Sinh ra trong một gia đình  nông dân  có truyền thống  âm nhạc  vùng đồng bằng sông Cửu Long. Từ thuở lên 5, cậu bé Nguyễn Thuyết Phong đã từng lăn lộn với nghiệp cầm ca do thân phụ, chú, bác, rồi đến nhạc sư Mười Kiên hướng dẫn  đờn ca tài tử, nhạc lễ, nhạc Phật giáo, nhạc hát bội, nhạc cải lương… 

Ông tốt nghiệp Tiến sĩ ngành Ethnomusicologie (Dân tộc nhạc học thế giới) hạng Tối danh dự (Mention très honorable) tại Học viện Sorbonne, Paris. Năm 1984, ông sang Hoa Kỳ  phụ trách giảng dạy Âm nhạc châu Á  ở hơn 20 trường đại học, là Ủy viên Hội đồng nghệ thuật quốc gia  Hoa Kỳ. Ông là người giới thiệu, đào tạo  và trình diễn âm nhạc  truyền thống  Việt Nam  ở Mỹ cũng như nhiều quốc gia  trên thế giới. 

Trong 2 năm 1993-1994, ông đã nghiên cứu, giao lưu, tìm hiểu mọi khía cạnh âm nhạc  Việt Nam  (nhạc, ca hát, sân khấu, múa), đã tiếp xúc với hàng trăm nghệ nhân, nghệ sĩ, các nhà nghiên cứu  từ Bắc vào Nam, từ miền núi đến miền biển để thực hiện thành công  6 chuyến nghiên cứu  trong chương trình  quốc tế  Earthwatch và một chuyến nghiên cứu  riêng sau cùng vào năm 1996 ở Tây Nguyên. 

Dưới cái nhìn của một người con thành đạt nơi xa xứ, GS-TS Nguyễn Thuyết Phong chia sẻ  về những dự án âm nhạc  ông đang làm và dành nhiều lời khuyên cho âm nhạc  truyền thống  Việt Nam.

- GS đang thực hiện nhiều dự án nghiên cứu  âm nhạc  lớn của thế giới. Những dự án nào ông dồn tâm, dồn sức?

Hiện nay, tôi quan tâm  đến thời gian  ở Đại học  Michigan trong học kỳ này. Trước tiên là khởi động những báu vật đang nằm im trong kho lưu trữ  bảo tàng Stearns, bằng hình thức nghiên cứu  xuất xứ 108 năm các nhạc cụ, tổ chức các sinh viên  Mỹ của trường tìm hiểu, học tập, và biểu diễn  nhạc cụ dân tộc  Việt. Ngoài ra, tôi đang thực hiện hai dự án cùng với nước Anh  và Úc.
 
Ở Anh, tôi làm việc  với Tiến sĩ Barley Norton (giảng viên đại học  Goldsmith, London), ông xem tôi là "nhân vật" của truyền thống  đờn ca tài tử, với kinh nghiệm  học hỏi, biểu diễn  từ thủa ấu thơ. Ông sẽ phối hợp với tôi tìm hiểu khía cạnh nhân văn cũng như diễn tấu âm nhạc  tài tử vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Ở Úc, Bảo tàng quốc gia  cần ý kiến, thẩm định của tôi về nhạc cụ Tây Nguyên. Khía cạnh văn hóa và ứng dụng nhạc cụ này cần sự chuẩn xác trước khi trưng bày và giới thiệu  với công chúng quốc tế.

- Những dự án này GS hướng đến mục đích gì cho âm nhạc  truyền thống  của Việt Nam?

Tôi hướng tới sự phát huy giá trị  Việt Nam  trong môi trường  nghiên cứu  âm nhạc  thế giới. Cần phải nhận thức được chiều sâu của Đờn ca tài tử, cũng như nét độc đáo của các nhạc cụ tre trúc Tây Nguyên. Tôi cho rằng, nhạc cụ tre trúc có trước cồng chiêng. Và đó cũng là mối quan hệ  văn hóa âm nhạc  giữa các dân tộc  Đông Nam Á và các hải đảo Thái Bình Dương  mà nước Úc cũng là thành tố đó.

- 30 làm việc  và sinh sống tại Mỹ, GS sẽ "nể" quá trình bảo tồn âm nhạc  của đất nước  này? 

Phải đến những bảo tàng lớn trên thế giới  như Musee Guimet (Paris), British Museum (London), Stearns (Đại học Michigan), Công nghiệp  quốc nhạc viện (Seoul), Metropolitan Museum of Art (New York), hay Bảo tàng dân tộc  học (Osaka), những nơi tôi đã từng làm việc, bảo tồn lẫn bảo quản được thực hiện rất chu đáo  với kinh phi lớn của nhà nước, cơ quan  nghệ thuật và giáo dục. 

Riêng sưu tập Stearns ở Đại học  Michigan có đến hơn hai ngàn nhạc cụ thế giới, trong đó có 12 nhạc cụ dân tộc  Việt. Mỗi nơi có những cách phát huy âm nhạc  theo điều kiện và hoàn cảnh  riêng. Phát huy không thể hiểu một cách đơn giản là tổ chức biểu diễn  nhiều và có kết qủa tốt, đôi khi tổ chức không khéo, sẽ quay ngược lại, cho kết qúa xấu. 

Do đó Ủy ban  nghệ thuật quốc gia  Hoa Kỳ  phải làm rất nhiều việc, nhiều khâu, từ việc hỗ trợ nghệ sĩ, in ấn, huấn luyện, hội thảo, tuyên dương, phát hành, kiểm tra… Với vị trí thành viên  Ban cố vấn  cho Ủy ban  nầy, tôi nhận thấy được sự năng động trong việc làm  và sự chuẩn mực  trong thực thi.

- So sánh với Hoa Kỳ, theo GS, việc bảo tồn âm nhạc  truyền thống  ở nước ta hiện nay liệu có tiêu vong?
 
Tôi không nghĩ âm nhạc  và sân khấu  truyền thống  của đất nước  nào có thể chết một cách tức tưởi. Con người  không thể để truyền thống  đẹp của cha ông mất đi dễ dàng. Vì vậy, những yếu ớt, thụt lùi, chậm chạp của âm nhạc  và sân khấu  Việt Nam  hiện nay là một thực tế không thể chối cãi, nếu chúng ta so với cái thời đại vàng son của cải lương, chèo, hát bội, ca trù, ca Huế, ... một trăm năm trở về trước. 

Nhưng hiện nay, chúng ta có thể học được nhiều bài học rất cụ thể về việc bảo tồn những thể loại nghệ thuật này trong nước cũng như các nền âm nhạc  khác trên thế giới. Tuy nhiên, tất cả phải bắt đầu bằng sự nhận thức của người dân  cũng như chính quyền, phải "thấy" được cái đẹp của âm nhạc  dân tộc  và cương quyết bảo vệ lấy nó như một tuyên ngôn trong tâm hồn mình.

- GS khuyên sinh viên  theo học ngành dân tộc  nhạc học của Việt Nam  điều gì để họ không bơ vơ?
 
Dân tộc nhạc học là một ngành học được thành hình tại Mỹ cách đây hơn nửa thế kỷ. Nó kế thừa một phương pháp có mặt trước đó ở châu Âu, nhằm nghiên cứu  âm nhạc  các dân tộc  trên thế giới  qua sự kết hợp với Nhân học, Xã hội  học, Tâm lý học, Vật lý học... Điều đáng nói, khởi nguồn của ngành này từ nghiên cứu  âm nhạc  châu Á, trong đó có Việt Nam. Con đường  chúng tôi  đi sẽ không bao giờ đến, khám phá âm nhạc  loài người mới thấy rằng nó thật bao la, vô tận, hùng vĩ nên những sinh viên  theo học ngành Dân tộc  học hãy đi tiếp con đường  chúng tôi  chưa đến.

Bạn có ý kiến gì về bài viết GS Nguyễn Thuyết Phong: “Con đường chúng tôi đi không bao giờ đến" này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết GS Nguyễn Thuyết Phong: “Con đường chúng tôi đi không bao giờ đến" bạn tại đây.