Báo giới đã có buổi trao đổi với ông Cung về vấn đề này.

Ông đánh giá  thế nào về việc các tập đoàn không tập trung vào ngành kinh doanh  chính mà lấn sang lĩnh vực khác, từ đó dẫn đến sự đầu tư  dàn trải, phung phí nguồn vốn nhà nước?

Về lý thuyết, nếu dựa trên tiêu chí hiệu quả đồng vốn mang lại cho cổ đông  và chủ sở hữu (Nhà nước) cũng như tạo ra giá trị  đích thực là của cải và năng suất lao động  nhiều nhất với chi phí xã hội  ít nhất, thì việc đa dạng hóa ngành nghề của các tập đoàn không có vấn đề gì.

Nhưng kinh nghiệm  cho thấy không thể đa dạng hóa một cách tràn lan, mà bao giờ cạnh tranh cũng phải dựa trên lợi thế so sánh tương đối. Muốn vậy, mỗi doanh nghiệp  phải có một lĩnh vực chuyên sâu, ở đó họ phải xây dựng  năng lực  cốt lõi và làm tốt nhất trong khả năng của mình trước khi muốn mở rộng sang ngành nghề khác.

Việc mở rộng có thể giúp tập đoàn khắc phục  những biến động thất thường của thị trường  liên quan đến ngành kinh doanh  chính. Như vậy, lĩnh vực được mở rộng sẽ phải liên hệ trực tiếp  đến ngành kinh doanh  chính. Ví dụ, làm dệt may thì mở rộng sản xuất nguyên liệu, vận chuyển hàng hóa thì nghĩ đến xuất khẩu, tiêu thụ chứ không thể nhảy sang đầu tư  bất động sản.

Nhưng thực tế là có tập đoàn sẵn sàng bỏ ra 100 tỉ đồng để làm báo điện tử, kênh truyền hình, công ty  truyền thông...

Với tư cách chủ sở hữu, Nhà nước  phải thẩm định việc đầu tư  ra bên ngoài và xem xét, quyết định  có cho phép tập đoàn thực hiện hay không. Đừng nói là phải có cơ chế mới làm chuyện thẩm định này được vì một người chủ sở hữu thì đương nhiên phải có quyền đó. Luật lệ đã quy định.

Đó cũng là trách nhiệm đương nhiên của chủ sở hữu. Người ta quên quyền và trách nhiệm của người chủ sở hữu có thể vì ai cũng là người đại diện cả.

Một trong những mối lo là việc cho vay chéo giữa các thành viên  trong tập đoàn. Mới đây Chính phủ  đã cho phép thành lập Ngân hàng  Dầu khí thuộc Petro Vietnam. Theo ông thì sao?

Theo tôi, Việt Nam chịu ảnh hưởng của mô hình Nhật Bản  mà ở đó quản trị  công ty  dựa trên mô hình trung tâm  là ngân hàng. Nhưng điều khác biệt giữa ta và họ là ngân hàng  của họ không phải do doanh nghiệp  thành lập mà do các dòng tộc hình thành từ xưa và hoạt động  như một công ty  cổ phần  lớn.

Các ngân hàng  này đầu tư  rất ít vào các công ty, tập đoàn lớn (thường chỉ ở mức 1-2%), để với tư cách là cổ đông, nắm được thông tin  đầy đủ nhất về hoạt động  của tập đoàn nhằm giám sát và quản lý việc sử dụng vốn vay hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, ta tưởng học nhưng lại không học như thế. Ở nước ta, các doanh nghiệp  đi thành lập tập đoàn và làm điều ngược lại, như vậy rất bất ổn bởi vì doanh nghiệp  là chủ sở hữu sẽ giao cho ngân hàng  huy động vốn về và phân bổ vốn đó để thực hiện dự án bất chấp hậu quả. Suy ra, nó gây mất ổn định về kinh tế  vĩ mô, vì vậy mô hình này là mô hình không nên làm và Nhà nước  càng không nên làm.

Có ý kiến nói chỉ nên hạn chế tập đoàn mở ngân hàng  nếu nó gây ra bong bóng trên thị trường, còn nếu hiệu quả thì vẫn nên cho phép?

Tôi không đồng ý với ý kiến trên vì nó tiềm ẩn những xung đột lợi ích. Huy động vốn của dân chúng mà ngân hàng  lại do các tập đoàn làm chủ thì họ hoàn toàn có thể chỉ định ngân hàng  phải cấp vốn cho dự án này hay dự án kia mà không tính đến hiệu quả sử dụng đồng vốn. Đó chính là nguy cơ về mặt xung đột lợi ích.

Theo tôi, tập đoàn kinh tế  tư nhân có thể mở ngân hàng  nhưng tập đoàn nhà nước  thì hoàn toàn không nên.

Quan điểm của ông về tách bạch vai trò của chủ sở hữu nhà nước  trong các tập đoàn?

Phải tách bạch rõ ràng vai trò chủ sở hữu với vai trò quản lý hành chính của Nhà nước  trong tập đoàn. Các bộ không nên thực hiện vai trò chủ sở hữu. Hiện nay nguồn vốn nhà nước  tại các tổng công ty, tập đoàn rất lớn, vì vậy chúng tôi  đề nghị nên thành lập một bộ chuyên trách quản lý quyền chủ sở hữu nhà nước  ở khu vực  kinh tế  này.

SCIC không thể đảm đương tốt vai trò này trong bối cảnh hiện tại. Phải có cơ quan  cấp bộ đủ năng lực, đủ thẩm quyền và có vị thế chính trị nhưng không liên quan đến việc quản lý nhà nước, mà chỉ chuyên trách thực hiện quyền chủ sở hữu nhà nước.

Cơ quan này sẽ thực hiện vai trò giám sát và công khai hóa thông tin  về hoạt động  của tập đoàn và giải trình với Chính phủ, với nhân dân.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Nên có bộ giám sát các tập đoàn nhà nước này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Nên có bộ giám sát các tập đoàn nhà nước bạn tại đây.