Từ năm 1998 đến nay, đã có nhiều con tàu cổ bị đắm đãđược ngư dân tình cờ phát hiện trong lúc hành nghề đánh bắt hải sản từđảo Cù Lao Chàm, thị xã Hội  An, tỉnh Quảng Nam  đến vùng biển BìnhThuận.

Theo các nhà khảo cổ học, tất cả những con tàu nàyđều có những dấu hiệu liên quan trực tiếp  đến việc buôn bán, trao đổihoặc chí ít là quá cảnh mặt hàng gốm sứ có xuất xứ từ Trung Quốc  đếnViệt Nam rồi sang một số nước trong khu vực  Đông Nam Á  hoặc chuyển tiếpđến các nước phương Tây.

Trao đổi với ông Nguyễn Xuân Lý - Giám đốc  Bảo tàngtỉnh Bình Thuận, chúng tôi  được biết, tháng 5/2001, trong lúc đang dòtìm luồng cá tại một vùng biển gần đảo Phú Quý, ông Huỳnh Công Duy -thuyền trưởng con tàu BTh 4591 và nhóm ngư dân ở xã Hòa Phú, huyện TuyPhong đã phát hiện xác một con tàu đắm có chứa nhiều cổ vật bằng gốmsứ.

Nhóm ngư dân này đã lặn lấy được hơn 100 mẫu vật.Nguồn tin tìm thấy cổ vật dưới đáy biến đã cuốn hút nhiều cánh thợ lặnlà ngư dân, lên tàu thuyền ngư ra vị trí con tàu đắm để tìm kiếm  "vậnmay".

Bộ chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Bình Thuận phảiđiều động lực lượng truy chặn, thu giữ hơn 800 mẫu vật đồng thời triểnkhai các biện pháp bảo vệ hiện trường con tàu đắm. Qua xem xét sơ bộcho thấy, các mẫu vật đều có niên đại sớm, nên các cơ quan  chức tráchđã lập thủ tục đề nghị khai quật con tàu.

Sau khi được phép của Thủ tướng  Chính phủ, Bảo tànglịch sử Việt Nam  phối hợp Bảo tàng tỉnh Bình Thuận với sự hỗ trợ củamột Hội đồng Khoa học  thuộc Bộ Văn hóa - Thông tin  lúc bấy giờ và mộtchuyên gia khảo cổ học dưới nước đến từ Australia  đã hợp đồng với Xínghiệp Liên hiệp trục vớt cứu hộ thuộc Cục Hàng hải Việt Nam  thực hiệnmột cuộc khảo sát trước khi khai quật con tàu đắm.

Ròng rã suốt hai tháng trời, mỗi ngày có 20 thợ lặngiàu kinh nghiệm  cùng với các kỹ thuật  viên từ trên tàu Đại Lãnh cócông suất 4.500 CV chia thành nhiều nhóm, lặn xuống độ sâu 40m để đưatừng loại cổ vật lên bờ.

Cần phải nói rằng, đây là đợt khai quật tàu cổ bị đắmdưới đáy biển được tổ chức quy mô nhất từ trước đến nay ở Việt Nam  vớisự trang bị khép kín ... Công việc  khai quật tuy hết sức vất vả, nhưngmang lại một ý nghĩa lớn về lịch sử, những người làm công tác  bảo tànghọc hỏi thêm nhiều điều.

Thông điệp từ quá khứ 400 năm

Kết quả đã có 6 chuyến hàng thu được gồm 594 chiếcgiỏ chứa 61.116 hiện vật từ công trường khai quật dưới nước đưa về tớiBảo tàng Bình Thuận với những quy định  hết sức nghiêm ngặt về thủ tụcgiao nhận của các bên liên quan để tránh thất thoát.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Đình Chiến, chuyên gia  gốm sứViệt Nam, thành viên  Hội đồng giám định cho biết, số cổ vật trục vớt từcon tàu đắm ở Bình Thuận từ dòng gốm Chương Châu, tỉnh Phúc Kiến và SơnĐầu, tỉnh Quảng Đông -Trung Quốc sản xuất từ nửa đầu thế kỷ  17 đời VạnLịch, nhà Minh (1573-1620).

Cho đến nay, tại các vùng biển trên thế giới  đã pháthiện, khai quật ba con tàu đắm chở cổ vật Chương Châu, trường hợp pháthiện tại Bình Thuận là con tàu thứ tư.

Nghiên cứu bước đầu của các nhà khảo cổ học trong vàngoài nước cho thấy, con tàu đắm ở Bình Thuận có chiều dài 25m, rộng8m. Số hiện vật thu được do bị ngâm lâu ngày trong nước biển, nên việcvận chuyển vào bờ, tẩy rửa, phơi và bảo quản là một thử thách không nhỏđối với các nhà khảo cổ học Việt Nam.

Tuy nhiên, một vấn đề lý thú mà đến nay các nhà khảocổ học vẫn còn tranh luận là vì sao các con tàu chở cổ vật đều bị chìmở vùng biển miền Trung Việt Nam? Có người cho rằng, tàu thuyền thời kỳnày chưa hoàn hảo nên việc chìm đắm là điều dễ hiểu.

Song, với lập luận vùng biển miền Trung hẹp, nướcchảy mạnh và xiết lại thường có gió bão, vả lại, tàu thuyền chở hànggốm sứ thường rất nặng, nên tỷ lệ chìm ở vùng biển miền Trung nhiều hơnnhững nơi khác là dễ thuyết phục hơn.

Hiện vật sẽ là một nguồn tư liệu vô cùng quí giá đểcác nhà nghiên cứu  làm sáng tỏ những nghi vấn trên cũng như bước đầuphác họa nên bức tranh về mối giao thương mua bán  cũng như mối giao lưuvăn hoá giữa Việt Nam  với Trung Hoa cũng như nhiều quốc gia  khác cáchđây mấy trăm năm.

Một vấn đề nữa thu hút sự chú ý của các nhà khảo cổhọc và nghiên cứu  lịch sử  là bên cạnh hàng gốm sứ Trung Quốc, một số đồđồng như la bàn, đồ dùng của thủy thủ đoàn, trên con tàu đắm ở BìnhThuận còn hàng gốm sứ có hình dáng và chất đất giống như gốm sứ do mộtsố lò gốm ở miền Trung Việt Nam  sản xuất.

Phải chăng thời đó, Việt Nam  cũng đã xuất khẩu  mặthàng này thông qua các tàu buôn của Trung Quốc  và nhiều nước trong khuvực? Tất cả những vấn đề này cần phải chờ kết quả nghiên cứu  của cácnhà khoa học  lịch sử, trong đó có những người làm công tác  bảo tàng ởBình Thuận - nơi có vùng biển đã ít nhất 5 lần phát hiện có gốm sứtrong các con tàu cổ bị đắm.

Thông tin trên một tạp chí  khảo cổ học quốc tế  năm2000 cho biết: Các con tàu đắm từ thế kỷ  15 đến thế kỷ  16 ở vùng biểnPhilippines, Indonexia, vịnh Thái Lan  và rải rác khắp biển Nam TrungHoa là bằng chứng của một nền thương mại  và sản xuất sôi động trong khuvực, trong đó có Việt Nam.

Bài viết "Malaysia - ngã tư con đường  gốm sứ trênbiển" trong tạp chí  có kèm tấm bản đồ  về con đường  gốm sứ ngang quavùng biển Đông có một điểm dừng vào một cảng miền Trung Việt Nam.

Đây là những cứ liệu hết sức quan trọng  để các nhànghiên cứu xác định hành trình con đường  gốm sứ trên biển đi qua lãnhhải nước ta

Bạn có ý kiến gì về bài viết Bí mật con đường gốm sứ trên biển Đông này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Bí mật con đường gốm sứ trên biển Đông bạn tại đây.