Vang bóng một thời

Cuộc sống sinh sôi nảy nở, hoa màu tươi tốt quanh năm, bãi Sình ngày nào đã trở thành nơi quần cư với nghề trồng lúa và đánh cá. Những ngày rảnh rỗi, người nông dân  nơi đây lại tranh thủ làm tranh phục vụ các lễ của làng và dâng lên chốn cung đình trong các Quốc lễ. Tranh làng Sình được biết đến từ đó.

Tranh làng Sình được làm bằng cách khắc hình lên các khuôn gỗ rồi in lên một loại giấy đặc biệt mà người dân  quen gọi là giấy mía, sau đó tô màu và phơi khô. Chất liệu đều tự nhiên, mực được làm bằng cách trộn lẫn một số loại nhựa cây với nhau nên màu sắc rất đặc biệt.

Chính vì thế tranh làng Sình được xem là vật phẩm tự nhiên, trong sạch không dơ bẩn nên được cúng tế rất nhiều, trở thành đồ lễ không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người dân  xứ Huế. Biết bao phận người đã được nuôi sống nhờ tranh, bao nhiêu tâm huyết được nghệ nhân xưa gửi trọn vào từng khuôn vẽ, từng nét bút.

Nhưng giờ đây tất cả đã lùi dần vào quá khứ. Chiến tranh  loạn lạc, sự thay đổi của cuộc sống  khiến tranh làng Sình dần mai một. Cả làng chỉ còn 7 hộ làm nghề vẽ tranh cúng tế này. Nhưng thực sự sống chết với nghề chỉ đếm trên đầu ngón tay.

“Ông bà tui ngày xưa kể lại cả làng Sình ai cũng biết đục khuôn, vẽ tranh. Cha truyền con nối biết bao nhiêu đời gìn giữ nghề tổ. Nhưng giờ thì chẳng còn mấy đứa biết làm tranh nữa !” - Cụ Phan Trạch Bảo (80 tuổi) buồn rầu kể lại.

Theo chỉ dẫn của cụ Bảo, chúng tôi  tìm đến gia đình  nghệ nhân Kì Hữu Phước (70 tuổi) có đến 9 đời gắn bó với tranh làng Sình. Nghệ nhân Kì Hữu Phước được dân làng coi là người có công lớn trong việc gìn giữ bí quyết gia truyền của tổ tiên để lại.

Căn nhà cấp 4 sơ sài chưa hề tô trét nằm nép mình bên những lũy tre bên dòng sông Hương. Nhìn căn nhà  đủ biết để giữ gìn và sống với nghề gia đình  nghệ nhân đã chấp nhận đánh đổi những gì.

Trong căn nhà  chật hẹp đó, hằng ngày vợ ông- nghệ nhân Trần Thị Gái  và con trai  ông - nghệ nhân trẻ Kì Hữu Hải (27 tuổi) vẫn cần mẫn bên khuôn đục, nghiên mực và bút lông.

Tiếp chúng tôi  bằng ly chè xanh và nụ cười  thân mật, nghệ nhân Kì Hữu Phước bắt đầu câu chuyện về tranh làng Sình bằng giọng trầm lắng. Gia đình  ông đã qua 9 đời làm tranh, ông là đời thứ 8. Rồi chiến tranh  nổ ra, cả làng phải sơ tán. Ngày hòa bình  lập lại cũng là lúc tranh làng Sình phải đối đầu với những khó khăn.

Tranh làng Sình bị xem là mê tín dị đoan nên bị cấm đoán. Ngày đó bao nhiêu khuôn, giấy, bút mực trong làng đều bị chính quyền  tịch thu và đốt sạch.

“Thấy khuôn bị chẻ mà lòng tui như xát muối. Ông bà, cha mẹ đã từng sống gắn bó cả cuộc đời bằng những tấm khuôn đục đó cho đến trước lúc nhắm mắt vẫn dặn anh em  tôi gắng giữ lấy nghề…” - Ông Phước ngậm ngùi nhớ lại.

Vì yêu nghề và quyết không để mất bí quyết, vợ chồng ông đã đưa những tấm khuôn đem đi giấu, rồi ông đào hầm ngay trong nhà, cả nhà ngồi cả tháng trời dưới hầm để vẽ tranh!

Nhờ thế mà nghề của tổ tiên được gìn giữ lại. Ngày đất nước  đổi mới, tranh làng Sình được nhìn nhận lại, ông đưa những gì còn gìn giữ được truyền lại cho con trai  ông là Kì Hữu Sang trước sự ngỡ ngàng của nhiều người dân.

Đến nay, gia đình  ông vẫn gắn bó với nghề tổ tiên để lại. Ông, vợ và con trai  đều được công nhận là “nghệ nhân tranh làng Sình”. Đó là phần thưởng xứng đáng cho những con người  tâm huyết và đã sống chết với nghề tổ.

Năm 2007, trong Festival  Làng nghề truyền thống, tranh làng Sình lần đầu tiên được giới thiệu  và tôn vinh. Nhiều người trong đó có cả nghệ nhân tranh Đông Hồ đã đến tận nơi tìm hiểu và có nhiều kết luận về những giá trị  nghệ thuật và giá trị  đời sống tâm linh của tranh làng Sình.

Nhiều nghệ nhân đã khẳng định tranh làng Sình và tranh Đông Hồ có cùng một nguồn gốc bởi khi đem so sánh các tác phẩm  và khuôn in có nhiều nét khá tương đồng về hình thức, cách thức làm ra sản phẩm.

Tranh làng Sình đã bước đầu lấy lại được hình ảnh  của mình. Nhưng để tranh làng Sình nuôi sống được dân làng, xem ra còn quá xa xôi và cần có sự đầu tư  thích đáng từ phía chính quyền  nếu như không muốn mất đi một làng nghề truyền thống.

“Nếu có thể, tôi sẽ đưa tranh làng Sình thành tranh trang trí và nghề làm tranh trở thành một hoạt động  du lịch, quảng bá  đến nhiều nơi. Có như vậy người dân  quê tui may ra mới sống nổi với nghề xưa !”. Đó là ước mơ của nghệ nhân Kì Hữu Phước và cũng là ước mơ của người dân  sống bên bãi Sình của sông Hương này.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Tranh cổ làng Sình và chuyện 'đào hầm vẽ tranh' này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Tranh cổ làng Sình và chuyện 'đào hầm vẽ tranh' bạn tại đây.