Vào những năm 1980-2000, qua nhiều chương trình  nhân đạo ký kết giữa hai chính phủ  Việt Nam  và Mỹ như ODP, HO, HR... được đi định cư ở Mỹ là ước mơ của một số người Việt. Có người cho rằng nước Mỹ  là một quốc gia  có thể cho bất cứ ai mọi cơ hội tốt đẹp nhất. Người biết kinh doanh, có học, chí thú làm ăn, thì rất thành công. Bên cạnh đó, cũng có những mảnh đời nhọc nhằn mưu sinh mà, nói theo ông bà ngày xưa: "Phận nghèo đi đến xứ mô cũng nghèo"!

Thích nghi thụ động và tự bơi

Có thể nói, hầu hết người Việt  khi qua Mỹ ít ai có sẵn những hành trang  để thích nghi xứ người như: giỏi tiếng Anh, có tay nghề chuyên môn... Phần lớn họ đều phải nhờ vào sự trợ giúp của nhà nước, qua những chương trình  của chính phủ, cụ thể nhất là chương trình  giúp đỡ những gia đình  có con còn nhỏ, gọi tắt là AFDC (Aid to Families with Dependent Children).

Trong chương trình  trợ giúp an sinh xã hội  này, gia đình  có con dưới 18 tuổi mà cha mẹ không có công ăn việc làm, chính phủ  sẽ hỗ trợ hàng tháng một số tiền, tuỳ theo số con, và thêm những khoản phụ cấp khác như: tiền thuê nhà, phiếu mua thực phẩm, bảo hiểm  y tế... Mọi thứ sẽ chấm dứt khi con cái qua tuổi 18.

Oái oăm là, nếu trong thời gian  này cha mẹ có việc làm  thì chính phủ  sẽ cắt những khoản trợ cấp. Thế là, nhiều gia đình  Việt Nam  chọn cách sống thụ động, ỷ lại, họ không muốn đi làm việc  để được hưởng trợ cấp xã hội. Cũng có thể do họ không kiếm được việc làm  mang lại lợi tức cao hơn số tiền trợ cấp; hoặc không thích làm những công việc  họ cho là kém cỏi... Thậm chí, có nhiều người vừa hưởng trợ cấp của chính phủ, vừa đi làm "chui" kiếm thêm chút tiền.

Khi những đứa con đã bước qua tuổi 18, dù muốn hay không, cha mẹ chúng phải đương đầu với việc kiếm kế sinh nhai. Do tay nghề không có, sống trong cộng đồng  người Việt, giao tiếp nhiều bằng tiếng Việt, họ chỉ có thể làm những công việc  thuần tuý lao động  tay chân, phục vụ cho các nhà hàng, chợ, siêu thị... do người Việt  làm chủ.

Từ năm 1997, khi ngân khoản dành cho những chương trình  trợ cấp xã hội  đã gần cạn kiệt, chính phủ  Mỹ bắt đầu làm khó dễ và thúc đẩy những người hưởng trợ cấp phải tự túc sớm hơn bình thường. Điều này khiến không ít các gia đình  người Việt  không còn cách chọn lựa nào khác là phải đi kiếm việc, với những công việc  có đồng lương khiêm tốn.

Qua Mỹ từ năm 1980, gia đình  anh Chính có 4 người con, được chính phủ  trợ cấp 900 USD/tháng, thêm vài trăm USD  tiền phiếu thực phẩm. Với số tiền này, gia đình  anh vừa đủ trả tiền thuê nhà, chi phí lặt vặt, nói chung là tạm đủ sống. Khi chỉ còn một đứa con dưới 18 tuổi, tiền trợ cấp lúc này chỉ còn 200 USD/tháng cho đứa con đó nên vợ anh phải nhận may quần áo gia công. Cặm cụi sớm tối, mỗi tháng chị kiếm thêm được khoảng 500 USD. Anh Chính thì đi vô chợ Việt Nam, xếp hàng hoá, đứng tính tiền, lương nhận được là 8 USD/giờ. Số tiền lương khiêm tốn này chỉ đủ chi dùng qua ngày. Của để dành chỉ là mơ ước!

Có thể nói, người Việt  rất giỏi trong việc bươn chải kiếm sống. Nếu khả năng tiếng Anh  hạn hẹp, tay nghề chuyên môn không có, và không muốn đi làm công với giờ giấc bó buộc thì có nhiều việc làm  trong cộng đồng  người Việt  như: thông ống cống, sửa, thay vòi nước, giữ trẻ tại gia, đưa đón đi xa, phụ giúp dọn nhà, làm vườn cắt cỏ, giặt thảm tư gia...

Có nhiều gia đình  qua Mỹ đã lâu, tuy không lệ thuộc vào tiền trợ cấp, nhưng vì có con nhỏ nên chỉ người chồng đi làm, người vợ phải ở nhà lo cho con cái, cơm nước. Vì nếu, cả hai người cùng đi làm thì tiền giữ trẻ sẽ mất đi một suất lương. Tranh thủ mỗi ngày, sau khi chở con cái đến trường, người vợ kiếm thêm thu nhập  bằng cách nhận hàng may gia công, hoặc nhận những linh kiện lắp ráp mang về nhà làm thêm.

Buôn bán ở Mỹ phải có tiệm, tiền thuê mướn mặt bằng rất đắt, nhiều người lớn tuổi  không thể đi làm ở hãng, xưởng được vì không có vốn tiếng Anh  (sống trong khu vực  người Việt  chẳng cần biết tiếng Anh  làm gì!), lại chưa đến tuổi hưởng tiền trợ cấp cho người già, cách tốt nhất là chấp nhận buôn bán lặt vặt làm kế sinh nhai.

Ở Little Sài Gòn, dễ dàng thấy được cảnh buôn bán nhỏ lẻ kiểu "hàng rong" này của người Việt. Vài thùng dâu nhỏ, một hàng nước mía, hàng bán báo, rau trái, xôi chè, bánh trái... ngồi ké trên vỉa hè trước cửa chợ hay trước cửa một trung tâm  buôn bán nào đó. Thật ra, luật lệ ở Mỹ không cho bán hàng kiểu này, nhưng vì số này không đáng kể nên cơ quan  Vệ sinh môi trường  bỏ qua.

Ngoài ra còn có rất nhiều việc để người Việt  làm như: sửa chữa nhà cửa, đi theo làm thợ "vịn", sơn nhà, lát gạch bông... Lương công nhật 100 USD/ngày. Việc khi có khi không, nói chung là không ổn định.

Có một công việc  mà nhiều người nam nhận làm là đi bỏ báo. Hàng ngày từ 2h sáng, tới toà soạn báo Rogister hay LA Times, xếp báo theo trang, cột lại, bỏ lên xe, rồi đi bỏ từng nhà đặt mua báo. Đến 6h, đưa khoảng 100 nhà, mỗi tháng kiếm được 600 USD. Ban ngày rảnh rỗi có thể vào phụ việc ở chợ, hoặc phụ may gia công  ở nhà. Công việc  đưa báo thấy vậy cũng "xương". Mùa đông lạnh lẽo mà dậy từ 2 giờ sáng, phải có sức khoẻ và lòng quyết tâm mới trụ nổi!

Công việc lao động  tay chân dành cho phụ nữ  cũng không thiếu, như: gói bánh ú, làm bánh dày, nấu chè, xôi ở nhà bỏ cho các tiệm, hoặc có thể xin vào tiệm ăn làm việc  thái thịt, nhặt rau, bóc vỏ tôm, lấy chỉ tôm, chiên xào ra món, chạy bàn...

Ở đây không nói đến nghề làm nail, một nghề được coi là hái ra tiền của người Việt  ở Mỹ. Tuy nhiên, việc này cũng có giá của nó và không phải ai cũng thích hay có điều kiện làm nail!

Trăm thứ phải chi

Vào khoảng đầu thập niên 90, với rầm rộ các chương trình  đoàn tụ gia đình  và diện HO, người Việt  qua Mỹ hầu hết là những người đã lớn tuổi. Dù biết mưu sinh xứ người không dễ, bản thân  họ sẽ phải chịu thiệt thòi, vì tuổi tác đã cao, khó kiếm được công việc làm  thích hợp, nhưng họ nghĩ đến con cái, muốn chúng có một đời sống khá hơn.

Quả đúng như vậy, những đứa con còn nhỏ sẽ rất dễ dàng hội nhập vào xã hội  Mỹ và việc học hành có thể rất tốt cho tương lai, nhưng bản thân  người lớn phải tìm những công việc  lặt vặt để sống qua ngày, mà trước mắt là làm sao có đủ tiền để thuê nhà - một vấn đề nhức nhối cho hầu hết mọi người.

Sau 10 năm chờ đợi người em bảo lãnh, gia đình  anh Cảnh bỏ quán bún bò đang làm ăn khấm khá ở Việt Nam, qua Mỹ chỉ với lý do  vì tương lai mấy đứa nhỏ (!). Và khi mà bọn trẻ vô tư tiếp thu cái văn minh xứ người thì anh Cảnh phải đi làm việc  trong một chợ Việt Nam  với nhiệm vụ xếp hàng hoá vào các kệ. Chị Cảnh cũng xin được việc làm  ở một nhà hàng  gần đó với công việc: nhặt rau, thái thịt. Mức lương hai vợ chồng anh Cảnh nhận được chỉ 8 USD/giờ mỗi người. Họ không thể nào đủ sức thuê một căn hộ để sống riêng, đành phải tiếp tục ở... tạm với gia đình  người em mà không biết  ngày nào có được một cơ ngơi đàng hoàng như ở VN!

Trường hợp anh Cảnh còn có gia đình  người em, nhiều người Việt  khó khăn hơn, phải chạy đôn chạy đáo lo tiền nhà, tiền ăn... với trăm thứ phải chi. Làm con tính nhỏ với đơn vị tính là tháng: tiền nhà hai phòng ngủ khoảng: 1200 USD; bảo hiểm  xe: 100 USD; điện, ga, điện thoại...: 200 USD; tiền mua xe trả góp: 400 USD; tiền xăng: 200 USD, ăn uống: khoảng 500 USD  (cho gia đình  4,5 người), tối thiểu mỗi tháng phải có được 2.600 USD  mới gọi là vừa đủ sống (chưa kể sách vở, quần áo cho con cái và nhiều thứ lặt vặt khác).

Ông Tuấn, đã ngoài 50, cùng vợ và hai con qua Mỹ theo diện bảo lãnh gia đình  vào năm 1993. Ở với gia đình  con trai  được 6 tháng thì ông tế nhị ra riêng vì nhiều lý do. Công việc  hàng ngày của ông là xẻ thịt trong phòng lạnh ở chợ VN, lương 8 USD/ giờ. Vợ ông làm việc  ở cơ sở sản xuất bánh chưng, bánh giò. Nhìn con số chi phí trên, thì thấy cuộc sống  của vợ chồng ông Tuấn chẳng dễ dàng gì!

Cây khô tưới nước cũng khô!

Người Việt thường nói, việc gì cũng có số. Đây không phải là câu nói an ủi hay tự trào, bằng lòng với số phận mà đó là sự thật. Có nhiều người Việt  qua Mỹ từ năm 1975, hơn 30 năm lăn lộn xứ người mà vẫn nghèo. Không phải họ lười biếng hay không biết  cách làm ăn. Kinh tế  thị trường  của Mỹ đôi khi giống như một canh bạc, làm ăn, có đó, mất đó. Mới mở tiệm khai trương tháng trước, tháng sau âm thầm đóng cửa, trắng tay...

Vào thập niên 80, nghề mở shop may lên như diều. Sẵn có máu làm ăn, anh Hùng cầm nhà mở shop may. Anh mua một building lớn sửa lại theo tiêu chuẩn hãng xưởng. Vài năm đầu rất khá. Khi hiệp định thương mại  NAFTA (North America Free Trade Agreement) ra đời, các hãng may của Mỹ đua nhau mở xưởng gia công  ở Mê-hi-cô vì lương công nhân  rẻ. Vậy là xưởng của anh Hùng không còn hàng để may. Anh trắng tay, mất cả nhà đang ở!

Vợ chồng anh Lâm, sau hơn 20 năm định cư ở Mỹ, dành dụm được gần 100.000 USD. Vợ chồng bàn bạc mở quán ăn. Hợp đồng thuê nhà 2 năm, mỗi tháng 2.000 USD. Chi phí mở tiệm, mua bàn ghế, thiết kế  hệ thống  bếp đúng tiêu chuẩn mất 30.000 USD. Sau một năm thì họ đành dẹp tiệm vì ế quá, không kham nổi chi phí!

1001 chuyện mưu sinh xứ người. Ở đời, biết đủ tức là đủ, biết bằng lòng là hạnh phúc. Hoàn cảnh  nào cũng có vui, buồn, sướng, khổ. Nước Mỹ  - nơi được coi là thiên đường cho những giấc mơ  Mỹ lại không phải là nơi dành cho tất cả mọi người, không phải ai cũng có thể thích nghi. Những ví dụ trên là nét chấm phá của bức tranh mà những ai đứng núi này trông núi nọ cần suy nghĩ!

Bạn có ý kiến gì về bài viết Nhọc nhằn giấc mơ Mỹ này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Nhọc nhằn giấc mơ Mỹ bạn tại đây.