Theo Luật, có 13 điều bị nghiêm cấm đối với sản xuất, nhập khẩu  hàng hóa, trong đó có nhiều điều bị nghiêm cấm hiện nay vẫn đang tồn tại trên thị trường  tiêu dùng như sản xuất sản phẩm, xuất khẩu, nhập khẩu, mua bán  hàng hóa, trao đổi, tiếp thị  sản phẩm, hàng hoá không bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật  tương ứng; Xuất khẩu, nhập khẩu, mua bán  hàng hoá, trao đổi, tiếp thị  sản phẩm, hàng hoá đã hết hạn sử dụng; Che giấu thông tin  về khả năng gây mất an toàn của sản phẩm, hàng hoá đối với người, động vật, thực vật, tài sản, môi trường...

Dài cổ chờ... “lòng tốt”! 

Bà Trang, ngõ 210 Hoàng Văn Thái cũng như rất nhiều người tiêu dùng khác thường có thói quen mua đồ tại các cửa hàng quen. Theo bà Trang thì: “Bây giờ hàng hóa tràn lan, hình thức mẫu mã thì quá phong phú, nhiều sản phẩm  lại na ná nhau, tốt xấu không biết  thế nào, thôi thì phó mặc tất cả cho lòng tốt của người bán hàng vậy! Mua của người quen thì dù sao họ cũng nể mặt mình!”.

Nhưng không phải lúc nào người quen cũng nể mặt nhau. Bà Trang cho biết có lần mua cả một lô sữa tươi về, uống gần hết mới biết là đã quá hạn sử dụng. Nhưng thấy uống gần hết cả chục túi sữa quá hạn mà vẫn không việc gì nên bà cũng tặc lưỡi cho qua, tự nhủ lần sau phải cẩn thận hơn.

Cũng như bà Trang, chị Vui ở ngõ 105 Láng Hạ dù mua hàng của người quen vẫn không ít lần ăn phải “quả đắng”. Được người bán hàng giới thiệu  về một sản phẩm  hấp tóc có nguồn gốc được “nói nhỏ” là đồ “xách tay” vừa tốt vừa rẻ, chị mua về dùng thử, nhưng chỉ được một lần là tóc lần lượt rụng tơi tả.

Theo Luật Chất lượng  sản phẩm, hàng hoá được áp dụng vào ngày 1/7 thì gặp phải những trường hợp trên, bà Trang và chị Vui hoàn toàn có quyền được khởi kiện người bán theo Bộ Luật dân sự  và sẽ được pháp luật  bảo vệ. Người bán hàng phải có trách nhiệm bồi thường những tổn thất về mặt sức khỏe  cho người mua khi cố tình bán cho họ sản phẩm  đã quá hạn sử dụng hay không có nguồn gốc xuất xứ.

Rõ ràng điều này tốt hơn việc người tiêu dùng phải ngậm đắng nuốt cay và dài cổ chờ đợi lòng tốt của người bán hàng như hiện nay.

Chờ được vạ thì má cũng sưng!

Tuy nhiên, Luật Chất lượng  sản phẩm, hàng hoá đi vào thực tế không hẳn sẽ giúp người tiêu dùng mạnh mẽ và can đảm hơn khi “chiến đấu” với sự lộng hành của người bán và người sản xuất sản phẩm  vô lương tâm.

Bởi theo điều 58 của Luật này, về Chi phí lấy mẫu và thử nghiệm  hoặc giám định trong giải quyết tranh chấp  về chất lượng  sản phẩm, hàng hoá có quy định  người khiếu nại, khởi kiện phải trả chi phí lấy mẫu và thử nghiệm  hoặc giám định chất lượng  sản phẩm, hàng hóa tranh chấp.

Tâm lý mua hàng của các bà nội trợ là trông chờ vào “lòng tốt” của người bán!

Về điều này, ông Nguyễn Văn Cương, Trưởng ban nghiên cứu  pháp luật  - kinh tế  - thương mại, Viện Khoa học  pháp lý (Bộ Tư pháp) có nhận xét: Tại nhiều nước trên thế giới, khi người tiêu dùng khởi kiện hàng hóa kém chất lượng, họ không phải trả chi phí thử nghiệm  những sản phẩm  mà họ có khiếu nại vì trách nhiệm đó phải thuộc vào nhà sản xuất. Các nước cũng có những phiên tòa riêng chuyên xử miễn phí  và nhanh chóng các khiếu kiện của người tiêu dùng.

Bên cạnh Luật Chất lượng  sản phẩm, hàng hoá, Dự thảo Luật bảo vệ người tiêu dùng mới đang được xây dựng  theo hướng chú trọng đặc biệt đến việc nâng cao ý thức và khả năng tự bảo vệ mình của người tiêu dùng; đảm bảo sự cân bằng về lợi ích giữa các chủ thể trong quan hệ pháp luật;

Nâng cao ý thức, trách nhiệm của nhà sản xuất, kinh doanh, đề ra những chế tài đủ nghiêm khắc để răn đe, trừng phạt thích đáng đối với những trường hợp vi phạm; đồng thời, các quy định  trong luật sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động  của bộ máy cơ quan  bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng...

Khi Việt Nam  đưa ra qui định này thì có lẽ người tiêu dùng không ai dám đi kiện vì không đủ khả năng theo kiện hoặc "chờ được vạ thì má đã sưng". Người dân  không thể có kiến thức  chuyên môn và cũng không thể vào nhà máy  kiểm tra. Mặt khác, qui trình tố tụng như hiện nay khó mà khiến người dân  không "run" khi vác đơn đi kiện, mặc dù, họ đi kiện vì những quyền lợi rất chính đáng và pháp luật  phải có trách nhiệm bảo vệ họ!

Theo số liệu thống kê  của Cục Quản lý thị trường, số lượng  hàng giả, hàng nhái, kém phẩm chất… tăng mạnh trong từng năm. Năm 2005 có hơn 60 nghìn vụ vi phạm, sang đến năm 2006 đã có hơn 63.400 vụ, năm 2007  tăng lên gần 65.000 vụ. Tuy nhiên, trung bình mỗi năm chỉ có khoảng 1.000 vụ khiếu nại liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng trong cả nước được gửi tới Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng VN, đề nghị xử lý. 80% trong số đó giải quyết được, 20% còn lại không thể giải quyết. Một trong những lý do  không thể giải quyết là người tiêu dùng không có đủ chứng cứ: hoá đơn, chứng từ mua hàng...

Xuất phát từ những bất cập trên, đòi hỏi phải tiếp tục có thêm một bộ luật bảo vệ người tiêu dùng hoàn thiện, cụ thể hơn. Hiện, Cục Quản lý Cạnh tranh đang bắt đầu tiến hành xây dựng  dự thảo Luật Bảo vệ người tiêu dùng và sẽ được tổ chức lấy ý kiến góp ý rộng rãi. 

Hiện nay, chỉ có hai văn bản  quy phạm pháp  luật liên quan đến vấn đề bảo vệ người tiêu dùng là Pháp lệnh Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (năm 1999) và Nghị định 55 của Chính phủ  ngày 24/4/2008 quy định  chi tiết thi hành pháp lệnh này. Tuy nhiên, các quy định  của pháp lệnh về quyền và trách nhiệm của người tiêu dùng rất chung chung và rất khẩu hiệu, chỉ được “gọi tên” mà chưa đi sâu phân tích  bản chất  cụ thể của các quyền và trách nhiệm đó.

Ví dụ, điều 8 của Pháp lệnh ghi rằng: người tiêu dùng được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe  và môi trường  khi sử dụng hàng hóa, dịch vụ... Nhưng quyền này thể hiện như thế nào trên thực tế? Người tiêu dùng phải làm gì để được đảm bảo an toàn? thì lại không có quy định  cụ thể...

Chính vì thế, chiều 20/11/2007, tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội hoá XII đã thông qua Luật Chất lượng  sản phẩm, hàng hoá. 438/440 số đại biểu Quốc hội có mặt tại hội trường  đã biểu quyết thông qua dự thảo Luật. Luật Chất lượng  sản phẩm, hàng hoá gồm 7 chương, 72 điều, có hiệu lực từ ngày 1/7/2008 và sẽ thay thế Pháp lệnh Chất lượng  hàng hoá năm 1999.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Mặc áo giáp” cho người tiêu dùng này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Mặc áo giáp” cho người tiêu dùng bạn tại đây.