Nguyên Thứ trưởng Ngoại giao Lê Văn Bàng từng là Đại sứ Việt Nam  đầu tiên tại Mỹ sau chiến tranh, có kinh nghiệm  hơn 30 năm công tác  về quan hệ Việt Nam  và Mỹ. Ông là nhà thương thuyết quan trọng  trong các mốc lịch sử  bình thường hóa quan hệ giữa hai nước.

"Việt - Mỹ gặp nhau ở lợi ích chung"

- Sau chuyến thăm chính thức Mỹ của Thủ tướng  Phan Văn Khải năm 2005 đến nay, hai nước liên tục trao đổi các cuộc thăm viếng cấp cao. Theo ông, chuyến thăm chính thức Mỹ của Thủ tướng  Nguyễn Tấn Dũng lần này khác các chuyến thăm cấp cao trước thế nào? 

Trong 4 năm, có ít nhất có 4 chuyến thăm cấp cao giữa hai nước. Tất cả những chuyến thăm này đều có ý nghĩa thúc đẩy phát triển quan hệ song  phương giữa hai nước. Tuy nhiên, chuyến thăm chính thức Mỹ lần này của Thủ tướng  Nguyễn Tấn Dũng sẽ đưa quan hệ hai nước lên đỉnh cao mới vì rất nhiều lẽ.

Chính quyền của Tổng thống  George  Bush  tổ chức tiếp đón Thủ tướng  Việt Nam  đến Mỹ vì mục đích quan hệ song  phương lâu dài chứ không vì nhiệm kỳ Tổng thống.

Phía Mỹ, đặc biệt là giới doanh nhân, rất trông đợi chuyến thăm của Thủ tướng  Nguyễn Tấn Dũng.

"Chúng ta vẫn chưa tận dụng triệt để nguồn lực kiều bào tại Mỹ mặc dù đã huy động được sự đóng góp, hỗ trợ nguồn lực tài chính, khoa học  kỹ thuật  của kiều bào. Điều này có nguyên nhân  sâu xa của chiến tranh. Tôi cho rằng thời gian  sẽ giúp hàn gắn tất cả".

Hai nước có thể triển khai hợp tác nhiều vấn đề. Mỹ có thể chia sẻ  với Việt Nam  nhiều nội dung  hợp tác trong khuôn khổ Hội đồng Bảo an, chống khủng bố, buôn lậu, an ninh năng lượng, biến đổi khí hậu v.v...

Việt Nam đang trong thời kỳ phát triển, cần tăng cường quan hệ với Mỹ vì hiện tại đây là là thị trường  xuất khẩu  lớn nhất của Việt Nam. Ngoài ra, Việt Nam  cũng chú trọng thúc đẩy giáo dục, khoa học  kỹ thuật, hợp tác nhân đạo với Mỹ. 

Hai bên gặp nhau ở lợi ích chung nên chuyến thăm của Thủ tướng  Nguyễn Tấn Dũng chắc chắn sẽ thành công.

- Khác với các chuyến thăm cấp cao trước, lần đầu tiên, giáo dục, khoa học  - công nghệ sẽ được đề cập trong cuộc gặp của Thủ tướng  với lãnh đạo cấp cao Mỹ như những nội dung  hợp tác ưu tiên hàng đầu. Ông có nhận định gì?

Để phục vụ cho quá trình phát triển hiện nay, Việt Nam  cần nguồn nhân lực có chất lượng  cao, đặc biệt nguồn nhân lực có chất xám. Do vậy, Việt Nam  cần tham khảo các hệ thống  giáo dục mới, ngang tầm quốc tế  và các trường đại học  của Mỹ có thể là sự tham khảo tốt.

Nhu cầu khoa học  - công nghệ  cũng rất lớn. Để tiến tới nền kinh tế  hiện đại, Việt Nam  phải có khoa học  công nghệ  tiên tiến để hàm lượng, giá trị  xuất khẩu  của mình cao hơn.

Mở bầu trời cho các hãng hàng không hai nước?

- Thưa ông, đâu là nền tảng thúc đẩy quan hệ kinh tế, thương mại  và đầu tư  giữa hai nước phát triển  mạnh mẽ thời gian  qua?

"Trong những năm qua, Mỹ đã bắt đầu dành nhiều quan tâm  đến trợ giúp nhân đạo Việt Nam. Với đà phát triển quan hệ hiện nay, cần đẩy mạnh hơn nữa sự trợ giúp đối với việc tẩy độc môi trường  dioxin ở Việt Nam, trợ giúp người khuyết tật, da cam.

Phía Việt Nam  từng kiên trì, hỗ trợ Mỹ trong việc tìm kiếm  quân nhân mất tích trong chiến tranh. Do vậy, Mỹ cần đẩy mạnh hỗ trợ nhân đạo cho Việt Nam  sao cho tương xứng với yêu cầu thực tế".

Kể từ khi hai nước ký Hiệp định Thương mại Song phương (BTA), cho đến việc Mỹ dành Quy chế Thương mại  bình thường vĩnh viễn (PNTR) cho Việt Nam  và ký kết thỏa thuận song  phương cho WTO, hai nước đã có những bước phát triển mạnh mẽ  trong quan hệ kinh tế.

Những thành tựu này có tác động mạnh mẽ đối với quan hệ hai nước. Nhờ đó, đầu tư  của Mỹ vào Việt Nam  đã phát triển rất mạnh. Trước khi Việt Nam  gia nhập WTO, Mỹ đứng thứ 10 trong số các nước và vùng lãnh thổ  đầu tư  vào Việt Nam. Hiện nước nay vươn lên vị trí thứ 5 với tổng vốn đầu tư  gia tăng nhanh chóng.

Doanh nghiệp hai nước sẽ tiếp tục là nhân tố thúc đẩy quan hệ hai nước phát triển  để hai bên ký kết những hiệp định hợp tác kinh tế  mới.

- Kể từ Hiệp định Thương mại  Song  phương (BTA) cho đến Hiệp định khung về thương mại  và đầu tư  (TIFA) - một sự mở rộng của BTA, ông đánh giá  thế nào về những bước tiến trong hợp tác kinh tế, thương mại  giữa hai nước?

BTA được ký năm 2000. 7 năm sau, hai nước mới ký TIFA. Khoảng thời gian  đó không nhanh, lẽ ra có thể rút ngắn hơn để đạt được nhiều kết quả hợp tác phong phú hơn.

Trong quá trình đó vẫn xuất hiện những lực cản, chẳng hạn có nhóm chống đối vẫn dùng vấn đề này hoặc vấn đề khác để kìm hãm tiến trình phát triển quan hệ kinh tế  giữa hai nước. Nhưng dù thế nào, những lực cản không làm tiến trình quan hệ hai nước dừng lại. 

- Sau BTA rồi đến Quy chế PNTR, thỏa thuận song  phương cho WTO, theo ông, đâu là những mục tiêu hợp tác kinh tế  mới mà lãnh đạo hai bên sẽ thảo luận?

Năm ngoái, trong chuyến thăm chính thức Mỹ của Chủ tịch  nước Nguyễn Minh Triết, hai bên đã ký Hiệp định khung về thương mại  và đầu tư  (TIFA). Trong chuyến thăm này của Thủ tướng, hai bên có thể sẽ thảo luận  những vấn đề mới hơn như áp dụng Hệ thống  ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) dành cho Việt Nam, công nhận nền kinh tế  thị trường  của Việt Nam.

Mỹ có thể quan tâm  đến Hiệp định thương mại  tự do giữa hai nước hoặc mở bầu trời cho các hãng hàng không hai nước tham gia vào thị trường  của nhau, hoặc Việt Nam  và Mỹ có thể tham gia thị trường  tự do châu Á  - Thái Bình Dương  v.v... Đó là những viễn cảnh, những đích mà hai nước có thể hướng tới.

Hai bên đã vượt qua nhiều điều mà cách đây 20 năm khó nói

- Việt Nam  giờ đã hội nhập chính trị quốc tế  sâu rộng với việc tham gia vào Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc với tư cách ủy viên không thường trực. Điều này thúc đẩy cục diện quan hệ chính trị với Mỹ như thế nào, thưa ông?

Sự thay đổi trong những năm qua xuất phát từ nhiều nhân tố nhưng quan trọng  nhất là Việt Nam  đã phát triển nhanh, toàn diện, tham gia tích cực hơn trong các vấn đề quốc tế  và khu vực.

Việc tham gia hợp tác đa phương trong khuôn khổ Hội đồng Bảo an, APEC hay WTO  đã giúp Việt Nam  nâng cao vị thế và tiếng nói với cộng đồng  quốc tế. Mỹ cũng nhận thức điều này và nhờ vậy quan hệ chính trị giữa hai bên có những bước biến chuyển.

Điều đáng nói là hai bên đã vượt qua nhiều điều mà cách đây 20 năm rất khó nói. Giờ Việt Nam  có thể nói công khai mời Mỹ vào lập các trường đại học  ở Việt Nam  hoặc Việt Nam  gửi hàng nghìn sinh viên  sang Mỹ học tập.

- Mỹ nhấn mạnh vai trò của Việt Nam  trong khu vực  ASEAN, cho rằng hai bên có thể chia sẻ  nhiều vấn đề liên quan  đến hòa bình, an ninh khu vực. Ông nghĩ sao về điều này?

Mỹ và Việt Nam  chia sẻ  mục tiêu chung về hòa bình, ổn định và phát triển trong khu vực  Châu Á  - Thái Bình Dương, hay Đông Nam Á. Trong ASEAN, Việt Nam  ngày càng khẳng định vai trò, tiếng nói của mình và luôn mong muốn thúc đẩy đoàn kết, phát triển khu vực.

Mỹ coi trọng ASEAN  và cử đại sứ  tại khu vực  này. Họ mong muốn Việt Nam  đóng vai trò tích cực trong việc thúc đẩy quan hệ giữa Mỹ và ASEAN.

Trong chuyến thăm lần này, Thủ tướng  Nguyễn Tấn Dũng chắc chắn sẽ trao đổi với lãnh đạo cấp cao Mỹ các biện pháp tăng cường quan hệ giữa Mỹ và ASEAN.

- Liệu hai bên có thể trở thành những đối tác chiến lược của nhau trong khu vực  không?

Quan hệ đang phát triển  toàn diện, mở rộng trên nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, vẫn có những lực cản. Duy trì mối quan hệ  phát triển như hiện nay là thích hợp nhất, là đối tác hữu nghị, hợp tác của nhau.

Có những lĩnh vực hợp tác chiến lược như giáo dục - đào tạo, khoa học  - công nghệ, kinh tế, thương mại. Nhưng có những lĩnh vực hợp tác khác chưa thể đạt tầm quan hệ chiến lược. Tương lai như thế nào sẽ tính tiếp.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Đỉnh cao mới của quan hệ Việt - Mỹ này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Đỉnh cao mới của quan hệ Việt - Mỹ bạn tại đây.