dong thoi va co cung suc nang.”

Richard Nixon va Henry  Kissinger - hai nguoi co nhieu duyen no voi Viet Nam

Khiden Ha Noi tu 10 den 13 thang Hai, Kissinger da trao cho Pham Van Dongla thu cua Nixon. Mac du Kissinger nhan manh den yeu to Quoc hoi, nhungnhu nhung su kien ve sau cho thay, Ha Noi tin rang Quoc hoi chi la caico de My tu choi chi tien. Nhung nguoi Cong san, hoat dong  trong motvan hoa chinh tri khac, khong the hieu noi lam sao Quoc hoi My lai cothe tu choi cap vai ti dola trong khi Washington  de dang do hang tramti dola vao mien Nam Viet Nam  trong thoi chien.

No luc ngoai giao thoi hau chien

Thang12 nam 1975, lan dau tien tu khi chien tranh  ket thuc, mot phai doandan bieu My den Ha Noi, do Dan bieu Gillespie “Sonny” Montgomery dandau. Khi phia My dat cau hoi  ve su ton tai cua nhung cam ket vien tromat tu phia My, ho da ngac nhien  khi Viet Nam  tiet lo la thu cua Nixongui Pham Van Dong ngay 1-2-1973, chua day hai tuan sau le ky Hiep dinhParis. Trong thu, Nixon hua se co 4.75 ti dola vien tro tai thiet, gom3.25 ti vien tro kinh te  va 1.5 ti vien tro thuc pham  va hang hoa.

Hoan toanbat ngo, Montgomery, sau khi quay ve My, co cuoc dien dam voi Nixonngay 2-2-1976. Sau do ong bao cao la “chuong trinh tai thiet, von daduoc xem xet tu nhieu nam, phu thuoc vao phia Viet Nam  tuan thu Hiepdinh Hoa binh  Paris  va vao su thong qua cua quoc hoi.” Vi ly do  nao do,chinh phu cua Tong thong  Ford  khong cong bo noi dung  la thu cho quochoi.

Mot chuyentham Ha Noi cua Thuong Nghi si  George  McGovern, nham danh gia  kha nangphuc hoi quan he, dien ra tu 15 den 17 thang Gieng 1976. Phai doan Mymot lan nua duoc cho biet ve la thu cua Nixon. Thu tuong  Dong nhan manh“khoan tien cu the khong duoc nhac trong Hiep dinh Paris, nhung day lavan de danh du, trach nhiem va luong tam.”

Trong baocao gui quoc hoi sau khi tro ve tu Ha Noi, McGovern khuyen nghi do bocam van, cho Viet Nam  vao Lien Hiep Quoc va binh thuong hoa quan he.Mac du McGovern khong doi lam ro cau hoi  ve khoan tien 4.75 ti dola,nhung ong noi “ban dau chung ta nen the hien la chung ta san sang gianhap cung cac nuoc it nhat la bang mot chuong trinh  vien tro khiemton.”

Tong thongFord van khong chiu cong bo noi dung  la thu cua Nixon cho quoc hoi.Ngay 17-4 nam 1976, bao Nhan Dan o Ha Noi dang trich doan la thu Nixontrong mot phan chien dich  cong kich su lanh nhat cua chinh quyen  Ford.Co dieu, truyen thong  nuoc ngoai  khi ay khong tuong thuat gi ve chitiet nay, khien no khong co chut tieng vang tai Washington. Thang Baynam do, trong phien dieu tran truoc Uy ban  Montgomery (ten tat cua Uyban Quoc hoi ve nguoi Mat tich o Dong Nam A), tro ly ngoai truong  veDong A – Thai Binh Duong  Philip Habib giai thich viec giu kin la thuNixon khong phai la de nhanh hanh phap thoc gay sau lung Quoc hoi ma ladieu can thiet de dat duoc no luc hoa binh  tai Dong Duong. Su giaithich nay co ve lam hai long Uy ban, va phai gan mot nam sau, la thuNixon moi tro thanh tai lieu  lon tac dong tieu cuc  den quan he tuonglai giua hai nuoc.

Cuoc tranhcu tong thong  My cuoi nam 1976 mang lai chien thang cho Jimmy Cartercua dang Dan chu, truoc Gerald Ford. Trong nhung thang dau sau khi nhamchuc tong thong, Carter co ve san sang lam hoa voi Viet Nam. Thang Banam 1977, mot phai bo My sang Viet Nam, voi truong doan la LeonardWoodcock, chu tich  nghiep doan cong nhan  cac hang xe hoi.

Bao cao cuaWoodcock sau khi ve tu Ha Noi tao cho Tong thong  Carter cam giac (sailech) rang Ha Noi da bo lap truong xem vien tro kinh te  la dieu kientien quyet truoc khi noi lai quan he. Cuoc dam phan ve binh thuong hoaquan he duoc to chuc tai Paris  trong hai ngay 3 va 4 thang Nam 1977.Dan dau phai doan My la Richard  Holbrooke, nguoi bat dau su nghiepngoai giao bang bon nam o Viet Nam  (1962-66). Doan Viet Nam  do Thutruong Ngoai giao Phan Hien dan dau.

Washingtonto ra lac quan ve trien vong cuoc hop tai Paris. Binh luan  ve cuoc hopsap dien ra, Tong thong  Carter, noi vao thang Tu, rang ong se “hanghai” van dong cho Viet Nam  gia nhap Lien Hiep Quoc va binh thuong hoaquan he neu Viet Nam  “hanh dong co thien chi.”

Trong ngaydau cuoc hop tai Paris, Holbrooke ho hoi noi voi Phan Hien: “Ngai botruong, ta hay bo qua nhung van de gay chia re. Ta hay ra ngoai va cungtuyen bo voi bao gioi la chung ta da quyet dinh  binh thuong hoa quanhe.” Nhung ong Hien tu choi, khang dinh My truoc het phai cam ket giuptai thiet Viet Nam  nhu noi dung  la thu cua Nixon va hiep dinh Paris.Nhu cuu Thu truong Ngoai giao Tran Quang Co, co mat trong cuoc hop voitu cach vu truong Vu Bac My, tiet lo trong hoi ky, Bo Chinh tri o HaNoi da chi thi phai doi giai quyet ca ba van de: “ta va My binh thuonghoa quan he (bao gom ca viec bo cam van  va lap quan he ngoai giao daydu), ta giup My giai quyet van de MIA va My vien tro 3.2 ty do-la choViet Nam nhu da hua hen truoc day.” Nhung Holbrooke, truoc do da nhanchi thi tim kiem  su khoi phuc ngoai giao vo dieu kien, bac bo yeu caucua Viet Nam, noi rang ca Quoc hoi va chinh phu  My se khong dong y vande vien tro.

Cong bo la thu

Haiben dong y tam hoan cuoc hop de Holbrooke quay ve xin chi thi tuWashington. Nhung khi phat bieu voi bao chi, Phan Hien lan dau tienkhang dinh cong khai la Ha Noi van kien quyet doi hoi co vien tro,nguoc han tuyen bo cua Carter sau chuyen di cua Woodcock rang Ha Noi dabo van de nay.

Pham Van Dong la Thu tuong  Viet Nam  tai vi lau nhat (1955–1987)

Tietlo cua Phan Hien dua ra dung luc dang co cuoc tranh luan o Quoc hoi Myve du luat cap 1.7 ti dola cho vien tro hai ngoai. Trong cuoc hop cuaHa vien ngay 4 thang Nam, dan bieu Cong hoa  John  Ashbrook doi co bienphap cam Bo Ngoai giao  co them nhuong bo voi Viet Nam. Chi sau 10 phuttranh luan, Ha vien My bo phieu cam co bat ky vien tro nao cho VietNam. Du luat do Ashbrook bao tro (HR 6689) cam ca viec thuong luong ve“boi thuong, vien tro hay moi hinh thuc chi tra khac”.

Hai hom sau, ngay 6 thang Nam, bao Nhan Dan cho dang trich doan thu cua Nixon va la thu tra loi cua Pham Van Dong. Cung trong so bao nay la bai viet len an rang su tu choi thuc hien loi hua cua Nixon da “cha dap” luat phap quoc te.

Lannay, viec Ha Noi cong bo trich doan la thu gay ra song gio  o DoiCapitol. Lester L. Wolff, tan chu tich  Phan ban Ha vien ve chau A  –Thai Binh Duong, doa dua Nixon ra toa neu cuu tong thong  khong xuattrinh la thu. Nixon gui cho Wolff mot la thu de ngay 14 thang Nam, nhanmanh: “Khong co bat ky cam ket nao, du la dao duc hay phap ly, de cungcap bat ky vien tro nao cho chinh phu  Ha Noi.”

Ngay 19thang Nam, truoc suc ep cua Wolff, Bo Ngoai giao  My cong bo toan van lathu mat nam 1973 cua Nixon. Day cung la ngay phat di cuoc tro chuyenthu ba trong loat phong van truyen hinh  giua nha bao  David  Frost vaRichard Nixon. Cuu tong thong  da dung co hoi nay de bien bach ong dacanh bao Ha Noi vao ngay 12 thang Hai 1973 la viec cap vien tro kinh tephu thuoc vao viec Bac Viet nghiem tuc thuc thi hiep dinh hoa binh  vavao su thong qua cua Quoc hoi My.

Hai ngaysau, Bo Ngoai giao  Viet Nam  chinh thuc cong bo tron ven noi dung  thucua Nixon, cung tra loi cua Pham Van Dong. Trong cai nhin cua Ha Noi,viec cong bo toan van, cung nhu nhung lan he lo van ban  la thu truocdo, la cach buoc Hoa Ky  thuc thi trach nhiem. Tuy nhien, no cung chungto Ha Noi khong hieu duoc nhung doi thay trong du luan  cung nhu chinhtruong My sau 1975. Trong nhung nam chien tranh, Ha Noi co the tan dungcam tinh cua phong trao phan chien quoc te  - trong khi gio day, VietNam chi la mot trong vo van cac nuoc The gioi  thu Ba  co tieng noi yeuot. Trong nhung nam chien tranh, Quoc hoi My la mot dinh che phongkhoang doi lap voi nhanh hanh phap bao thu; nhung sau cuoc chien  VietNam, can can giua hai nhanh lap phap va hanh phap quay nguoc han. Camket cua mot tong thong  da mat het uy tin lai cang bi xem nhu mot sailam, mot cam ket khong gia tri.

Anh huong cua Brzezinski

Vonghai hoi dam My - Viet dien ra trong hai ngay 2 va 3 thang Sau tai suquan My o Paris. Khong khi gio day hoan toan doi khac: Viet Nam  bi Mynhin voi con mat nghi ky. Sau vong hai, Phan Hien bay ve Ha Noi xin captren mem deo hon, nhung khong duoc chap thuan.

Zbigniew Brzezinski, ngay cang gay anh huong len Carter o cuong vi co van  an ninh quoc gia, lay uu tien la viec lam  than voi Bac Kinh, va xem Viet Nam  la la bai de khuay dong mau thuan Trung – Xo.

Cungluc do, cang thang bien gioi voi Campuchia  va su bat man gia tang cuaHa Noi doi voi Bac Kinh  day Ha Noi nga ve phia Moscow. Trong thang Namva thang Sau 1977, Pham Van Dong tham Lien Xo. Dam phan that bai voi Myva dau hieu lam than giua Washington  va Bac Kinh, tieu bieu la chuyentham cua Ngoai truong  Vance den Bac Kinh  trong thang Tam, dua Lien Xotro thanh giai phap de doi choi voi de doa tu Trung Quoc.

Du bi quochoi phe phan vi cuoc hoi dam voi Viet Nam  o Paris, Tong thong  Cartergiu loi hua khong ngan chan tam ve gia nhap Lien Hiep Quoc cua Ha Noivao thang Chin nam 1977. Va chi vai ngay sau khi vao LHQ, Viet Nam  giaocho phia My 22 bo hai cot quan nhan My. Tinh hinh van nhung nhang giuasu thu nghich va dong thai ve vuot.

Vong ba hoidam My - Viet tai Paris  thang 12-1977 cung khong kha hon. Holbrooke dexuat kha nang lap Phong quyen loi tai thu do  hai nuoc. Dieu nay tuongtu viec Trung Quoc  dong y cho mo Phong quyen loi cua My tai Bac Kinhnam 1973. Va vao thang Sau 1978, Cuba  cung dong y voi y tuong nay cuaMy. Nhung doan Viet Nam  bac bo, khang dinh Ha Noi “se khong bao gio lamcai viec ma Trung Quoc  da lam.”

O day de lora tam trang say men chien thang cua ban lanh dao  Ha Noi thoi hauchien. De nghi cua My chung to Washington  dat Viet Nam  cung hang nguvoi Cuba, tuc nhung quoc gia  ve tinh  cong san kha quan trong  voi My vechien luoc. Nhung Viet Nam  lai so sanh minh voi Trung Quoc, tin rang cahai cung dang ke nhu nhau trong mat nguoi My.

Chuyen thamTrung Quoc thang Nam 1978 cua Brzezinski danh dau viec My chon conduong binh thuong hoa quan he voi Trung Quoc. No cung chung to can canquyen luc ve doi ngoai da chuyen tu Bo Ngoai giao  sang Hoi dong An ninhQuoc gia – dan toi su tu chuc cua Ngoai truong  Cyrus Vance thang Tu nam1980. Brzezinski dat xung dot Viet Nam  – Campuchia  trong xung dot lonhon giua Lien Xo  va Trung Quoc. Vi the, quanh cau hoi  lam than voi HaNoi, Brzezinski thua nhan “toi…lien tuc noi voi tong thong  la mot hanhdong nhu the se bi Trung Quoc  dien giai la dong thai ‘than Xo, chongTrung.”

Quan co giua My - Xo – Trung

VietNam de nghi co them vong dam phan khac trong thang Tam 1978 tai Paris,nhung giua luc dang cang thang giua Ha Noi va Bac Kinh, My tu choi denghi nay va muon co hinh thuc hop kin dao hon. Den thang Chin 1978, caccuoc gap bi mat giua My va Viet Nam  dien ra tai New York  ben le phienhop cua Lien Hiep Quoc.

Phai den nam 2000, Bill Clinton la tong thong  My dau tien tham Viet Nam  tu sau 1975

Truongdoan Viet Nam, Thu truong Ngoai giao Nguyen Co Thach, lan nay chinhthuc rut bo doi hoi My boi thuong – vien tro 3.25 ty dola. Doan VietNam hy vong co the ky ket thoa thuan trong tuan dau cua thang Muoi khiNgoai truong Nguyen Duy Trinh dang o New York.

NhungHolbrooke tu choi dua ra ngay cu the, noi rang co the se hop them saubau cu quoc hoi ngay 7-11. Nguyen Co Thach o lai My cho den ngay 20-10,nhung cung ra ve ma khong nhan duoc tin tu phia My. Tran Quang Co,nguoi tiep tuc o lai New York, cho biet vao ngay 30-11, Robert  Oakley,tro ly ngoai truong  My, tra loi ong: “My khong thay doi lap truong binhthuong hoa quan he voi Viet Nam, nhung phai cham lai vi can lam ro 3van de Campuchia, Hiep uoc Viet-Xo va van de nguoi di tan Viet Nam.”

My va TrungQuoc chinh thuc phuc hoi quan he ngoai giao vao ngay dau tien cua nam1979. Ngay 7-1, quan doi  Viet Nam  tien vao thu do  Phnom Penh. Mot thangsau do, no ra cuoc chien  bien gioi Viet – Trung. Cung tu day, kha nangbinh thuong hoa quan he giua My va Viet Nam  phu thuoc vao van deCampuchia, mot van de con ton dong cho toi dau thap nien 1990.

Hien tai chua co binh luan nao ve bai viet La thu mat Nixon va quan he Viet - My!

Ban co y kien gi ve bai viet La thu mat Nixon va quan he Viet - My nay? Hay goi suy nghi, binh luan, danh gia, loi khuyen ... cua ban ve bai viet La thu mat Nixon va quan he Viet - My ban tai day.