Dưới đây là nội dung  cuộc trao đổi với bà Vũ Phương Liên, Trưởng ban Quản lý các dự án tín dụng quốc tế, Ngân hàng  Nhà nước, về vấn đề này.

Thưa bà, ưu điểm của vốn tín dụng ODA so với vốn ODA thông thường và các nguồn vốn khác là gì? Nhu cầu đối với nguồn vốn này hiện như thế nào?

Nền kinh tế  Việt Nam hiện chưa xác lập được sự ổn định lâu dài, người gửi tiền không muốn gửi lâu đến mức 5 năm hay 10 năm và các ngân hàng  thương mại chưa thể nào huy động được nguồn vốn với quãng thời gian  dài.

Như vậy thì nguồn lực tài chính từ các dự án tín dụng ODA với lãi suất thấp, thời hạn vay vài chục năm, chẳng hạn như dự án tài trợ doanh nghiệp  nhỏ và vừa giai đoạn 1 và 2 (SMEFP 1 và 2) của Chính phủ Nhật Bản  tài trợ cho Việt Nam  thông qua Ngân hàng  JBIC là vô cùng quý giá.

Về phía các doanh nghiệp  nhỏ và vừa, không những chủ động được nguồn vốn dài hạn để đầu tư  mở rộng sản xuất kinh doanh, mà còn nhận được các hỗ trợ phi tài chính  để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay, giúp nâng cao năng lực  cạnh tranh. Còn các ngân hàng  thương mại  tham gia dự án cũng có thêm nguồn lực tài chính  dài hạn với chi phí vốn thấp, có thể quay vòng để cho vay nhiều doanh nghiệp  hơn.

Thứ hai, nếu so sánh với nguồn vốn huy động từ cổ phần  hóa hoặc phát hành cổ phiếu  thì vốn tín dụng ODA không bị áp lực lớn từ các cổ đông. Chưa kể, không phải lúc nào cũng có thể cổ phần  hóa hay phát hành cổ phiếu  để thu hút vốn khi mà thị trường  chứng khoán  đang trồi sụt như hiện nay.

Thứ ba, nguồn vốn tín dụng ODA mở rộng phạm vi sử dụng đến nhiều đối tượng như ngân hàng  thương mại, doanh nghiệp  và đơn vị sản xuất kinh doanh  có nhu cầu vay vốn để phục vụ mục đích phát triển kinh tế; không giống nhiều dự án ODA khác là đối tượng thụ hưởng, mục đích sử dụng vốn được định trước theo ý muốn chủ quan của nhà tài trợ và thêm nhiều điều kiện như tư vấn, trang thiết bị sử dụng cho dự án phải nhập từ các nước cung cấp nguồn vốn đó.

Mặc dù Việt Nam  đã tiếp nhận vốn tín dụng ODA được hơn 10 năm, nhưng hiện tại, số doanh nghiệp  được tiếp cận với nguồn vốn này chỉ chiếm khoảng 5% tổng số doanh nghiệp  hiện đang hoạt động  trong nền kinh tế.

Bà có nhắc đến SMEFP 1 và 2, vậy quy mô của dự án này như thế nào? Kết quả giải ngân ra sao?

Từ năm 1999 đến nay, Việt Nam  chính thức tiếp nhận dự án tài chính  SMEFP 1 và 2 do Nhật Bản  tài trợ thông qua Ngân hàng  JBIC. Đây là dự án cho vay theo 2 bước: Ngân hàng  Nhà nước  tiếp nhận nguồn vốn từ JBIC và cho các định chế tài chính  vay lại; sau đó, các định chế tài chính  này cho vay tiếp đến các doanh nghiệp  nhỏ và vừa.

Dự án SMEFP 1 có tổng số vốn cam kết là 4 tỷ Yên bắt đầu giải ngân từ năm 2002 và kết thúc giải ngân toàn bộ số vốn cam kết vào năm 2005. Hiện dự án SMEFP I vẫn đang tiếp tục giải ngân trong phạm vi nguồn vốn quay vòng của dự án.

Dự án SMEFP 2 có tổng số vốn cam kết 6,1 tỷ Yên, chính thức giải ngân từ 2007 đến nay đã giải ngân được hơn 90% tổng số vốn cam kết. Dự kiến dự án SMEFP 2 sẽ hoàn tất giải ngân trước thời hạn.

Kêu gọi vốn đã khó nhưng việc sử dụng vốn hiệu quả còn khó hơn. Bà có khuyến cáo gì đối với các định chế tài chính  và doanh nghiệp  nhỏ và vừa vay vốn?

Trong quá trình triển khai dự án này, chúng tôi  đã học hỏi kinh nghiệm  các nước và thấy rằng: Nhà nước  cần có chiến lược phát triển đối với doanh nghiệp  nhỏ và vừa và nên chia thành nhiều mảng.

Chẳng hạn, với mảng tín dụng, doanh nghiệp  cần được hỗ trợ về thông tin  và nguồn vốn. Thực tế, có nhiều doanh nghiệp  nhỏ và vừa làm ăn giỏi, ý tưởng kinh doanh  tốt nhưng làm thế nào để có bộ hồ sơ vay vốn tốt thì không phải doanh nghiệp  nhỏ và vừa nào cũng có kinh nghiệm.

Mặt khác, doanh nghiệp  nhỏ và vừa phải có chiến lược phát triển cho mình, chẳng hạn như đầu tư  vào lĩnh vực nào, tiếp cận với thị trường  ra sao... và điều này lại phải có các cơ quan  đầu mối hỗ trợ thông tin. Nhiều khi, những cơ quan  hỗ trợ thông tin  này còn đóng vai trò cầu nối trong việc xuất nhập khẩu, giao thương hàng hóa ra bên ngoài.

Ngoài ra, doanh nghiệp  nhỏ và vừa và ngân hàng  phải có mối quan hệ  gắn bó với nhau. Cán bộ tín dụng phải có khả năng xây dựng  phương án tối ưu cho từng dự án để tư vấn tốt cho doanh nghiệp  nhỏ và vừa. Đơn cử, muốn xuất khẩu  hàng hóa vào một thị trường  nào đó, ngân hàng  cần biết rõ tiềm năng thị trường  đó phù hợp với loại hàng hóa gì, phương thức thanh toán ra sao, sử dụng đồng tiền nào.

Thưa bà, những yếu tố trên có phải là cơ sở để nhà tài trợ tiếp tục giải ngân giai đoạn 3?

Vừa rồi, phía JBIC có đến làm việc  với Ban quản lý dự án tín dụng quốc tế  Ngân hàng  Nhà nước  nhằm đánh giá  hiệu quả hoạt động  của SMEFP 2 để triển khai xây dựng  đề xuất dự án SMEFP 3.

Chúng tôi vẫn khẳng định với họ rằng hiện nay và trong tương lai, nhu cầu nguồn vốn này vẫn rất lớn, bởi mới chỉ có rất ít doanh nghiệp  nhỏ và vừa được tiếp cận với nguồn vốn tín dụng ODA.

Bạn có ý kiến gì về bài viết “Ba ưu điểm của vốn tín dụng ODA” này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết “Ba ưu điểm của vốn tín dụng ODA” bạn tại đây.