Năm ngoái, các nhà nghiên cứu  Hoa Kỳ  và Nhật Bản  đãcông bố rằng họ đã tái lập trình được các tế bào thông thường ở người –như tế bào da - thành tế bào gốc tương tự như phôi thai, có thể tạo rahầu như bất kỳ loại tế bào nào trong cơ thể. Trong tháng 12/2007, mộtnhóm các nhà khoa học  đến từ Viện nghiên cứu  thuốc sinh học Whiteheadđã sáng lập nên phương pháp tái lập trình tế bào da thành tế bào gốc đahiệu iPS^[ii], có thể được dùng để chữa bệnh thiếu hồng huyết cầu xuất hiện ở chuột.

Trong một khám phá khác được thực hiện gần đây bởi các thành viên  của Phòng thí nghiệm Whitehead thì cáctế bào thần kinh được tạo ra nhờ tái lập trình các tế bào có thể hộinhập thành công  trong não bộ của động vật và làm thuyên giảm nhữngtriệu chứng của bệnh thoái hóa thần kinh, như bệnh Parkinson.

“Đây là lần trình diễn đầu tiên cho thấy các tếbào sau khi được tái lập trình có thể hòa nhập với hệ thống  thần kinhhoặc tác động tích cực nên bệnh thoái hóa thần kinh”, MariusWerning, tác giả  bài báo và hiện đang là nghiên cứu  sinh hậu tiến sỹtại Phòng thí nghiệm Rudolf Jaenisch kiêm thành viên  của ViệnWhitehead, đồng thời là giáo sư sinh học tại Học viện công nghệMassachusetts.

Trong một cuộc thử nghiệm, Werning đã cấy tiền tếbào thần kinh vào phôi thai ở loài chuột, để cho chúng sống tự do vàtiến hành phân tích  sau 9 tuần cấy ghép. Werning nhận thấy xuất hiệncác cụm tế bào mới được sinh ra từ chính các tế bào cấy ghép, chúng đanxen và xâm nhập vào các mô não trong khu vực  phụ cận. Vận dụng hướngnghiên cứu sinh học được hướng dẫn  bởi Jian-Ping Zhao, nhà nghiên cứuđang làm việc  tại Phòng thí nghiệm Martha Constantine-Paton thuộc Việnnghiên cứu Não bộ McGovern (MIT), đồng thời với việc phân tích  cấutrúc, Werning cũng thấy rằng các tiền tế bào thần kinh thâmnhập vào một vài vùng phụ của tế bào thần kinh, bao gồn các neuron vàtế bào thần kinh đệm, và cùng hợp nhất chức năng với nhau trong não bộ.

Trong một nghiên cứu  khác, Werning sử dụng chuột đểnghiên cứu mẫu cho bệnh Parkinson ở người, bị gây ra do mức độ thiếuhụt kích thích tố dopamine^[iii] ở vùng não giữa. Bắt trướccơ chế này, khi dopamine trong não bộ chuột bị loại bỏ sẽ dẫn đến cácneuron bị chết ở một mặt của não chuột. Với sự cộng tác của Nhóm OleIsacson thuộc Bệnh viên McLean / Trường Y khoa Harvard, Werning đã ghépchất dẫn truyền thần kinh dopamine vào vùng não bộ của chuột có tên gọilà thể vân^[iv].

Bốn tuần sau giải phẫu, chuột được kiểm tra nhữnghành vi liên quan đến dopamine. Đáp lại những lần bị tiêm thuốc kíchthích, ở chuột xuất hiện hành vi điển hình, chúng đi vòng tròn theohướng phía bên vùng não bộ có ít hoạt động  của dopamine. Tám trong sốchín con chuột được cấy neuron dopamine có rất ít hoạt động  hoặc thậmchí không hề bước đi vòng tròn. Tám tuần sau cấy ghép, các nhà nghiêncứu nhận thấy những neuron dopamine đã lan  sang các vùng não lân cận.

“Thí nghiệm này cho thấy rằng việc tái cấu trúctế bào trong ống nghiệm có thể trở thành những yếu tố nền tảng sẽ đượcdùng để điều trị bệnh Parkinson”, Jaenisch cho biết. “Đó làmột thử thách đối với những thí nghiệm về tế bào gốc vốn gây nhiềutranh cãi, đúng vậy, các tế bào gốc có thể hứa hẹn những phép chữa bệnhmà mọi người thường gán cho chúng”.

Jaenisch và Wernig tỏ ra lạc quan vì việc này có thểđược áp dụng cho người bệnh nhưng cũng thận trọng khi cảnh báo rằngnhững thách thức chính vẫn chưa được loại bỏ. Điều đó có nghĩa là phảikhám phá ra được những căn nguyên thật sự gây ra bệnh ung thư hay nhữngnguyên nhân mà “virus phản hồi”^[v] thường biến đổitế bào da thành tế bào iPS, đồng thời phải tìm ra phương pháp tốt nhấtvà vị trí thích đáng để cấy các tiền tế bào thần kinh vào con người.

Nghiên cứu được tài trợ bởi Quỹ y khoa Ellison và Viện sức khỏe  quốc gia  Hoa Kỳ. 

Chú thích:

[i]: Parkinson: bệnh thoái hóa hệ thần kinh trung ương do mất mát hoặcthiếu hụt các tế bào thần kinh sinh dopamine hay neuron sinh dopamine.

[ii]: tế bào gốc nhân tạo đa năng (iPS: induced pluripotent stem cell).Đây là loại tế bào gốc được tạo ra từ tế bào da người, do tiến sỹShinya Yamanaka (Đại học Tokyo) đặt tên. Công trình nghiên cứu  sản xuấtthành công tế bào gốc từ da người được thực hiện bởi tiến sỹ  ShinyaYamanaka (Đại học Tokyo) và tiến sỹ  James Thomson (Đại học Winconsin),công bố vào tháng 12/2007, đã mở ra hướng đột phá cho ngành y học vàphá vỡ mọi tranh cãi  thuộc rào cản đạo đức đối với hoạt động  nghiên cứutế bào gốc.

[iii]: dopamine: là hoóc-môn và chất dẫn truyền thần kinh xuất hiện phổbiến ở động vật, bao gồm cả động vật có xương sống lẫn không xươngsống. Về mặt cấu trúc hóa học, đó là một phenethylamine.

[iv]: thể vân (striatum): vùng não tiết ra chất dẫn truyền thần kinh dopamine

[v]: Virus  retro hay còn được gọi là “virus phản hồi”(retroviruses) là loại virus  ngoại bào chứa RNA và thực hiện chức năngsinh học ngoại bào hoàn toàn độc lập  với vật chủ. Chúng có enzyme dịchmã ngược, xúc tác tổng hợp DNA trung gian để kết hợp với gene của tếbào vật chủ mà chúng ký sinh (tái tạo thông qua một DNA trung gian). Docó thể tạo ra được DNA nên chúng có thể tạo ra protein mang tin tức  ditruyền đến thế hệ tế bào con cháu.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Phương pháp tế bào gốc giúp điều trị bệnh Parkinson ở loài chuột này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Phương pháp tế bào gốc giúp điều trị bệnh Parkinson ở loài chuột bạn tại đây.