Bí ẩn về các xác ướp - Bản có dấu.
Bi an ve cac xac uop - Bản không dấu.

Bên cạnh dòng sông hung dữ là một dãy núi cao sừngsững. Người xưa đào vào lòng đất những đường hầm rộng và rích rắc chạydài theo triền núi. Cách một đoạn, phần thành hầm ở trên cao được khoétvuông vắn sâu thêm vào lòng đất vừa vặn đặt được một cỗ quan tài và đóchính là nơi yên nghỉ của người quá cố. Gọi là quan tài nhưng không cótấm ván thiên mà chỉ có một khung và lưới hình chóp chữ nhật cụt hayhình vòm mà qua tấm lưới có thể chiêm ngưỡng rất rõ ràng dung mạo ngườiquá cố. Có khi, quan tài một khúc gỗ khoét lõm và khung lưới đặt trựctiếp lên trên, nom như chiếc “giường”.

Xác ướp tại Viện bảo tàng Ai Cập.
(Ảnh: 2travel2egypt)

Tất cả những chiếc “giường ngủ”ở đây đều được trang trí rất đẹp. Đi trong nhà mồ có cảm giác mát lạnh.Tất cả những xác chết ở đây đều cùng một màu nâu đen khô quắt lại. Lạlà không có dù chỉ là tí chút mùi của chết chóc, ngay đến cả mùi ẩm mốccũng không hề có. Lũ trẻ tan học về trên đường ngang qua nhà mồ thườngvứt cặp sách trên mặt đất rồi chạy xuống nhà mồ chơi trò đuổi bắt nhưthể đây là một chỗ vui chơi của chúng. Thỉnh thoảng lại có những ngườiđến thăm người quá cố là tổ tiên của họ...

Người ta thấy rằngtrong Kim tự tháp Ai Cập  có những hiện tượng kỳ lạ. Chẳng hạn để trongtháp một đồng tiền kim loại đã rỉ, chừng hơn một tháng sau nó sáng lạinhư còn mới. Sữa tươi vừa vắt ra từ một con bò nếu để bên ngoài thápthì hỏng, còn để trong tháp mùi vị vẫn bình thường với khoảng thời giannhư nhau. Trái cây và rau xanh để trong tháp khoảng 15 ngày vẫn tươi,không khô héo. Hai cây cà chua cùng trồng một lúc, cây trong tháp rahoa kết quả trước cây ngoài trời...

Nhưng đó làkhông khí bên trong Kim tự tháp, những công trình kiến trúc vĩ đại cảvề văn hóa, tiền của, sức người, trí tuệ, thời gian  xây dựng  cũng nhưtồn tại và đặc biệt được cho là hấp thụ “sóng vũ trụ” nào đóqua các cửa và lỗ thông hơi hướng về phương Bắc, nên mới tạo ra một môitrường có thể gìn giữ thi thể các Pharaoh hàng nghìn năm. Còn ở đây rõràng không phải Kim tự tháp, mà chỉ là một nhà mồ được đào trong lòngđất hết sức mộc mạc, nhưng những xác người ở đây đã tồn tại hàng nghìnnăm...

Điều gì làm các xác chết trường tồn với thời gian? Do thuật ướp xác? Do môi trường  lưu giữ xác? Hay vì cả hai?Đó là những câu hỏi  lớn mà sau nhiều thập kỷ tìm tòi vẫn chưa có lờigiải đáp hoàn toàn chính xác. Hiện thời, đã biết nhiều  cách ướp xáckhác nhau và mặc nhiên thừa nhận đi tiên phong trong lĩnh vực này nóiriêng và y học nói chung là người Ai Cập  cổ đại.

Nhiều thành tựu y học ghi trên giấy papyruschứng tỏ người Ai Cập  cổ hiểu biết khá rõ về cơ thể người. Họ rất coitrọng việc thờ người chết vì cho rằng, người tuy chết nhưng linh hồn làbất tử. Trong mỗi con người  đều có một hình bóng giống như mình khi soigương gọi là linh hồn (ka), khi ra đời linh hồn chui vào thân xác, khichết linh hồn rời khỏi xác nhưng vẫn tồn tại. Linh hồn chỉ bị chết hẳnkhi thể xác hủy nát. Nếu thân xác nguyên vẹn thì đến một lúc nào đólinh hồn lại nhập vào xác và con người  sẽ sống lại. Tín ngưỡng này thểhiện trong chuyện thần thoại về Thần Orisis (Thần sông Nin) và ThầnSeth (Thần Sa mạc).

Thuật ướp xác đã ra đời như thế và đượccho là xuất hiện từ thời kỳ Cổ vương quốc (khoảng 3000 – 2200 TCN) vàduy trì đến TK V. Người chuyên nghề ướp xác dùng một cái móc đưa quađường mũi lên đầu để lấy hết não, rồi rửa sạch khoang sọ bằng một loạinước sắc nhiều cây cỏ thơm và rượu... Ngực và bụng được mổ bằng dao đárất sắc để lấy hết phủ tạng, chỉ còn tim được giữ nguyên trong lồngngực vì tim được coi là nơi sinh ra thông minh  và tình cảm nên phảiđược giữ lại để chờ ngày phán xử cuối cùng.

Khoangngực, bụng cũng được đổ đầy nước hương liệu và rượu rồi khâu lại. Xácđược ngâm trong nước muối khoảng 70 ngày nên teo nhỏ lại chỉ còn da bọcxương. Sau đó được xoa bằng dầu thơm và một dung dịch đặc biệt rồi đượcbó chặt bằng vải, có khi ngực, bụng còn được nhồi mạt cưa tẩm hươngliệu (lại có nhà nghiên cứu  cho rằng, sau khi xử lý não và phủ tạng,xác được chôn hoặc đặt trong hang không có gió khoảng 70 ngày, rồi bóbằng vải tẩm nhựa cây). Các ngón tay được lồng vào túi bằng vàng đểkhỏi rơi rụng. Đầu quan tài (bằng đá) người ta tạc khuôn mặt người quácố, thân quan tài chạm hình quần áo để dễ nhận ra phần xác của mình, vìthế nhìn quan tài có hình người không có tay chân, bên cạnh mồ còn dựngtượng người chết bằng đá hoặc gỗ.

Xác ướp của một Pharaoh (Ảnh: crystalinks)

Thuở sơ khai, ướp xác là một nghi táng bất khả xâm phạm của Vua và Hoàng hậu.Từ khoảng 1500 năm TCN, giới quý tộc mới được phép dùng nghi táng này.Sau đó tục này lan  đến những người giàu có và đến cả tầng lớp bình dân.Tuy nhiên, trong tục này cũng có phân biệt đẳng cấp: Vua chúa dùng kỹthuật ướp phức tạp nhất, sau đến giới quý tộc và nhà giàu, tất nhiênphải trả một khoản tiền lớn, còn tầng lớp bình dân thì không phải trảtiền nhưng kỹ thuật  ướp đơn giản nhất bằng dung dịch kiềm tính, và trátmột lớp vôi bên ngoài.

Năm 1996, ở gần vùng El Bawiti pháthiện khoảng 10.000 xác ướp có niên đại 300 năm TCN đến 300 sau CN. ViệnBảo tàng Ai Cập  ở Cairo hiện đang trưng bày xác ướp 26 Pharaoh cáchchúng ta khoảng 4.000 – 5.000 năm nhưng tình trạng các xác vẫn rất tốt.Gần đây, các nhà khảo cổ Nhật Bản  khai quật một xác ướp nguyên vẹntrong một ngôi mộ chưa bị xâm hại ở Nam Đasơ, Ai Cập. Ông SakugiYosimura, nhà nghiên cứu  hàng đầu Đại học  Oaxeđa, Tokyo  cho biết, xácngười đàn ông này được ướp trước triều đại Pharaoh Tulankhamen (khoảng1336 – 1327 TCN).

Người Ukraina và châu Âu  có cách ướp xác riêng của mình hay học của người Ai Cập?Câu hỏi này hiện vẫn chưa có lời giải đáp thỏa đáng. Nhưng người tathiên về giả thiết thứ hai  bởi thời Cổ đại, phương Đông và phương Tâyvới hai nền văn minh rực rỡ đã có sự giao lưu. Người Phenixi (Libanngày nay) đã đi lại buôn bán khắp Địa Trung Hải từ TK XI TCN; đến TK VITCN.

Các nhà khoa học  Hy Lạp  cổ đại Pitago, Talet đã đi dulịch Ai Cập, Lưỡng Hà; TK V TCN nhà sử học Hy Lạp  Herodot đi du lịchnhiều nơi ở phương Đông. Cuối TK IV TCN, Alexandre Makedonia chinh phụcphương Đông (đến tận tây bắc Ấn Độ) gọi là thời kỳ Hy Lạp  hóa (334 – 30TCN) và hình thành những quốc gia  Hy Lạp  hóa trong đó có Ai Cập. Có lúcAi Cập chỉ là một tỉnh của La Mã.

Thời kỳ Trung đại, châu Âusuy thoái nên lạc hậu hơn phương Đông về mọi mặt. Nhà nước  Arập thànhlập từ TK VII, đến TK VIII trở thành một đế quốc rộng lớn trải dài trênba châu Á, Âu, Phi từ lưu vực sông Indus đến Tây Ban Nha  và là cầu nốigiữa các nền văn minh Ấn Độ, Trung Quốc, Tây Âu nên việc học tập, traođổi lẫn nhau những thành tựu khoa học, trong đó có cách ướp xác là mộttất yếu. Do phát động của Giáo hoàng La Mã, từ TK XI – XIII các nướcTây Âu đã có 8 cuộc viễn chinh phương Đông bởi những kị sĩ trên áo cóhình cây thánh giá. Các cuộc thập tự chinh cũng là một cầu nối khác chovăn minh Đông – Tây.

Tuy nhiên, ở nước Nga  xưa kia cómột cách ướp xác hoàn toàn khác với phương pháp truyền thống  do nhàkhoa học, bác sĩ Vyvodxev phát minh sử dụng chất hóa học, đó là cácchất Glycerin, acid Phenic, cồn và long não.

Cho đếnnay, phương pháp này mới chỉ phát hiện được duy nhất một xác ướp là nhàphẫu thuật Nga  nổi tiếng thế giới  N.I.Pirogov. Xác ướp nhà phẫu thuậtđã qua 124 năm và chỉ được bảo quản sơ sài trong hầm mộ một nhà thờ  nhỏở ngoại ô Vinxina, dù khuôn mặt và hai bàn tay  của ông để hở trongkhông khí nhưng màu sắc hầu như không biến đổi.

Điều đặc biệt là các phủ tạng của Pirogov vẫn được giữ nguyên trong cơ thể?Thế nhưng, hiện thời vẫn chưa biết được tỉ lệ các chất mà Tiến sĩVyvodxev đã pha chế thành dung dịch ướp và cách xử lý cũng như nhữngcách bảo vệ xác mà ông đã sử dụng

Ở Việt Nam, nhiều người đã biết đến hai pho tượng giáp cốt ở chùa Đậu,Thường Tín, Hà Tây, là xác ướp để trong môi trường  không khí bìnhthường chịu nhiều tác động thường xuyên và lâu dài của nhiệt độ, độ ẩmkhông khí, nghĩa là điều kiện bảo quản xác khó nhất. Những pho tượngxác ướp như thế này có thể thấy ở Tây Tạng, Nhật Bản, Việt Nam  thườnglà di cốt những nhà sư chân tu.

Năm 2005, khi khai quật ở cánhđồng đào Nhật Tân, Hà Nội  đã mục sở thị một xác ướp khô nhưng vẫnnguyên vẹn sau 10 ngày lộ thiên chịu tác động của nắng mưa. Dù tấmthiên đã bị phá, nước đã vào quan tài nhưng xác ướp cách chúng takhoảng 200 năm vẫn khô quắt, nguyên vẹn cả nội tạng, râu tóc; quần áo,chăn gối, vải chèn vẫn còn giữ được màu trắng. Đặc biệt là từ những đồliệm này bay ra một mùi thơm và còn lưu lại rất lâu. Các nhà khảo cổViệt Nam đã lập hồ sơ 75 ngôi mộ xác ướp nhưng chưa có điều kiện khaiquật. Họ cho rằng, cách ướp xác thường được sử dụng ở Trung Quốc  vàViệt Nam là phương pháp ngâm xác vào dung dịch ướp và cũng là trong môitrường yếm khí (không có không khí).

Xác ướp khai quật ở Nhật Tân (Hà Nội) sau 10 ngày lộ thiên ngấm nước
vẫn còn nguyên vẹn. (Ảnh: CAND)

Cốtlõi của phương pháp ướp này là làm cơ thể trở thành môi trường  vôkhuẩn. Khi người được ướp xác hấp hối thì cho uống thuốc hồi dương (chủyếu là quế chi) để nhiệt độ cơ thể giảm chậm trong một thời gian  saukhi chết và hạn chế vi khuẩn đường ruột. Lúc ngừng thở sẽ đổ khoảng mộtlít rượu nếp mạnh vào miệng để sát khuẩn đường tiêu hóa. Người ta chorằng rượu có tác dụng giữ cho mô cơ thể không bị phân hủy. Người quá cốđược tắm bằng nước ngũ vị hương nhằm diệt khuẩn trên da, rồi mặc quầnáo tẩm hương liệu, liệm bằng nhiều lớp vải lụa để tránh không khí tácđộng và nhập quan rất nhanh. Áo quan phải ghép rất kín và sơn trongngoài để lượng không khí trong áo quan thấp nhất. Trong quan tài ngôimộ Nhật Tân có dịch màu xanh đen xỉn được cho là dung dịch ướp. Cáchướp này thường sử dụng tinh dầu mà ngày nay phân tích  biết là tinh dầuthông, bạch đàn, khuynh diệp, những chất lưu giữ mùi thơm rất lâu.Những phát hiện trên đã khẳng định người Việt  Nam xưa đã nắm được kỹthuật ướp xác hoàn hảo và tinh tế. Chỉ tiếc là hiện các nhà khoa họcchưa tìm được bằng chứng về nguồn gốc và bí mật thuật ướp xác của ngườiViệt.

Những xác ướp tự nhiên  dưới góc nhìn pháp y

Ởthành phố Guanajuato, Mexico  có một nghĩa địa lưu giữ 117 xác chết khôđét như được ướp, xác chết cách chúng ta nhất khoảng 140 năm. Những xácchết này không hề được ướp mà chôn cất bình thường. Nhưng do khí hậu ởđây rất khô và trong đất có rất nhiều chất khoáng, nên xác chôn khônghề phân hủy mà teo quắt lại và rất rắn. Dân chúng lấy nơi đây để maitáng những ai không muốn trở về “cát bụi”. Hiện tượng này cóthể giải thích đầy đủ là do khí hậu khô nóng, đất có nhiều khoáng chấtlà môi trường  mà vi khuẩn không thể hoạt động  được. Vì thế xác không bịphân hủy mà dần khô đét lại.

Một xác ướp tại thành phố  Guanajuato, Mexico  (Ảnh: rayjeanne)

Cácnhà pháp y gọi những trường hợp này là xác tượng hóa (momification).Tuy nhiên, ở vùng khí hậu nhiệt đới  gió mùa nhiệt độ và độ ẩm cao nhưViệt Nam vẫn có không ít những xác chết sau 3 năm chôn cất thông thườnghoặc lâu hơn vẫn còn nguyên vẹn phần mềm  mà nhân dân thường gọi là mảkết, và hiện tượng này được gán cho những ý nghĩa không đúng theo quanniệm mê tín của mình.

Khi người chết được chôn cất theo phươngpháp truyền thống  xưa nay, nếu nhiệt độ, môi trường  thuận lợi, các loạivi khuẩn có sẵn trong cơ thể, trong đất sẽ sinh sôi rất nhanh và phầnmềm của xác là nguồn dinh dưỡng lý tưởng để chúng phát triển. Nơi chôncất nhiều nước thì phần mềm  càng tiêu biến nhanh. Tuy nhiên, nếu vùngđất mai táng có nhiều ion natri, kali, canxi, manhê, mangan, sunfat...ngoài việc có tác dụng sát khuẩn trong đất, các ion này ngấm vào cơ thểvà liên kết với chất glycerin, axít béo phân hủy từ mỡ để thành xàphòng gọi là hiện tượng xà phòng hóa.

Hầuhết các xác đều có hiện tượng này nhưng vì chất xà phòng ít, không đủđể ngăn cản tác động phân hủy của vi khuẩn, cuối cùng chỉ còn lại phầncứng. Một số ít xác xà phòng hóa mạnh toàn bộ nên cơ thể trở thành môitrường sát khuẩn hữu hiệu. Da xác có màu vàng, cứng, khó cắt, mùi khóchịu. Vai trò phân hủy phần mềm  rất cần thiết và duy nhất chỉ có vikhuẩn làm được không còn ý nghĩa. Vì thế sau ba năm thay áo cho ngườichết thấy vẫn còn nguyên vẹn.

Tương tự, ở vùng núi đá vôi cóhiện tượng xác hóa đá mà vai trò chính là ion canxi và sunfat. Nếu chôncất ở nơi cao, khô nóng xác cũng phân hủy rất chậm... Người giám địnhpháp y thấy được giá trị  bảo tồn những thương tích, bệnh lý ở các xácdạng này để tính toán có nên khai quật giúp cho điều tra vụ án? Cònngười dân giải thích hiện tượng bằng quan niệm mê tín của mình!

Hiện tại chưa có bình luận nào về bài viết Bí ẩn về các xác ướp!

Bạn có ý kiến gì về bài viết Bí ẩn về các xác ướp này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Bí ẩn về các xác ướp bạn tại đây.