Từ tai hoạ

Cưdân của cái làng ven sông quê tôi đi chài tôm, cá trên sông sợ nhất làcá chốt, bữa nào gặp vận xui, chài đúng ngay bầy cá chốt là chỉ cònnước ngồi khóc. Phải cuốn chài quay về nhà treo chớp chài lên cây rồixúm lại bẻ gai cá chốt mà gỡ. Cá chốt có ba ngạnh sắc bén đâm đau nhưong đốt. Phải bẻ gai mới gỡ chúng ra khỏi chài. Có khi gỡ cả tiếng đồnghồ mới xong vì có 5 – 7kg cá chốt dính vào chài.

Mùasa mưa, cá chốt từ sông Bạc Liêu theo kênh rạch lên đồng đẻ trứng. Đếntháng 7 – 8 âm lịch, vào những sáng tinh mơ ta ra đồng thấy cá chốt connổi lừ đầu ở khắp ao đìa, đồng ruộng. Đó cũng là thời điểm nhà nông rađồng cấy lúa, thế là nỗi ám ảnh của nhà nông bắt đầu: một chút là giẫmphải gai cá chốt, chốc sau chọc tay xuống đất cấy lúa là dính gai cáchốt…

Đếntháng 10 âm lịch dứt mưa nước rút, gió chướng thổi về bay bay nhữngbông so đũa nở trắng bờ kinh là cá chốt trên đồng rút xuống cư ngụ ởsông Bạc Liêu và các chi lưu của nó. Nhiều người ở chợ Bạc Liêu bướcvào vụ đặc bôn. Đó là một thứ công cụ đánh bắt bằng tre, lợp lá dừanước, tròn như ống cống. Nước ròng dân đặc bôn chèo xuồng ra, đặt bôntrên bãi và cho vào một ít cám rang để dụ cá. Đến mãn con nước lớn thìhọ dỡ bôn. Có khi cá chốt vào đông bôn dỡ lên không nổi.

Cònở quê thì người ta bắt cá chốt bằng cách dùng đăng tre, chọn con nướclớn rồi kéo đăng ngang cửa một nhánh rạch. Sau đó chờ nước ròng, cạnlòng lạch thì bắt cá. Có những nhánh rạch đăng trúng, bắt cả xuồng cáchốt. Một cách bắt cá chốt khác nữa là chất chà. Tôi nhớ khoảng thậpniên 80 của thế kỷ  20, người dân  xã Vĩnh Trạch, thị xã Bạc Liêu chấtchà trên rạch, mỗi lần dỡ chà thu đến vài tấn cá chốt. Cả xóm xúm xítlại làm mắm chứ bán rẻ như cho.

… tới đặc sản

Ngàynay cá chốt còn không nhiều. Nghề đặt bôn, chất chà,… cũng mất đi theosự ít đi của cá chốt. Tuy nhiên, người ta cũng phát triển nhiều cáchđánh bắt mới nên chợ Bạc Liêu lúc nào cũng có bán cá chốt. Và giá cảthì cũng rất đắt đỏ, đến 60 – 70 ngàn đồng/kg. Bây giờ người ta xem cáchốt là đặc sản, có vị trí chễm chệ trong các nhà hàng  sang trọng. Vậyđó mà ngày xưa ở quê tôi cái gì rẻ nhất, kém giá trị  nhất được người tagọi: “rẻ như cá chốt…”, cá chốt bán ít ai mua, dân thị thành quan niệmrằng cá chốt là loại ăn tạp, lại sống dưới sông nên thịt nó dơ, khôngdám ăn. Và vì thế cá chốt chỉ dành cho hạng nông dân  cùng đinh.

Aiđã từng sống trong ruộng đồng của vùng bán đảo Cà Mau  hẳn sẽ không thểnào quên món cá chốt kho sả. Nhắc cá chốt kho sả tôi chợt nhớ thuở béthơ. Vào mùa sa mưa, bọn trẻ chúng tôi  đi bắt cá lên, đó là những concá chốt to cỡ ngón chân cái, bụng to đầy trứng. Má tôi bằm sả, ớt chovào nồi cá chốt kho, thế là dậy lên cái mùi cá quyện mùi sả kích thíchvị giác. Bữa cơm  dọn ra, chỉ có cái ơ cá chốt kho sả. Vậy mà chúng tôichan nước cơm ăn đến 6 – 7 chén. Ăn xong người dã mồ hôi thấy khoẻkhoắn vô cùng. Đã ăn thì nhớ hoài cái mùi sả, cái vị béo của thịt cáchốt và cái vị vừa béo vừa bùi của trứng cá chốt.

Khigió chướng thổi, ở quê tôi có một cách ăn cá chốt rất ngon. Lúc này cáchốt rất mập, bụng nó màu vàng, lúc này cũng là thời điểm bông so đũanở rộ, thế là nông dân  quê tôi dùng cơm mẻ làm chất chua để nấu canhchua cá chốt và bông so đũa. Nồi canh chua ấy ăn cơm cũng được, nhậurượu cũng được, ăn vào sẽ thấy cái tài nghệ của người nông dân  khi phốihợp giữa cá chốt và bông so đũa. Nó nhuần nhuyễn đến mức làm cho ngườita nghĩ trời sinh ra cá chốt và bông so đũa là để nấu canh chua.

Nếubạn không sợ bị người ta xem là dân quê mùa, có đến Bạc Liêu, dù chưaquen, tôi vẫn có thể mời bạn một bữa cơm cá chốt kho sả, canh bông sođũa…

Bạn có ý kiến gì về bài viết Nhớ con cá chốt ngày xưa này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Nhớ con cá chốt ngày xưa bạn tại đây.