Hiện tượng trên trở thành vấn đề lớn của xã hội, đòi hỏi phải có những giải pháp căn cơ ngay từ trong chính sách nông nghiệp.

Bắt đầu từ số báo này, chúng tôi đăng loạt bài dài kỳ phản ánh về vấn đề này và cả những góc khuất, những điểm nóng của nông thôn Việt Nam  hiện nay...

Kỳ I: “Chị Hai năm tấn” cũng chán… ruộng!

Hiện tượng người dân  đất lúa Thái Bình bỏ hoang hoặc trả lại ruộng cho hợp tác xã bắt đầu diễn ra từ năm 2003 nhưng đến nay vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.

Lý do được đưa ra: Giá vật tư nông nghiệp  tăng cao, đầu ra khó khăn khiến lợi nhuận  từ trồng lúa giảm mạnh. Đáng lo, đó không phải chỉ là câu chuyện riêng của quê hương “chị Hai năm tấn”…

Làm quần quật, mỗi ngày được 1 bơ gạo!

Xã Tân Hòa (huyện Vũ Thư ,Thái Bình) có hơn 2.200 hộ dân, với gần 8.000 nhân khẩu, tổng diện tích đất canh tác hơn 400 ha. Ông Bùi Công Trứ - Phó Bí thư Đảng  ủy xã, cho biết, những năm gần đây, số hộ xin trả lại ruộng cho hợp tác xã (HTX) ngày một tăng. Chỉ tính riêng trong năm 2007, nông dân  trong xã đã trả lại hơn 4 ha đất canh tác.

Thấy sự lạ, UBND  xã đã tìm hiểu căn nguyên, đồng thời tổ chức họp dân để động viên  bà con tiếp tục cấy lúa, ổn định sản xuất. Thế nhưng, tình hình chẳng khả quan  hơn. Đến vụ xuân năm nay, lại có gần chục hộ dân xin trả lại đất với tổng diện tích hơn 3 ha, trong đó có gần 1 ha là đất ruộng cơ bản.

Theo giải thích của ông Trứ, nguyên nhân  bà con nông dân  bỏ ruộng là do thu nhập  từ nông nghiệp  quá thấp, nhất là hiện nay giá vật tư nông nghiệp  (như đạm, lân, kali, thuốc trừ sâu...) tăng vùn vụt, quá sức chịu đựng của người dân.

Đó không còn là chuyện hy hữu ở Thái Bình nữa. Theo một lãnh đạo Sở NN&PTNT Thái Bình, hầu hết các địa phương khác trong tỉnh đều có hiện tượng bà con nông dân  bỏ ruộng. Chẳng hạn, tại xã Song  Lãng (huyện Vũ Thư), nông dân  trả lại HTX hơn 3 ha, con số này tại xã Đông Phương (huyện Đông Hưng) là 5 ha, xã Bình Nguyên (huyện Kiến Xương) là 4 ha...

Theo ông Đào Trọng Thu, một nông dân  ở xã Vũ An (huyện Kiến Xương), chi phí đầu vào (chưa tính công cày, bừa, gặt hái, tuốt lúa…) cho mỗi sào lúa có thể thống kê  như sau:

Giống: 60.000 đồng; phân bón (đạm, lân, kali, NPK...): 200.000 đồng; thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ: 40.000 đồng; vật tư phục vụ gieo mạ: 50.000 đồng; các khoản phải đóng góp: 150.000 đồng.

Như vậy, tổng chi phí đầu vào khoảng 500.000 đồng/sào. Nếu được mùa, mỗi sào (500 m2) cho thu hoạch 3 tạ thóc, với giá 520.000 đồng/tạ như hiện nay thì được 1.560.000 đồng; trừ chi phí đầu vào còn lại 1.060.000 đồng.

Số tiền này chia cho 180 ngày (đất hai vụ lúa, mỗi vụ 6 tháng) thì mỗi ngày công của người dân  chưa được... 6.000 đồng.

Đối với các hộ dân không có tư liệu sản xuất (trâu bò, máy tuốt lúa...) thì con số này chỉ khoảng 3.000 đồng, tương đương 6 lạng thóc (hơn 1 bơ gạo)!

Trong khi đó, một ngày công phụ hồ xây dựng  cũng được 20.000 - 25.000 đồng (kèm bữa ăn trưa). Chính vì thế, người dân  khắp nơi bỏ ruộng đi làm thuê. Số ruộng đó hoặc trả lại cho HTX hoặc chuyển nhượng cho người khác.

Theo một thống kê  chưa đầy đủ, hiện trung bình mỗi xã trong tỉnh có từ 500 đến 700 lao động  nông nghiệp  thường xuyên đi làm ăn xa. Do đó, lực lượng lao động  làm nông nghiệp  trong tỉnh chủ yếu là người già và trẻ em...

“Thi nhau” trả đất

Diện tích đất trồng lúa hiện nay của Thái Bình khoảng 93.000 ha. Chuyện người nông dân  trong tỉnh đang bỏ ruộng là có thật, nhưng số diện tích ruộng người dân  các xã trả lại chính xác  là bao nhiêu thì tỉnh vẫn đang trong quá trình thống kê  và sẽ có báo cáo cụ thể trong vài tháng tới.

Tuy nhiên, qua tìm hiểu, chúng tôi  được biết: Hiện tượng người dân  đất lúa Thái Bình bỏ ruộng và trả lại ruộng bắt đầu từ năm 2003.

Theo thống kê  của Sở NN&PTNT Thái Bình, vụ mùa năm 2004 tỉnh này có 278,4 sào (10 ha) nông dân  bỏ không cấy ở 3 xã thuộc 3 huyện Đông Hưng, Vũ Thư và Kiến Xương.

Trước đó, vụ mùa 2003, tại huyện Kiến Xương đã có 8/39 xã nông dân  bỏ ruộng không cấy với diện tích 3,88 ha; đến vụ mùa năm 2004, con số này tăng lên 13/39 xã, diện tích 26,5 ha.

Các con số này tại huyện Đông Hưng vụ mùa năm 2003 là 9/46 xã, diện tích 9,44 ha; đến vụ mùa năm 2004 là 15/46 xã, diện tích 25,82 ha.

Đáng nói hơn là việc người dân  trả lại ruộng cho HTX. Cũng theo thống kê  của Sở NN&PTNT Thái Bình, năm 2004 đã có hơn 130 hộ dân trả lại gần 19 ha đất cho xã, thuộc 3 huyện Vũ Thư, Đông Hưng và Kiến Xương. Con số này thực tế lại lên tới gần 50 ha!

Theo ông Nguyễn Hữu Rong - Giám đốc  Sở NN&PTNT Thái Bình, diện tích ruộng mà người dân  bỏ hoang hoặc trả lại cho HTX chủ yếu là đất “ruộng khoán” (đất 5%).

Quỹ đất này bao gồm những vùng gặp nhiều khó khăn trong sản xuất như úng, trũng hoặc xa nguồn nước, khô cằn... và thường cho dân đấu thầu, với mức nộp sản bình quân 70 kg/sào/năm.

Tuy nhiên, theo ông Rong, từ vụ Xuân năm nay, người dân  đã mặn mà hơn việc trồng lúa. Lý do, năng suất gieo trồng đã tăng cao hơn, Nhà nước  cũng đã có nhiều chính sách hỗ trợ người dân  bớt thiệt thòi khi trồng lúa.

Hàng năm, tỉnh Thái Bình đã dành hàng chục tỷ đồng  cho chương trình  chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi và đầu tư  cho việc phát triển cây vụ đông. Ngoài ra, tỉnh còn trợ giá các loại giống cây mới có chất lượng  cao cho nông dân, cung ứng phân bón, thuốc trừ sâu  theo phương thức trả chậm…

Dầu vậy, giải quyết dứt điểm hiện tượng nông dân  chán ruộng là điều rất khó. Theo ông Nguyễn Hữu Rong, giải pháp trước mắt với những diện tích ruộng bà con nông dân  trả lại các HTX, tỉnh chỉ đạo giao cho các đoàn thể và các hộ nông dân  khác tiếp tục gieo cấy, kiên quyết không để tình trạng ruộng đất bỏ hoang...

Về lâu dài, để bà con nông dân  gắn bó với đồng ruộng cần phải có giải pháp vĩ mô, trong đó Nhà nước  cần có những biện pháp mạnh để ngăn chặn sự tăng giá của các loại vật tư nông nghiệp, bảo đảm đầu ra cho nông sản.

Bên cạnh đó, Nhà nước  cần hỗ trợ người dân  xây dựng  các công trình thủy lợi, kênh mương, giao thông; xây dựng  các cơ sở chế biến nông sản và tiêu thụ sản phẩm  cho nông dân...

Bạn có ý kiến gì về bài viết Chuyện nông dân trả ruộng và mất ruộng này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Chuyện nông dân trả ruộng và mất ruộng bạn tại đây.