Chính sách ngoại giao của Mỹ đang thay đổi. Sau khi theo dõi các nhà bảo thủ mới tiến hành cuộc chiến  tại Iraq, cả hai ứng cử viên  tổng thống  John McCain  và Barack Obama  đều muốn quay trở lại sử dụng thuật ngoại giao. Thậm chí, giọng điệu hiếu chiến của ông Bush  giờ đây cũng hạ bớt.

Thương hiệu chính sách ngoại giao của Mỹ dưới thời Tổng thống  George  Bush  giống như thương hiệu  của một khẩu súng lục. Nhưng khi cuộc bầu cử  tổng thống  đang sắp đến gần, các thành viên  của cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa  đều muốn né tránh tính hiếu chiến của Nhà Trắng, rằng thời đại đó đang đi tới hồi kết. Trên thực tế, chính Tổng thống  Bush  cũng tham gia khởi đầu  một thời đại mới, mặc dù không tuyên bố công khai.

Gần đây, Tổng thống  Bush được hỏi rằng liệu ông có thực sự muốn đánh bom  Iran trong những tháng còn lại của nhiệm kỳ tổng thống. Ông chủ Nhà  Trắng, người vốn lo ngại khả năng Iran đang phát triển  vũ khí  hạt nhân  khiến ông phải lên tiếng cảnh báo về một cuộc Chiến  tranh Thế giới  III, đã trả lời rõ ràng: “Bạn không thể ném bom tri thức”.

Vài tháng trước cuộc chuyển giao quyền lực tại Mỹ, một sự thay đổi chính trị cũng đang diễn ra. Chưa rõ phạm vi và qui mô của nó nhưng những hạt mầm của một chính sách ngoại giao mới rõ ràng đa được gieo hạt. Chiến lược bảo thủ mới, vốn coi thuật ngoại giao là một sự lãng phí  thời gian  và coi việc tấn công quân sự  là quyền cơ bản của Mỹ, đã chứng minh sự không hiệu quả.

Thực tế đã dạy cho nước Mỹ  một bài học cay đắng. Vài năm sau khi phát động, các cuộc chiến  tại Iraq và Afghanistan vẫn đang hoành hành. Tổng thống  Bush  đã trở thành một công cụ tuyển quân hiệu quả cho các nhóm Hồi giáo cực đoan. Và tại Trung Đông, nơi Syria vẫn còn mạnh và một Iran  thịnh vượng về kinh tế  đang tự coi mình là cường quốc ưu việt trong khu vực, chiến tranh đang gần hơn hòa bình.

Mỹ đang trở thành một quốc gia  đơn độc, thậm chí tại phương Tây. Khi Tony Blair  mãn nhiệm chức Thủ tướng  Anh, Mỹ đã mất đồng minh  trung thành cuối cùng ở châu Âu. Tại châu Á, nơi chiếm hơn 1 nửa dân số  thế giới, Mỹ đặt nhiều căn cứ quân sự  nhưng không có người bạn thực sự nào. Thêm nữa, đồng đôla yếu đã khiến các quốc gia  nhiều dầu mỏ như Nga  và Iran thêm mạnh hơn.

Quyền lực mềm và bài học từ Trung Quốc 

Mục tiêu của chính trị quyền lực mềm, hiện đang được Washington chú ý, là để giảm tới mức tối thiểu sự khác biệt, phát triển các giá trị  chung và hợp tác với các nước khác nhiều nhất tới mức có thể.

Theo ông Joseph Nye Jr., cựu chủ tịch  Hội đồng an ninh quốc gia  Mỹ, chính trị quyền lực mềm mang một bên thứ ba, ngoài sức mạnh kinh tế  và quân sự, vào cuộc chơi, đó là tài sản  văn hóa của quốc gia. Theo ông Joseph Nye Jr, quyền lực mềm là “khả năng đoạt lấy thứ mình muốn thông qua sự hấp dẫn thay vì ép buộc. Nó xuất phát từ sự hấp dẫn về văn hoá, tư tưởng chính trị và các chính sách của một quốc gia”. (*)

Sự đi lên của Trung Quốc  đã tạo ra một sức lôi cuốn mới cho định nghĩa quyền lực mềm. Ngoài tiềm lực kinh tế mạnh, Trung Quốc  cũng thúc đẩy một chính sách ngoại giao khác thường. Sự tiếp cận kiên nhẫn, hòa bình, không phân biệt của Trung Quốc  đã cho thấy những thành công  tuyệt vời trong những năm gần đây.

Bắc Kinh có ý thức hợp tác với cả các quốc gia, cả dân chủ lẫn độc tài, ở các cấp độ khác nhau và không đưa ra cáo buộc chống lại ai. Trung Quốc  hợp tác về mặt kinh tế  với Mỹ, quân sự  với Iran và Nga. Mối quan hệ  của nước này với tất cả các cường quốc trên thế giới  hầu như không có căng thẳng.

Đảng Cộng sản Trung Quốc  gọi học thuyết chính sách ngoại giao của nước này là “con đường hòa bình”, có nghĩa là chính sách ngoại giao phải đứng ở sân sau so với phát triển kinh tế. Tránh xung đột được coi là ưu tiên lớn nhất của Trung Quốc. Kết quả là, Trung Quốc  vừa kiếm được tiền trong lĩnh vực xuất khẩu  vừa cải thiện quan hệ ngoại giao. Các nhà độc tài tại Sudan và những nơi khác cũng nằm trong số những người được hưởng lợi.

“Với chiến lược mềm dẻo này, Trung Quốc  sẽ thay đổi thế giới”, Joshua Kurlantzick, một chuyên gia  về Trung Quốc, nhận định trong cuốn sách  mới nhất của ông có tựa đề “Charm Offensive”.

Cất súng vào túi đi thôi!

Barack Obama  có thể gọi John McCain  là “John McBush” để bêu xấu đối thủ  là người kế nhiệm chính sách ngoại giao của tổng thống  đương nhiệm. Và McCain  có thể cáo buộc Obama  là ngờ ngệch vì muốn đàm phán vô điều kiện với Iran, Cuba, CHDCND Triều Tiên. Tuy nhiên, sự giống nhau đang bắt đầu nổi lên từ màn sương của cuộc vận động tranh cử.

Cả hai ứng cử viên  McCain  và Obama  đều ủng hộ  hợp tác quốc tế. Cả McCain  và Obama  đều coi việc sử dụng vũ lực là công cụ cuối cùng, chứ không phải đầu tiên, của chính sách ngoại giao. Obama  tự coi ông là người đề xuất một chính sách ngoại giao mới nhằm nhấn mạnh vai trò tiêu biểu của nước Mỹ. Thượng nghị sĩ Illinois thiên về “củ cà rốt” thay vì “cây gậy”.

Và John McCain  cũng không phải là nhà bảo thủ mới.

Không giống như Bush, McCain  phản đối sự tra tấn tại các nhà tù của CIA  và muốn đóng cửa nhà tù của Mỹ ở vịnh Guantanamo. Thượng nghị sĩ  Arizona cũng ủng hộ  các cuộc đàm phán với Hamas  sau chiến thắng của khối này trong cuộc tuyển cử hồi năm 2006 tại dải Gaza. Lần đầu tiên, ông McCain  còn ám chỉ rằng ông ủng hộ  việc rút quân đội Mỹ  khỏi Iraq vào năm 2013.

Đối với vấn đề Iran, ông McCain  không chỉ ủng hộ  các cuộc đàm phán của các chính phủ  châu Âu  với Tehran mà còn ủng hộ  việc thiết lập liên lạc giữa chính phủ  Mỹ và Iran, mặc dù không ở cấp độ tổng thống.

Nếu có một dấu hiệu khích lệ từ Washington trong những ngày không bình lặng của chiến dịch  tranh cử thì đó là: hệ tư tưởng đã thay đổi. Giờ đây, nước Mỹ  muốn hợp tác với phần còn lại của thế giới  thay vì áp đặt ý muốn lên các nước khác.

Thậm chí, Tổng thống  Bush  giờ đây không phải là ông như người ta thường thấy bấy lâu nay. Các cuộc đàm phán ở cấp độ thấp đang diễn ra với chính Bush  tại Tehran. Khẩu súng ngắn đã được cất đi.

(*) Trích bài viết đăng trên Tuần Việt Nam

Bạn có ý kiến gì về bài viết Mỹ - Từ siêu cường hiếu chiến tới quyền lực mềm này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Mỹ - Từ siêu cường hiếu chiến tới quyền lực mềm bạn tại đây.