Kỳ I: Từ không tới có

Trong một nhà tù ở miền Bắc Ba Lan, chủ mưu vụ tấn công  11/9 của al-Qaeda đối mặt với một quan chức thẩm vấn của CIA. Việc này diễn ra 18 tháng sau các vụ tấn công  11/9 và cuộc xâm lược  Iraq  đang tiếp thêm động lực hủy diệt mới cho các phần tử Hồi giáo  cực đoan. Nếu có ai biết gì về âm mưu  kế tiếp, đó chính là Khalid Shaikh Mohammed.

Người thẩm vấn, Deuce Martinez, là một nhà phân tích  mềm mỏng không nói tiếp Ảrập. Ông đã từ chối một đề xuất của CIA  đào tạo  ông kỹ thuật  thẩm vấn tàn bạo có tên là ngạt nước. Martinez vào cuộc với những kỹ năng cổ điển: sự hiện diện không gây ấn tượng mạnh, thái độ  bình tĩnh dường như vô hạn định và sẵn sàng lắng nghe  những lời phàn nàn của một kẻ giết người tàn bạo - kẻ nói tiếng Anh  không sõi. Ông đã thiết lập được sự giao tiếp với Mohammed mà khiến các sĩ quan CIA  khác phải sửng sốt.

Là một kẻ chống đối khôn ngoan, Mohammed trộn thông tin  sai lệch với những chi tiết về các âm mưu  trong quá khứ cũng như các kế hoạch. Cuối cùng, hắn ngày càng ba hoa. ’’Họ đã có những cuộc nói chuyện dài về tôn giáo’’, so sánh đạo Hồi với Thiên Chúa giáo của Martinez, một sĩ quan CIA  nhớ lại. Sĩ quan này nói thêm rằng có một chi tiết khác mà không ai có thể dự đoán được: ’’Mohammed đã viết những bài thơ cho vợ của Deuce’’.

Martinez, tới lúc đó đã thẩm vấn ít nhất ba tù nhân cấp cao khác của al-Qaeda, thường mang đồ ăn nhẹ cho Mohammed, đặc biệt là quả chà là. Ông thường lắng nghe  Mohammed than vãn về khả năng sẽ không được gặp lại các con của hắn cũng như phàn nàn về điều kiện nhà tù. ’’Hắn muốn phòng giam có cửa sổ nhìn ra ngoài’’, sĩ quan CIA  này nhớ lại.

Câu chuyện về vai trò của Martinez trong chương trình  thẩm vấn của CIA, bao gồm đóng góp của ông vào vụ bắt giữ một nhân vật  quan trọng  đầu tiên của al-Qaeda, là tiết lộ toàn diện nhất cho tới nay về tấm màn bí mật che giấu chương trình  này khỏi bọn khủng bố  cũng như những nhà chỉ trích CIA  về các kỹ thuật  tra tấn tù nhân.

Từ con số không 

Ngoài những thành công  của Martinez, câu chuyện này còn có những chi tiết mới về chiến dịch  chống al-Qaeda, kể cả tin nhắn dẫn tới việc bắt giữ Mohammed, lý do  mà CIA  tin vào lời khẳng định của Mohammed rằng hắn là kẻ giết phóng viên Daniel Pearl của tờ Wall Street Journal  và các nhóm riêng rẽ tại các nhà tù bí mật của CIA 

Thành công của Martinez trong việc thiết lập mối quan hệ  với kẻ khủng bố  tàn bạo nhất đã trở thành trung tâm  của cuộc tranh cãi  về thẩm vấn. Có phải thành công  này cho thấy các phương pháp truyền thống  vẫn có thể giúp các nhà thẩm vấn moi được thông tin  tương tự hoặc có lẽ là nhiều hơn thế? Hay phải chăng Mohammed nói quá nhiều bởi hắn sợ phải chịu đựng thêm sự tra tấn mà hắn đã nếm trải?

Chắc sẽ không có câu trả lời cụ thể dưới thời chính quyền  Bush. Chính quyền  Bush  đã khăng khăng tại tòa án  rằng không một trang nào trong số 7.000 trang tài liệu  về chương trình  trên được công khai. CIA  từ chối cung cấp thông tin  cho bài báo này, một phần là do cơ quan  này không muốn can thiệp vào các phiên tòa quân sự  xét xử  Mohammed và 4 nghi phạm al-Qaeda khác tại nhà tù Guantanamo, Cuba.

Hơn 20 quan chức tình báo  Mỹ và nước ngoài  được phỏng vấn đã mô tả khá kỹ về chương trình  giam giữ này của CIA. Phần lớn họ tiết lộ thông tin  với điều kiện vô danh. Martinez cũng từ chối trả lời phỏng vấn. Vai trò của ông được các đồng nghiệp mô tả.

Chính sự thật rằng Martinez, một nhà phân tích  chuyên nghiệp  về buôn lậu ma túy, người không nói ngôn ngữ  bản địa của bọn khủng bố  và không có kinh nghiệm  thẩm vấn, trở thành người đóng vai trò quan trọng  đã nêu bật bản chất  đặc biệt của chương trình. Các quan chức Mỹ thừa nhận chương trình  này được thiết lập dưới áp lực lớn vào năm 2002 bởi một cơ quan  gần như không có kinh nghiệm  gì về giam giữ và thẩm vấn.

’’Tôi đã tự hỏi chúng ta sẽ làm gì với những gã này khi chúng ta tóm được chúng. Chúng ta chưa bao giờ điều hành một nhà tù. Chúng ta không nói các ngôn ngữ  của chúng. Chúng ta không có các chuyên gia  thẩm vấn’’, A.B Krongard, quan chức số 3 tại CIA  từ tháng 3/2001 tới 2004 nói.

Ngay từ đầu, CIA  đã đưa ra quyết định  quan trọng  là sử dụng các phương pháp thẩm vấn tàn bạo mà nước Mỹ  từ lâu đã lên án. Với rất ít thời gian  nghiên cứu  hoặc cân nhắc, CIA  đã áp dụng các kỹ thuật  của một trương trình đào tạo  trong quân đội Mỹ  - chương trình  sẽ ám ảnh CIA.

CIA đã đặt các nhà tù bí mật của họ ở các quốc gia  nơi những quan chức tình báo  sở tại sẵn lòng giúp đỡ và vội vã di chuyển các tù nhân tới nơi khác khi địa điểm  của nhà tù bí mật bị lộ. Nhằm tìm kiếm  một giải pháp lâu dài hơn, CIA  đã chi hàng triệu USD  xây dựng  một nhà tù an ninh cao tại một địa điểm  xa xôi trong sa mạc, theo hai cựu quan chức tình báo. Nhà tù này đã được xây dựng  xong và sự tồn tại của nó chưa bao giờ được tiết lộ. Tuy nhiên, rõ ràng là sau đó nhà tù đã bị bỏ hoang khi Tổng thống  Bush  quyết định  trong năm 2006 đưa toàn bộ tù nhân tới Guantanamo.

Tới lúc đó, do sợ hãi kỹ thuật  tra tấn ngạt nước, do sự xây dựng  lòng tin bền bỉ của Martinez hoặc do tác động ngồi tù lâu năm mà Mohammed và một số tù nhân khác đã chịu hợp tác hoàn toàn. Trên thực tế, theo nhiều quan chức, chúng đã trở thành nhóm mục tiêu, cho CIA  những lời khuyên về các mục tiêu của đồng bọn - những kẻ cực đoan, về hệ tư tưởng và các thủ đoạn khủng bố.

Chẳng hạn khi được hỏi hắn sẽ buôn lậu thuốc nổ vào Mỹ bằng cách nào, Mohammed trả lời các sĩ quan CIA  rằng hắn có thể gửi một container vận tải từ Nhật Bản  chứa đầy máy tính  cá nhân. Một nửa số máy tính  này sẽ được nhét đầy thuốc nổ. ’’Mục tiêu của chúng tôi  là hiểu suy nghĩ của bọn khủng bố, cách chúng làm những việc nhất định như thế nào’’, một quan chức giấu tên cho biết.

Kiến trúc sư của vụ 11/9 cũng đã trở thành một cố vấn  phản gián cho chính phủ  Mỹ - kẻ thù của hắn.

Đột phá ở Pakistan 

Khi Martinez bay tới Pakistan vào đầu năm 2002, ông đang tham gia vào một chiến dịch  ngày càng tuyệt vọng của CIA  là bắt giữ và thẩm vấn bất kỳ ai có thể biết các kế hoạch  của cuộc tấn công  khủng bố  tiếp theo.

Nhiều tháng đã trôi qua kể từ ngày 11/9/2001 mà không có một nhân vật  cấp cao nào của al-Qaeda bị bắt sống. Các cơ quan  tình báo  hoảng hốt khi nghe lén được những cuộc nói chuyện về các mối đe dọa. Tuy nhiên, không có một tên khủng bố  cấp cao nào bị bắt giữ, chính phủ  Mỹ có ít nguồn tin để cảnh báo về các âm mưu  mà bọn khủng bố  đang hoạch định.

Sau đó, vào tháng 2/2002, văn phòng  CIA  ở Islamabad, Pakistan, biết được Abu Zubaydah - chuyên gia  hậu cần của al-Qaeda, đang ở Lahore hoặc Faisalabad. Hai thành phố  này cách nhau chừng 130km với tổng dân số  hơn 10 triệu người. Cuộc săn tìm dấu vết điện tử  của tên khủng bố  này được đẩy mạnh.

Nắm được số điện thoại  di động của Abu Zubaydah, các chuyên gia  nghe lén triển khai cái gọi là ’’hộp ma thuật’’ - một máy quét điện tử  có thể lần tìm vị trí khá chính xác  của bất kỳ chiếc điện thoại  nào đang hoạt động. Tuy nhiên, Abu Zubaydah rất cảnh giác: hắn bật điện thoại  chỉ trong vài giây để nhận tin nhắn để tránh bị lộ tung tích.

Đúng lúc đó, Martinez xuất hiện, bắt đầu truy lùng những tên khủng bố  tồi tệ nhất trên thế giới.

Là con trai  của một kỹ thuật  viên trong CIA  - người làm việc  trong bộ phận thông tin  bí mật và cuối cùng trở thành một giám đốc  cao cấp ở CIA, Martinez lớn lên ở Virginia, theo học chuyên ngành  khoa học  chính trị ở ĐH James Madison và tham gia vào chương trình  huấn luyện của CIA  không lâu trước khi cha ông về hưu. Ông làm việc  tại Trung tâm  chống ma túy  của CIA, học cách sàng lọc các số điện thoại, các giấy tờ thông hành, các giao dịch  thẻ tín dụng và tìm kiếm  người.

’’Martinez nổi tiếng là một trong những chuyên gia  giỏi phân tích  dữ liệu’’, một cựu sĩ quan CIA  biết rõ Martinez nói. Ông là một nhà phân tích  ngồi tại nhà, một trong những điệp viên tuyển mộ các tình báo  ở nước ngoài. Công cụ của ông là máy tính  và cho tới 11/9 chuyên môn của ông là các băng nhóm buôn bán ma túy  chứ không phải các mạng lưới khủng bố.

Sau các vụ tấn công  này, các quan chức Mỹ đã nhận ra rằng truy tìm các trùm buôn lậu ma túy  không khác với việc tìm kiếm  những kẻ chủ mưu khủng bố. Và Martinez nằm trong số khoảng 6-7 chuyên gia  phân tích  ma túy  chuyển sang Trung tâm  chống khủng bố, trở thành các sĩ quan săn lùng al-Qaeda.

Các đồng nghiệp nói rằng Martinez, lúc đó 36 tuổi, hăm hở bắt tay vào công việc  mới. Trên một bức tường tại Đại sứ quán Mỹ ở Islamabad, ông dán một tờ giấy lớn màu trắng và viết số điện thoại  di động của Abu Zubaydah ở giữa. Hơn một tuần sau, ông và đồng nghiệp bổ sung ngày càng nhiều số điện thoại  liên quan từ các tài liệu  nghe lén của Cơ quan  an ninh quốc gia  và tình báo  Pakistan. Họ loại trừ một số tổ chức như các thánh đường và các cửa hiệu, đồng thời dần dần xây dựng  được một bản đồ  về mạng lưới các mối liên lạc quanh Abu Zubaydah.

’’Đó là một chiếc mạng nhện. Về mặt thẩm mỹ, trông nó rất đẹp’’, một người đã nhìn thấy sơ đồ này nói.

Sử dụng số điện thoại  và các địa điểm  liên quan tới chúng, Martinez và các đồng nghiệp của ông cố xác định nơi ẩn náu của Abu Zubaydah. Họ không thể thu gọn danh sách này xuống ít hơn 14 địa chỉ tại Lahore và Faisalabad. Tất cả các địa điểm  này ngay lập tức được giám sát. Vào lúc 2g sáng ngày 28/3/2002, các nhóm do Lực lượng tinh nhuệ Punjab của Pakistan đứng đầu, cùng với người Mỹ  đợi ở bên ngoài, đồng loạt tấn công  các địa điểm  này.

Một trong các nhóm phản ứng nhanh nói trên đã tìm thấy Abu Zubayda. Tên này được các vệ sĩ người Syria và Ai Cập  bảo vệ tại một ngôi nhà đẹp trên đường Canal ở Faisalabad. Ngôi nhà chứa các thiết bị làm bom và một két an toàn với 100.000 USD  tiền mặt bên trong, theo một cố vấn  tình báo. Các bức ảnh  về vụ đột kích này được The Times đăng lại vào tháng trước. Các bức ảnh  cho thấy Abu Zubaydah, một người Palestine  30 tuổi, mày râu nhẵn nhụi, bị bắn ba lần, nằm úp mặt xuống cốp sau của một chiếc xe tải Toyota, trước khi được đưa tới một bệnh viện.

Do CIA  muốn Abu Zubaydah sống nên đã khẩn cấp gọi điện cho một nhà phẫu thuật ở bệnh viện  Johns Hopkins để tham vấn. Trong vòng vài ngày, hắn được đưa tới Thái Lan  - điểm đầu tiên trong số các ’’điểm đen’’ - những cơ sở để CIA  thẩm vấn các nhân vật  quan trọng  của al-Qaeda.

(còn tiếp)

Bạn có ý kiến gì về bài viết Sự thật về chương trình hỏi cung kẻ chủ mưu vụ 11/9 này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Sự thật về chương trình hỏi cung kẻ chủ mưu vụ 11/9 bạn tại đây.