Núi ăn thịt người

Julio CesarGutierrez làm việc  cặm cụi bên trong Cerro Rico, hay "núi trù phú"Potosí, để khai thác thứ bạc Bôlivia đầy hư ảo hiện lờ mờ trên đỉnh củadãy núi Andes. Đây là mỏ bạc lâu đời nhất ở châu Mỹ và là một trongnhững mỏ lâu đời nhất thế giới  còn hoạt động. Đây cũng là một trongnhững hầm mỏ nguy hiểm nhất.Cửa đi vào mỏ lầy lội, trần võng xuống. Mỏở độ cao 15.000 feet so với mực nước biển...

Gutierrez đưa cácphóng viên ABC  News  vào trong mỏ cùng với anh trai cậu là Luis  Albertovà một số cậu bé khác. Đó là chuyến đi vô cùng nản chí vào bên trongcái thực sự là một địa ngục trần gian. Ước tính ở đây có khoảng 20.000người làm việc  mỗi ngày, trong đó có 1000 trẻ em.

Bên trongchẳng có đèn đóm gì ngoại trừ những cây đèn gắn trên đầu các công nhân,và không có hệ thống  thông hơi hay thiết bị an toàn nào cả. Thường chỉcó một lối thoát; nếu như có một vụ sập lớn, sẽ không có cách nào đểthoát ra cả.

Gutierrez bắt đầu làm việc  bên ngoài mỏ khi cậu mới 6 tuổi; lên 12 tuổi, cậu chuyển vào làm bên trong mỏ.

"Cháu ghét nó", cậu nói bằng tiếng Tây Ban Nha. "Nó quá nguy hiểm đối với trẻ em".

Potosícó thể là địa danh  quan trọng  nhất trong lịch sử  của thế giới  hiện đạimà hầu hết mọi người chưa từng nghe nói đến. Người Tây Ban Nha  pháthiện ra bạc ở Potosí vào năm 1545. Mỏ này trù phú đến mức các sử gianói rằng chỉ riêng trữ lượng các khoáng sản của nó cũng đủ tiếp sức chocông cuộc chinh phục  châu Mỹ của Tây Ban Nha. Họ gọi nó là "Núi ăn thịtngười".

Ướctính có đến 8 triệu người da đỏ châu Mỹ và nô lệ châu Phi  chết trongkhi lao động  ép buộc tại mỏ. Nằm giữa những tàn dư thực dân của nơitừng được coi là thành phố  tráng lệ là xưởng đúc tiền hoàng gia  Tây BanNha rộng lớn, giờ đây là một viện bảo tàng trưng bày chỉ một phần nhỏcủa mạch mỏ đã biến nơi đồi núi xa xôi này trở thành thành phố  lớn nhấtthế giới tính đến năm 1650. Và là thành phố  giàu có nhất nữa.

Mặcdù xét về mặt kỹ thuật  thì mỏ này thuộc quyền sở hữu của các công ty  tưnhân, song  trên thực tế không hề có một chủ sở hữu nào cả. Chúng đượcvận hành như các hợp tác xã.

FernadonVasquez, giám đốc  quản lý xã hội  của Khu vực  khai mỏ hợp tác Bôlivia,nói với phóng viên  ABC  News  rằng các hợp tác xã cần rất nhiều tiền đầutư để cải thiện các điều kiện an toàn.

Tạiđất nước này, đất nước  nghèo nhất Nam Mỹ, không hề có những cơ quanthanh tra an toàn hầm mỏ. Tuy nhiên, chính phủ  cũng có những hướng dẫnvà hội thảo nhằm thúc đẩy sự an toàn.

Cuốicùng, Vasquez nói rằng an toàn là trách nhiệm riêng của mỗi công ty  hayhợp tác xã khai thác mỏ, điều giải thích tại sao chúng ta thấy điềukiện bên trong mỏ lại tồi tệ như vậy: không có thiết bị an toàn, khôngcó điện, không có hệ thống  thông hơi.

Cáccậu bé bảo chúng tôi  chạy qua một đoạn có những thanh rầm gẫy ở trênđầu vì biết rằng chúng có thể sập xuống bất cứ lúc nào. Chúng tôi  nghethấy những tiếng khoan vọng từ xa xa khi đi qua những đường hầm uốnlượn như rắn và các khúc hầm hẹp.

‘Tôi quá buồn khi thấy bọn trẻ phải làm việc  ở đó’

JohnTrew, cố vấn  kỹ thuật  cao cấp của Tổ chức từ thiện CARE USA, đã đếnPotosí để nói với chúng tôi  về công việc  của CARE ở đó. Ông đã đi khắpthế giới để nghiên cứu  về lao động  trẻ em  và cổ gắng cải thiện điềukiện làm việc  cho trẻ em, và thấy hãi hùng trước những gì chứng kiếnđược ở đây.

Ôngnói rằng: “Cho đến nay đây là điều kiện tồi tệ nhất” trong số nhữngđiều kiện lao động  của trẻ em  mà ông từng chứng kiến. “Đó thực sự làmột trong những trải nghiệm nguy hiểm tồi tệ nhất về môi trường  mà cáctrẻ em phải đối mặt – không chỉ là mối nguy hiểm trước mắt mà chúngphải đối mặt, mà là những hậu quả lâu dài về sức khỏe”.

Gutierrezkiếm được khoảng 2,50 USD  khi kết thúc một ngày làm việc. Giống nhưhàng ngàn gia đình, gia đình  cậu bị mắc trong một cái vòng luẩn quẩncủa đói nghèo. Những thợ mỏ là trẻ em  ở Potosí bắt đầu từ rất trẻ vàchết cũng rất trẻ. Hầu hết họ không thể sống thọ quá 40 tuổi.

Chacủa Gutierrez vẫn còn sống. Giống như hầu hết những thợ mỏ kỳ cựu, cáclà phổi của ông rất tệ tồi sau nhiều năm hít thứ không khí bụi bặmtrong hầm mỏ mà không có mặt nạ an toàn. Ông không thể làm việc  trongcác hầm mỏ nữa, nên ba đứa con của ông phải làm việc  đó. Mọi việc cứdiễn ra như vậy từ thế hệ này sang thế hệ khác.

“Trongnhiều trường hợp trẻ em  chính là những người bảo đảm khoản thu nhập  đểcho phép cả nhà đáp ứng được các nhu cầu cơ bản chỉ để sống qua ngày”,Trew nói.

Mẹcủa Gutierrez, bà Dona Alejandra Caleapa de Gutierrez, phải vật lộn đểbảo đảm có đủ thức ăn trên bàn. Mỗi sáng, trong khi các con trai  mìnhđến hầm mỏ, bà chuẩn bị các suất ăn trưa với hy vọng có thể bán cho cácthợ mỏ khác tại cửa hầm nhằm kiếm thêm vài đôla thu nhập.

Khimà Gutierrez rời ngôi nhà làm bằng gạch babanh trên sườn đồi bụi bặmnhìn xuống thành phố  thuộc địa, cậu dừng lại tại cổng nhà để cầu nguyệncho bản thân. Cậu sống trong sợ hãi mỗi khi một ngày mới đến.

Mẹcậu nói với chúng tôi  rằng bà lo lắng  mỗi ngày, khi các con trai  mìnhrời nhà đến mỏ. “Tôi quá buồn khi thấy bọn trẻ phải làm việc  ở đó”, bànói bằng tiếng Tây Ban Nha, mắt ngấn lệ. “Điều gì cũng có thể xảy ra. Ởđó quá nguy hiểm”.

Vào cái ngày tôi gặp Dona Alejandra, bà vừa nghe tin cậu con trai  cả mình bị thương khi bị một phiến đá trong hầm mỏ đè vào.

“Tôikhông muốn các con mình làm việc  ở đó. Tôi lo lắng  cho chúng hơn tất cảmọi điều. Tôi muốn chúng có một công việc  ổn định, bảo đảm”.

Nhưngở thành phố  cao nhất thế giới  này, tại tỉnh nghèo nhất của đất nướcnghèo nhất Nam Mỹ, chỉ có một sự lựa chọn duy nhất cho hầu hết các giađình: hầm mỏ.

‘Tôi cảm thấy choáng váng, như thể sắp ngất xỉu đến nơi’

Vàobuổi sớm mỗi sáng, khu chợ dành cho thợ mỏ ồn ã hoạt động  khi nhữngngười đàn ông và thanh thiếu niên tìm mua kiếm các nhu yếu phẩm: thứcăn, đèn thợ mỏ và thứ chất nổ được bán với gia 25 xu mỗi thỏi. Có cácmặt nạ an toàn thô sơ được bán với giá khoảng 12 USD  nhưng ít ngườidùng đến. Chúng quá đắt, nhưng việc thiếu ý thức về bảo đảm an toàncũng dường như cho phép những người thợ mỏ nghĩ rằng những vât dụng nhưmặt nạ để thở trông thật thiếu tính đàn ông.

Gutierrez nói rằng khi ở trong hầm mỏ đôi khi cậu cảm thấy thứ bụi chết người đang thâm nhập vào bên trong cơ thể mình.

Cậunói: “Tôi cảm thấy choáng váng, như thể sắp ngất xỉu đến nơi. Đôi khichúng tôi quấn khăn mùi xoa quanh miệng để không phải hít bụi”.

Gutierrezvà anh trai mình đã quen với không khi loãng ở độ cao này, nhưng nhữngngười thợ mỏ không bao giờ quen được với cuộc sống  bên trong hầm mỏ, ítnhất là nếu không có sự trợ giúp của lá coca. Coca là thứ ma tuý đãgiúp cho mỏ này duy trì hoạt động  trong suốt nhiều thế kỷ  qua. Có thểkiếm loại lá này ở những thung lũng đất thấp ở Bôlivia. Phải trả quamột quy trình  xử lý hóa chất phức tạp nó mới trở thành cocaine, khinhai sống thì nó chỉ đơn giản là một thứ kích thích kiềm chế cơn đói,nỗi sợ và sự mệt nhọc.

Gutierreznói rằng cậu không thể làm công việc  này nếu không có lá coca. “Nếukhông dùng lá coca, chúng tôi  sẽ cảm thấy bồn chồn trong người. Chúngtôi có thể cảm thấy mệt rã rời. Lá coca giữ cho chúng tôi  cảm thấy ổnngay cả khi phải làm việc  suốt đêm”.

Bêntrong hầm mỏ, họ không còn tìm kiếm  bạc nữa; họ sẽ tìm những mẩu thiếcvà các loại khoáng chất khác. Công cụ họ sử dụng hầu như không thay đổigì kể từ khi những bọn thực dân Tây Ban Nha  rời đi: búa và cuốc chim.Có những máy khoan ở tít sâu trong hầm mỏ, nhưng Gutierrez thường khôngsử dụng chúng.

Saukhi đi chỉ khoảng nửa dặm vào sâu bên trong mỏ, sự bí hơi, hơi ẩm và sựkhông ổn định của những phiến đá đã trở nên không thể chịu đựng nổi.

Gutierrez muốn chúng tôi  đi sâu 45 feet xuống một cái hố để đến nấc tiếp theo trong khi bám vắt vẻo vào một sợi dây thừng nhỏ.

“Cóbao nhiêu lối thoát ở dưới đó”, tôi vừa hỏi vừa nhìn xuống một miệng lỗtối om và không có bậc thang bên sườn. “Chỉ có một lối vào và một lốira”, cậu nói.

Tậnnơi sâu trong khu hầm mỏ xa xôi, không có thiết bị an toàn và đối mặtvới một khu hầm sâu, tối và dốc mà không có lối thoát, chúng tôi  đànhphải từ chối. Rủi ro dường như là quá cao.

Thế là thay vào đó họ đưa chúng tôi  đến một khu khác, nơi họ đang khai thác.

Họmang đá lên trong một cái túi vải bạt bằng cách sử dụng một cuộn tờithô sơ. Cái nóng ngộp ngạt đã trở nên quá mức chịu đứng nên những ngườinày thường cởi trần làm việc, bụi phủ khắp người.

Làngười ít tuổi nhất trong nhóm, Gutierrez phải làm hầu hết những côngviệc nặng nhọc nhất: kéo những tảng đá nặng từ chỗ này qua chỗ khác.

“Cứ xuống thêm một nấc là lại nóng gấp đôi”, cậu nói.

Cậuvẫn chưa sẵn sàng làm việc  bằng thuốc nổ. Giờ đây, công việc  đó dànhcho những người lớn tuổi  hơn. Cậu nói: “Tôi phải học cách làm trước khicó thể làm việc  với nó”. Nhưng Gutierrez không dám chắc là mình có muốnhọc cách không.

“Nó quá nguy hiểm với tôi và dù sao đi nữa, tiếng nổ nghe rất mạnh; tôi biết thuốc nổ có thể nguy hiểm đến tính mạng”.

Cân đối với việc học hành

Luis Alberto, anh trai của Gutierrez bắt đầu làm việc  trong hầm mỏ từ lúc 15 tuổi. Giờ đây anh ấy 21 tuổi.

Luis Alberto nói: “Đôi khi công việc  này có thể rất nguy hiểm bởi vì thuốc nổ làm mọi thứ vỡ vụn ra và đổ vào người”.

Trongkhi Julio Cesar và các anh em  của mình lên đường đi  tới hầm mỏ, thì mẹhọ, bà Dona Alejandra Caleapa đang cố gắng  bán những khẩu phần ăn trưacho thợ mỏ mong kiếm thêm thu nhập)

Họđều biết tất cả những người đã chết trong hầm mỏ do chấn động, sập đáhay nhiễm độc không khí. Sâu trong hầm mỏ nhiều dặm, sâu hơn mức chúngtôi có thể xuống, điều kiện thật không thể chịu đựng nổi. Nóng ngộtngạt. Bụi choán hết bầu không khí, và tràn vào phổi.

Trở lại mặt đất, trên chỗ đường dốc của khu mỏ là trung tâm  cộng đồng  mới do CARE USA  xây dựng.

Tâmđiểm của dự án là hướng tới các phụ nữ  và trẻ em. Những người mẹ đượccoi là chìa khóa để thay đổi nền văn hóa. Họ được dạy những nghề thủcông và kỹ năng khác mà có thể giúp tạo được một khoản thu nhập  bổ trợ.Mẹ của Gutierrez hy vọng rằng, với sự giúp đỡ của CARE, bà sẽ tìm đượcmột cách để thoát khỏi đói nghèo và một cách để các con trai  mình khôngphải làm việc  trong mỏ.

Cócác hoạt động  và lớp học dành cho trẻ em. Có những trò chơi và lớp họcphụ đạo danh cho những cậu bé lớn tuổi hơn như Gutierrez.

“Nếunhư cộng đồng, cha mẹ hay các giáo viên  hay các gia đình  không bắt đầunghĩ rằng có tồn tại một vấn đề, thì CARE hay bất cứ ai khác cũng khôngthể giúp được gì cho họ”, Trew, nhân viên  của CARE USA, nói. “Điềuchúng tôi muốn nói đến là những thành công  tăng luỹ tiến, những thànhcông nhỏ chuyển chúng từ những điều kiện làm việc  ít nguy hiểm hơn sangnhững điều kiện thích hợp hơn đối với lứa tuổi của chúng và của mẹchúng nữa”.

CAREđang cố gắng  để cải thiện hệ thống  trường học  thiếu ngân sách trầmtrọng ở Potosí. Tại trường học  mà chúng tôi  đến thăm, chúng tôi  khônghề thấy một chiếc máy tính  nào.

Thậtkhông thể tin được là Gutierrez đang tìm cách vượt qua những lớp học ởbậc trung học trong điều kiện phải làm việc  suốt ngày trong mỏ.

Cậuấy nói với chúng tôi  rằng đôi khi phải đến 2h sáng mới về đến nhà, tuynhiên cậu vẫn thiết tha với trường học. Tiếng Anh  là môn học ưa thíchcủa cậu.

“Tôimuốn được học đại học”, cậu trả lời khi được hỏi về giấc mơ  trong tươnglai của mình. “Tôi hy vọng sẽ không còn phải làm việc  ở đây nữa”.

Cậumuốn trở thành một kỹ sư xây dựng. Đó là một giấc mơ. Còn giờ đây,Gutierrez cảm thấy hạnh phúc  nhất vào cuối mỗi ngày, khi cậu rời hầm mỏvà nhìn thấy tia sáng cuối đường hầm.

Cậu biết rằng mình đã sống qua được một ngày lao động  vất vả nữa./.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Núi ăn "thịt người" và câu chuyện dưới lòng sâu này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Núi ăn "thịt người" và câu chuyện dưới lòng sâu bạn tại đây.