Thời khắc mười bảy giờ ba phút ngày 29/5/2008, vớiđộng thái đồng loạt khắc xuất (ấn nút) 458 đại biểu dự kỳ họp thứ baQuốc hội khoá XII với tỷ lệ 92,9% đã đồng ý để tỉnh Hà Tây  cùng 4 xãhuyện Lương Sơn  (Hòa Bình) cùng toàn bộ huyện Mê Linh (Vĩnh Phúc) khắcnhập vào Thủ đô  Hà Nội.

Và cũng từ thời điểm ấy, Hà Nội mới sẽ có diện tích3.324,92 km2, dân số  gần 6 triệu người, có 29 đơn vị hành chính quận,huyện, 575 đơn vị xã, phường, thị trấn. Phía Đông Hà Nội “mới” sẽ giáptỉnh Bắc Ninh  và Hưng Yên. Phía Tây giáp Hòa Bình  và Phú Thọ, phía Namgiáp Hà Nam, phía Bắc giáp Thái Nguyên, Vĩnh Phúc....

Rời nhà họp tạm của Quốc hội tại Hội trường  Bộ quốcphòng ở đường Nguyễn Tri Phương, trong cái hầm hập của chiều Hà Nội cữnóng nhất từ đầu hạ, tôi men xe theo anh bạn đồng nghiệp nhập vào dòngngười xe đặc sít dẫn ra ngoại ô ghé nhà cụ tiên chỉ Tô Hoài. Để làm chivậy? Tôi cũng chả biết nữa...

Dưng mà hình như đã thành lệ, anh bạn viết cao niênnày từng hé ra rằng, mỗi bận hễ trong người có chi đó chống chếnh chênhvênh thì anh lại tìm đến cụ tiên chỉ làng văn bút Việt. Kêu bằng tiênchỉ, có lẽ cũng phải nhẽ?

Cơ nghiệp mới ít hột chữ như anh bạn viết tôi đây màngước lên một bóng rợp đại thụ đã từng để lại hơn 170 đầu sách suốt hơnmột hoa giáp ấy thì quả là hãi quá! Ấy thế mà cụ vẫn không dứt, vẫnchưa thèm tuyệt bút!

Bện chắc một thân hình đậm vừa phải của tuổi 88 màtrời thương chỉ vướng phải chút tiểu đường. Mỗi bửng tưng như thế cụ đãngồi vào bàn viết.

Như có chi đó bị quấy phiền và miễn cưỡng, cụ buôngbút ngẩng lên với cái cười mủm mỉm hom hóm cố hữu mà kéo ghế ngồi vớiđám khách không mời... Trong lúc cụ hướng cái nhìn lặng lẽ về phía anhbạn đang hào hển thông báo  nhanh tỷ lệ lẫn kết quả cuộc mở rộng Thủ đômới quyết ở Quốc hội vừa nãy, tôi bật ra liền kề hai cái nghĩ đột suất.

Thứ nhất là tính bạn mình, bất kể tình huống nào cũngđều hồn nhiên như thế. Bữa Quốc hội lui việc biểu quyết việc mở rộngthủ đô lại một tuần, thời gian  một tuần ấy, chả gặp thì thôi dưng gặplại rên lên điệp khúc những là chả thể đùng cái xứ Đoài thành Hà Nộiđược rằng quan trí lẫn quốc hội trí thời nay là khác và đổi mới lắmlắm!

Ấy là anh bạn căn cứ và nghiêng hẳn vào không khítranh biện sôi nổi và có phần gay gắt nữa trên hội trường  cộng cả tỷ lệ(qua thăm dò) mấy chục phiếu trống và hơn hai trăm phiếu chưa thuậnviệc sát nhập với mở rộng!

Anh bạn đâu biết thiên hạ khi đó đã nghiêng hẳn đãđoán định kết cục về cái phần đang còn tranh biện lẫn những ý kiến khácnhau là lẽ thường ấy…

Chất giọng hào hển kia có thể đang thể hiện một độ sốcnào đó? Thứ hai, cũng chỉ là đoán định thôi. Thiên hạ đã dẫn chán vạncâu nói của đức Khổng Khâu tam thập nhi lập, tứ thập nhi bất hoặc, ngũthập tri thiên mệnh...

Dưng hầu như không mấy người dẫn tiếp dẫn ra cho hếtlục thập nhi nhĩ - thuận, thất thập nhi tùng - tâm sở - dục bất du -củ. Ngoài tuổi tam thập nhi - lập con người  ta đến 40 tuổi mới có trìnhđộ tứ thập nhi bất hoặc có thể hiểu được lý lẽ trong thiên hạ, phânbiệt được điều phải điều trái, ai tốt ai xấu, và ít khi sai lầm.

Đến 50 tuổi mới có trình độ ngũ thập nhi tri thiênmệnh tức là có thể hiểu được mệnh trời hay chân lý của tạo hóa; đến 60tuổi mới có trình độ lục thập nhi nhĩ thuận tức là có học vấn, kinhnghiệm khá chín trường đời, sự hiểu biết và việc làm  mới chu đáo, khôngthấy những gì nghe được là khó hiểu hay chướng, và có thể phán đoánđược mọi việc.

Và đến năm 70 tuổi mới có trình độ thất thập nhi tùng- tâm sở - dục bất du - củ. Khi bảy mươi tuổi, con người  đạt đến tìnhtrạng hoàn hảo về cách xử sự và xử thế. Nhờ đó mà mỗi khi người ta địnhnói điều gì hay làm việc  gì thì tự nhiên  thể hiện đúng với chủ tâm củalòng mình, muốn sao được vậy, không bao giờ vượt ra khỏi khuôn khổ củađạo lý hay lẽ thường.

Đây là độ chín mà là chín nẫu của con người  ở vào tuổitừ 70 trở lên nếu trước đó họ được giáo dục đúng cách, tự tìm tòi họchỏi, có kiến văn quảng bác, có tu tâm dưỡng tánh, đã từng trải cũng nhưrút được ưu khuyết điểm trong các kinh nghiệm  về nỗi ê chề đớn đau củacuộc đời.

Cái vẻ lặng lẽ kia của cụ tiên chỉ Tô Hoài ở độ cửutuần, hình như là thứ ngôn ngữ  là cung cách trả lời là một dạng một thứbất du củ? Sự chộn rộn huyên náo của chiều muộn phố phường Nghĩa Tânngoài kia dường như khó lọt vào căn thư phòng mà mấy ông con đang ngồilúc thì lặng phắc lúc rộn lên câu chuyện thế sự...

Căn thư phòng mà thuở cụ viết Dế mèn phiêu lưu ký hẵngcòn là một vệt mờ xanh của đồng ruộng của sương khói ngoại ô Cầu Giấykhi đứng trông ra từ mạn làng Nghĩa Đô.

Tốc độ đô thị hoá ai buồn ai rủa hay kêu than chi thìthì cứ việc nhưng mà cứ lù lù cứ nhỡn tiền cứ âm ỉ thương hải tang điềnruộng dâu thành bể, bể thành làng thành phố! Tô Hoài là nhớ con sôngTô.

Con sông Tô đùng cái biến mất tự khi nào bây chừ chỉcòn vài đoạn mương nông choèn võng vãnh nước thải hôi rình nhưng nhớ cứlà phải nhớ?! Ngồi một chặp mới sực mới chột dạ song  thân cụ tiên chỉ,người cha gốc ở Thanh Oai Xứ Đoài, mẹ thì mạn Phủ Hoài Đức. Hoài Đứcdai dẳng mãi với Xứ Đoài cho mãi đến thời Minh Mạng mới sát nhập vào HàNội.

Chợt một hồi mấy ông con lặng lẽ cứ như thể đang làmthủ tục mặc niệm cho sự khai tử của một tỉnh Hà Tây  Xứ Đoài. Nhưng rồicâu chuyện trong chiều oi nồng cứ dài mãi ra kiểu định danh độc đáo củangười Việt khi chỉ hướng mặt trời lặn.

Đành một nhẽ trong bát quái, hướng chính Bắc là Khảm, Nam là Ly Đông là Chấn Tây là Đoài. Nhưng mảnh giăng đã gác non đoài trong Kiều của Nguyễn Du, thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đôngcủa Nguyễn Bính và tỉnh Đoài xứ Đoài để chỉ vùng đất phía Tây thànhThăng Long dường như mang thứ minh triết khác trong tâm thức lẫn tâmlinh người Việt?

Quyền tạo dựng một địa danh  hành chánh là quyền củanhà cầm quyền nhưng thử ngẫm cũng lạ cho cái tỉnh Cầu Đơ mà ông PhúLãng Sa cho tách một phần Hà Nam  và Hà Đông để lập ra một tỉnh mới cótên Cầu Đơ. Nhưng rồi chỉ tồn tại được hai năm (1902-1904) rồi Cầu Đơbiến mất lại trở thành Hà Đông lại trở lại với Xứ Đoài. Lâu quá không về thăm Bất Bạt/ Chiều xanh chẳng thấy bóng Ba Vì/ Tôi nhớ Xứ Đoài mây trắng  lắm...

Đợi cho anh bạn dứt mạch Xứ Đoài bằng kiểu bập bõmchút thơ Quang Dũng, cụ tiên chỉ Tô Hoài nheo nheo cặp mắt nhắc lại câuca dao cổ Nhất cao là núi Ba Vì. Thứ ba  Tam Đảo thứ nhì Độc Tôn.

Nội núi non nước mình, Ba Vì chỉ là 1.293 m đâu phảilà cao! Tam Đảo cũng thế Độc Tôn cũng chỉ là một cái hòn thấp hơn gầnTam Đảo. Nhưng những thế núi thế đất ấy là linh thiêng. Ba Vì ví nhưcái cột nối giời với đất, nơi có Thánh Tản Viên ngự.

Núi ấy lại có sông này. Những Lô, Đà, Thao bắt mạchvào Xứ Đoài rồi tụ thuỷ. Xuôi Ba Vì chẳng xa mấy, sừng sững án ngữ thậpbát sơn thạch ấy là 18 ngọn núi đá vôi của Sài Sơn Phượng Cách YênSơn...

Thế đắc địa phong thuỷ mà người ta vẫn nắc nỏm là phảihội đủ thanh long bạch hổ. Thử ngó rộng ra, tả Thanh Long là đồng bằngchâu thổ sông Hồng gối đầu lên núi Ba Vì xoải dài tít tắp một dải đấtKinh Bắc ra tận Biển Đông.

Hữu Bạch Hổ của vùng đất vùng văn hóa Lĩnh Nam trảivào tận Thanh Hóa. Hai thế đất “Thanh Long”, “Bạch Hổ” này hội với miềnXứ Đông trù phú dường như hằng bao thế kỷ  hội tụ hồn thiêng sông núiyểm trợ cho đất Thăng Long.

Tôi ngồi mà lẩn mẩn lan  man nghĩ thêm những huyền tíchcùng sự thật của Xứ Đoài. Chẳng phải ngẫu nhiên hằng bao thế hệ ngườiViệt cứ truyền nhau mãi câu chuyện Cao Biền không thể trấn yểm nổi thếvượng địa của non Tản Ba Vì để sau này đột ngột trồi lên một làng haivua Đường Lâm?

Rồi chả biết thật hư thế nào, người ta lưu truyền câuchuyện một ông tỉnh đội Hà Tây  nào đó được Thánh Tản Viên báo trướchàng tuần(?!) nên ta đã chủ động góp phần làm thất bại âm mưu  giải cứulũ phi công Mỹ bị giam ở Sơn Tây mùa đông năm 1971. Áo giáp chở che ngàn năm bền vững...

Chắc chả phải vô tình mà nhạc sĩ  Nhật Lai viết ca từấy trong Hà Tây  quê lụa cứ như là lời tổng kết thế vượng địa về sứcmạnh tổ sơn tinh thần, về thế công lẫn thủ của Hà Tây  trong các cuộcchiến tranh giữ nước, ca khúc  từng dùng làm nhạc hiệu cho Đài phátthanh lẫn Đài truyền hình  Hà Tây  hằng bao năm và nhạc hiệu ấy sáng ngày31/7/2008 sẽ chấm dứt khi nghị quyết giải thể Hà Tây  có liệu lực.

Bây chừ yên hàn bặt vắng bom đạn giặc giã, chiếc áomay đã cũ đã không vừa với chàng trai Hà Nội đầy sinh lực phổng phao,Hà Tây tự nguyện vui lòng khoác thêm cho chàng chiếc áo giáp ấy?

Địa linh tất sinh nhân kiệt. Cứ lẩn mẩn nghĩ dịp ngànnăm Thăng Long, thiên hạ làm sao mà sao nhãng những cái tên Nhị Khê củaNguyễn Trãi, của Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan, những Khê Thượng Bất Bạtcủa Tản Đà, những Phú Xuyên của cha con Nguyễn Văn Vĩnh Nguyễn NhượcPháp vv...

Người Xứ Đoài từng góp danh để vinh thăng Thăng LongHà Nội thì nhiều lắm...  Nhân khi cả đám đang chắp nhặt những mẩu nhonhỏ về nhà thơ Xứ Đoài Quang Dũng, cụ tiên chỉ Tô Hoài rủ rỉ thêm vềQuang Dũng không phải là những năm Tây Tiến gian nan. Mà là những giannan trắc trở của lòng người thói đời. Hoá ra có một Quang Dũng  chìmkhuất mà lứa chúng tôi  không thể biết...

Một Quang Dũng  khoáng đạt hăng hái những năm trướcCách mạng tháng Tám tận bên đất Tàu giúp việc cho Nhất Linh NguyễnTường Tam.

(Tôi đồ rằng dẫu có làm chân thơ ký cho Nhất Linh thìQuang Dũng chắc cũng liên tài với một người từng chủ soái của Tự LựcVăn đoàn thôi chứ một Quang Dũng  đậm đặc chất thi sĩ như thế thì chínhtrị chính em nỗi gì? Mà cũng có thể tôn chỉ mục đích tốt đẹp của Quốcdân đảng do Nguyễn Thái Học  chủ trương khi đó đã bị nhiều người làm chosai lạc biến chất?).

Một Quang Dũng  ưu tư và dứt khoát nhận đường chọnđường sau Cách mạng  tháng Tám lên miền Tây thành anh lính Vệ quốc Tâytiến trong khung cảnh rải rác biên cương mồ viễn xứ.

Lại có một Quang Dũng  ngơ ngác và cô đơn nữa, mò vàotận xứ Thanh dạy học... Khi nhà văn Tô Hoài với cương vị Bí thư Đảngđoàn, Tổng thư ký  Hội nhà văn nhờ cậy anh Vĩnh Mai vào Thanh Hoá tìmQuang Dũng khi ấy đang dạy học ở Rừng Thông.

Tô Hoài rủ Quang Dũng  cùng Hữu Loan, Thanh Châu ra HàNội làm tờ báo Văn. Nhưng không lâu xảy ra nhân văn, mấy anh em  mỗingười một ngả... Cái năm tôi gặp nhà văn Thanh Châu ở thành phố  Hồ ChíMinh trước khi ông mất gần hai năm, nhà văn có kể tôi nghe sau buổi tantác ấy ông và nhà thơ Quang Dũng, nhà thơ Trần Lê Văn đã kéo nhau vềquê Quang Dũng  ở Xứ Đoài. 

Hình như đó là nhà cũ của Quang Dũng  nhưng khi ấyhoang phế lắm bởi ít người trông nom. Cả bọn cảm khái bùi ngùi nhữngniềm riêng nỗi chung...

Một bài thơ Thanh Châu gần như ứng tác bữa ấy mà nhà văn Thanh Châu cho tụi hay chưa in ở đâu Vềnhà không có ai/ Chín năm/ Cây đào phai/ Bên bức tường đổ/ Lại một lầnnở rộ/ Đào hỡi/ Đầy sân cánh đỏ/ Biết chăng/ Hoa nở/ Không người/ Taước/ Mẹ thành hương bay về vấn vương cảnh cũ/ Ta ước em ta thành chimbay về đậu bên cửa sổ/ Ta uớc chị ta lại ngồi thềm cửa/ may lại cho taáo nhỏ/ Chiếc áo ngày xưa/ áo đỏ hoa đào...

Bộ tứ tan tác ngày ấy, ba đã là người thiên cổ. Còn mỗi cụ Hữu Loan...

...Khi lũ chúng tôi  trả lại không khí yên tĩnh lẫnbình yên cho trang viết của bậc tiên chỉ thì đã nhọ mặt người (Hồi nãychúng tôi có tò mò muốn biết cụ đang viết gì thì nhà văn Tô Hoài mủmmỉm là các việc cũ ấy mà, cũng phải viết ra thôi...).

Không hiểu sao, lúc rời nhà cụ, tôi cứ vướng vất mãi câu thơ của Quang Dũng  mà anh bạn đồng nghiệp già lẩy ra hồi nãy Ta vay ta trả ta ươm hạt/Ta giữ Rừng thiêng của giống nòi... 

Tận nơi cao xanh kia, thi sĩ Quang Dũng  có biết XứĐoài nay đã thành Hà Nội? Mà ông có tiên liệu có điềm triệu điều chikhông khi buông ra hai câu thơ ấy? Cứ như là đến một ngày nào đó, ThăngLong Hà Nội sẽ vay của Xứ Đoài sẽ cất giữ hộ Xứ Đoài những giá trịnhững gien văn hoá hiếm quí?

Mà rồi vườn ươm – khu rừng thiêng chuyên bảo tồn vănhoá, lịch sử  chung ấy trong đó có giá trị  Xứ Đoài liệu có hề hấn chikhông trong những xoáy lốc cuồng phong của cơ chế thị trường?

Đêm 29/5/2008

Bạn có ý kiến gì về bài viết Ngồi với nhà văn Tô Hoài sau bữa Xứ Đoài thành Hà Nội này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Ngồi với nhà văn Tô Hoài sau bữa Xứ Đoài thành Hà Nội bạn tại đây.