Gian lao nghề xiếc - Bản có dấu.
Gian lao nghe xiec - Bản không dấu.

 

Từ thú thành "diễn viên"
 
Nghệ sĩ ưu tú Tạ Duy Nhẫn (Liên đoàn Xiếc Việt Nam) cho biết: Không phải bất cứ con voi, khỉ hay ngựa nào cũng được tuyển làm "diễn viên" xiếc. Có những con ngựa đạt tiêu chuẩn về hình thức "mặt thỏ", "cổ công", "chân khô", "móng tròn" nhưng khi chạy nước kiệu lại có lỗi thì dù đẹp mấy cũng phải bỏ.

Anh Tống Toàn Thắng, diễn viên xiếc trăn cho biết thêm: Trăn dùng để diễn xiếc là loại trăn gió mà người miền Trung vẫn gọi là "con Nưa". 

Một con trăn đạt tiêu chuẩn phải có hoa văn trên lưng màu sắc sặc sỡ, nhất là cổ trăn phải vàng sáng. Chi phí cho chế độ ăn uống của diễn viên thú tính ra đều cao hơn lương tháng của diễn viên, như một con voi mỗi ngày 80 - 100kg cỏ, 100 - 120 bắp ngô, 150 quả chuối, 20 cây mía, 5kg gạo nấu thành cơm, tổng cộng khoảng 300.000đ, các chú khỉ cứ 2 con uống hết 1 hộp sữa bò mỗi ngày, ngoài ra còn trứng gà, rau quả, cơm vắt với đậu...

Sau mỗi suất diễn đều phải "bồi dưỡng" ngoài tiêu chuẩn cho thú, riêng lúc đang diễn, mỗi động tác đều phải thưởng bằng thức ăn.

Nhưng từ một con thú hoang dã trở thành một "diễn viên" xiếc có được những động tác "người" khéo léo là cả một quá trình huấn luyện và luyện tập công phu thường xuyên của những người dạy thú.

Nghệ sĩ Tạ Duy Nhẫn cho biết: Điều trước tiên khi huấn luyện thú làm xiếc là phải dạy nó biết "nghe và hiểu" tiếng người qua các tín hiệu êm thanh như "ấp" (bảo thú làm xiếc) hay "à" (kêu thú ngưng làm trò). 

Nghệ sỹ biểu diễn  tiết mục xiếc trăn

Để tập cho gấu có thể đi được bằng hai chân sau, người huấn luyện phải cầm hai chân trước con thú, dắt đi từng bước như dắt một đứa trẻ chập chững tập đi.

Chỉ một công đoạn nhỏ như vậy cũng mất từ 3 - 6 tháng tập luyện. Ngay cả một việc tưởng rất nhỏ là tập cho voi biết ăn bánh bích quy cũng phải khổ luyện.

Nhưng điều quan trọng  nhất đó là: Phải nắm được đặc tính của từng con thú. Voi trông to khỏe nhưng thần kinh hơi yếu.

Những tiếng động lạ như tiếng bong bóng nổ, tiếng chân vang lên bất thình lình khi voi đang diễn thì thật nguy hiểm. Chú có thể quay đầu chạy thẳng về chuồng và vô phúc cho những gì ngáng đường chạy của chú.

Tuy thần kinh yếu nhưng voi lại rất thông minh. Từ rừng về, chỉ sau 6 tháng là voi đã thuần, mỗi tiết mục tập độ 2 tháng là voi đã thuộc. Trên mình mỗi con voi đều có điểm yếu, đánh vào đó voi sẽ đau và sợ, người biểu diễn  voi dùng chỗ yếu này để chế ngự mỗi khi voi không chịu diễn, nhưng biện pháp này chỉ là phụ, phương pháp dạy voi quan trọng  nhất theo anh Trọng vẫn là sự chăm sóc thương yêu trìu mến con vật.

Những chú khỉ bé nhỏ, tinh nghịch thường được coi là thông minh  như người, thế nhưng thực sự thì tập động tác cho chúng lại mất khá nhiều công phu, thời gian, một phần do bản tính chúng khá bướng bỉnh, ngoài ra động tác dạy cho chúng phức tạp hơn động tác của voi. Để có được tiết mục khỉ đi xe đạp, người huấn luyện phải tập cho con thú gần một năm mới thuộc.

Với tiết mục giã gạo, đầu tiên phải tập cho chúng cầm chắc cái chày, rồi tập nhấc chày ra khỏi cối, sau mới giã xuống, mỗi lần tập được là phải thưởng thức ăn cho chúng, dần dần thành phản xạ cho khỉ - Nghệ sĩ  Tạ Duy Hùng chia sẻ.

Vui, buồn cùng bạn diễn 4 chân

Dù là thầy dạy hay diễn viên chuyên biểu diễn  đã gắn bó với những bạn diễn đặc biệt này đều có chung một tình cảm đó là sự gắn bó yêu thương con thú một cách chân thành. Theo anh Hùng: "Thú diễn phải được chăm sóc kỹ hơn cả con mình đẻ ra. 

Người huấn luyện phải nắm được tâm sinh lý, hiểu được ưu nhược điểm của từng con để có chế độ thưởng phạt công bằng". Việc chăm sóc những diễn viên thú này luôn là vấn đề được quan tâm  hàng đầu bởi thú cũng như con người, hễ trái nắng trở trời thì "nhức đầu sổ mũi".

Chính vì vậy mà Liên đoàn Xiếc phải có một bác sĩ thú y để khám sức khỏe  định kỳ hoặc đi theo mỗi khi lưu diễn. Thời gian  gắn bó lâu dài giữa người biểu diễn  và con vật, nên những kỷ niệm thân thiết khó quên. Anh Hùng trầm ngâm khi nhớ lại lần con gấu Mích một trong những con gấu thông minh  nhất của đoàn xiếc bị cảm nặng. 

Tiết mục xiếc khỉ

Anh đã mấy ngày mất ăn mất ngủ bón từng miếng cơm, viên thuốc, xoa bóp cho nó... "Vậy mà nó vẫn bỏ tôi nó đi" anh rầu rầu nói. Còn anh Tạ Duy Nhẫn đến nay vẫn nhắc đến con khỉ tên Nhị có tiết mục biểu diễn  độc đáo, đi xe đạp chỉ bằng một chân, nó đã vĩnh viễn bỏ anh ra đi sau khi mắc bệnh sưng phổi. 

Anh tâm sự: "Chăm sóc cho con thú khi ốm đau không khác gì lo cho cha mẹ, con cái mình khi đau ốm", bởi một điều đơn giản nó là bạn diễn với mình, là một phần của cuộc sống  người diễn xiếc thú.

Mặc dù đã được huấn luyện kỹ càng nhưng tai nạn đôi lúc vẫn xảy ra. Anh Trọng Giang kể: "Trong lễ kỷ niệm 2/9/1995, khi 4 con voi của Liên đoàn được huy động tham gia, mặc dù đã được huấn luyện rất kỹ với tiếng động, sự đông người, nhưng khi nghe tiếng súng đại bác bắn, mấy con voi đồng loạt đứt xích bỏ chạy, hất anh ngã sái chân".

Đàn trăn của anh Tống Toàn Thắng vốn thuộc loài động vật có máu lạnh nhưng lại hay "nổi khùng" dù anh rất chiều chuộng và luôn cấm mọi người "chọc ghẹo" nó. Thế mà đôi lúc anh phải chịu những "trận xiết" muốn nghẹt thở, những "cú táp" bất ngờ của nó, "thoát nạn" rồi mà cánh tay còn sưng và tê cả tháng trời.

Anh bảo: "Khi bị trăn cắn, nếu càng vùng vẫy thì da tay sẽ càng bị rách nát, có khi toét luôn cả một mảng da lớn, máu ra nhiều và sẽ rất nguy hiểm đến tính mạng. Vất vả là thế nhưng hầu như người diễn viên nào cũng ý thức được rằng mình đang bảo vệ một tài sản  quý nên ai cũng hết lòng yêu quý chăm sóc chúng, dù công lao ít được ai biết đến.

 

Hiện tại chưa có bình luận nào về bài viết Gian lao nghề xiếc!

Bạn có ý kiến gì về bài viết Gian lao nghề xiếc này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Gian lao nghề xiếc bạn tại đây.