"Nhạc nhìn" - những vấn đề cần quan tâm... - Bản có dấu.
"Nhac nhin" - nhung van de can quan tam... - Bản không dấu.

1.Trước tiên chúng ta hãy điểm qua tình hình âm nhạc  giải trí  và các ban nhạc khiêu vũ từ 1930 đến nay trên thế giới  và ở Việt Nam:

Dàn nhạc khiêu vũ cổ điển gồm trống Jazz, Trumpet, Saxo, Contrebasse, Accordêon (hoặc Bandonéon) Violon và Piano.

Dàn nhạc la tinh (Nam Mỹ) gồm trống Iazz, Bông, Công, Castagnet, Maracas, Trumpet, Saxo alto, Saxo Ternor, Trombone và piano. Sau l945 xuất hiện guitar điện và đặc biệt sau 1960 xuất hiện organ điện (Keyboard).

Cây guitar Bass điện đã thay Contrebass và người chơi piano thường sử dụng thêm organ điện hoặc keyboard khác nhiều âm sắc thay thế cho kèn.

Vì vậy một ban nhạc trước 1945 với hàng chục, vài chục người, đến thập kỷ 60 của thế kỷ  XX thường chỉ còn 5 nhạc công: guitar solo, guitar bass, l keyboard và drums (trống). Sau đó trống điện tử  thay cho dàn trống Jazz nữa.

Những thành công  tuyệt vời của nhóm Beatles những năm 60 - 70 thế kỷ  trước với các nhạc công vừa đàn vừa hát đã tạo một bước ngoặt mới trong lĩnh vực nhạc estrad (nhạc nhẹ).

Tất nhiên là vẫn còn 3 dòng nhạc estrade (sân khấu nhạc nhẹ), Pop, Rock, Jazz thêm nữa là dòng Contry pop gần với âm nhạc  dân gian đồng quê Mỹ... Có thể kể ra các ban nhạc nổi tiếng thập kỷ 70 - 80 như: The rol1ing stones, Black Sabbath, The who, Ten year after, The kiss, Beeges, ABBA, Scorpion, grand Funk Raid road, Deep purple, Led  Zepplin, Creedance Clear Water, Santana, JimmiHendrix, Eric Clipton.

Bước ngoặt những năm 80 thế kỷ  trước là sân chơi những người vừa đàn vừa hát đã nhường cho ban nhạc nhảy, múa, hát. Hai nghệ sĩ  hàng đầu một nam, một nữ với hai tư duy, ý tưởng trình diễn khác nhau của Mỹ là Michaeal Jackson và Madona đã mang đến cho âm nhạc  giải trí  Mỹ và thế giới  những buổi biểu diễn  nhiều khi phải tổ chức ở sân vận động  mới chứa đủ hàng chục vạn người xem, người hâm mộ.

Cuối thế kỷ  XX đầu thế kỷ  XXI, âm nhạc  nhảy với tiết tấu nhanh hơn hối hả hơn, đơn giản hơn gồm máy đánh trống, giọng đọc Rap (Raper) và các điệu Disco, Hip Hop, Reggae, Techno, Electronice, Trance, Break dance... càng phát triển.

Và thế là thời đại của các ca sĩ  tuổi đời còn búng ra sữa, tuổi ten year chỉ 14, l5, 16, xinh đẹp, hấp dẫn và sexy  lôi cuốn giới trẻ. Thời đại của các nhóm hát càng trẻ, xinh đẹp, ưa nhìn càng tốt, thời đại của pop prince Britney  Spears, Chritina Aiguilera... Công nghệ  biểu diễn  Hoa Kỳ  đã lăng xê nhiều nhóm nhạc, chẳng hạn năm 1969 đại hội nhạc trẻ Woodstock đã thu hút nửa triệu người tham gia tại Khu công viên  New York. Và từ đó đến nay ngành công nghệ  giải trí  Mỹ đã thống trị thế giới  về quy mô quảng cáo, thông tin, phát hành và đánh giá... Đã có những đĩa hát hàng triệu, chục triệu bản và nhiều ca sĩ  đã trở thành triệu phú đôla...

Nhiều ban nhạc, ca sĩ  phải hát tiếng Anh  như ABBA Thuỵ Điển hoặc Celine Dion (người Quebec Canada  nói tiếng Pháp)... bởi tiếng Anh  thì mới nổi tiếng ở Mỹ, nổi tiếng toàn cầu...

Tình hình nhạc estrade (nhạc nhẹ) Việt Nam  tuy muộn màng và quanh co vẫn đi theo chiều hướng chung của thế giới.

Từ 1930 đến l945 và cả những năm l950 của thế kỷ  XX nhạc nhẹ giải trí  của Việt Nam  chủ yếu ở các Bardancing. Những thành phố  lớn như Hà Nội, Sài Gòn  cũng chỉ một vài ban nhạc khiêu vũ cổ điển gồm các nhạc công Pháp, nước ngoài, Philippine, người Hoa và một số nhạc công Việt Nam  phục vụ cho sĩ quan, công chức Pháp và giới thượng lưu bản xứ.

Những năm 60 của thế kỷ  trước, ở Hà Nội  chỉ còn ban nhạc khiêu vũ ở Câu bạc bộ Quốc tế, còn ở Sài Gòn  là vũ trường  Đại Thế giới  và một số phòng trà chơi nhạc Jazz như Đại Nam...

Sự góp mặt của Guitar điện với bộ ampli đèn theo kiểu hàng ngoại của Lâm Hào của năm 60 đã dấy lên một phong trào làm đàn guitar điện và chơi nhạc cụ ồn ào, quyến rũ này ở Sài Gòn.

Những thành tựu của ban nhạc Beatles và các ban nhạc trẻ Âu, Mỹ đã kích thích phong trào nhạc nhẹ Sài Gòn. Đã có đại hội nhạc trẻ với nhiều ban nhạc và công chúng tham gia. Có thể kể những ban nhạc như Shortguns, the music  Markers, Khánh Băng, Phùng Trọng, The Vampires, CBC, Enterprise, The Hammer, Dreammers, Penitents, Blues Jets, Leptight, Familly love, Bluée'star, Phượng Hoàng, Hồn Hoàng. Cùng với phong trào phản chiến rầm rộ chống chiến tranh  Việt Nam  của nhạc trẻ Âu, Mỹ và phong trào Hippies có ảnh hưởng tích cực hướng đến cộng đồng  nhưng cũng để lại tác hại xấu, chơi với ma tuý trong các nhạc công trẻ Sài Gòn  ngày ấy.

Sau 1975, những người mê nhạc trẻ Sài Gòn  đã làm quen và nhập cuộc với nhạc trẻ cách mạng. Các đoàn nhạc nhẹ CHDC Đức, Bulgari, Liên Xô  đã khích lệ họ. Và một chuyển hướng có lợi cho nhạc nhẹ và có hại cho nhạc truyền thống  là các đoàn văn công Trung ương, địa phương, kể cả quân đội  nhận thấy ưu thế gọn nhẹ của ban nhạc điện tử  5 người thay thế cho ban nhạc truyền thống  đông người trước đây.

Một phong trào rộng lớn ''ca khúc chính trị'' đã tận dụng chất ''trẻ trung sôi động'', gọn nhẹ và dễ sử dụng của nhạc điện tử. Ban nhạc bộ 5 này còn phục vụ đắc lực ở Đài phát thanh  truyền hình  và các hãng băng đĩa của Nhà nước  cũng như tư nhân. Trong khoảng hơn l0 năm từ l985 đến năm l995 ở Thành phố  Hồ Chí Minh, âm nhạc  hải ngoại và nhạc ngoại chiếm lĩnh các tụ điểm và thị trường  âm nhạc...

Những năm cuối thế kỷ  XX, đầu thế kỷ  XXI nhạc nhẹ lên ngôi nhưng phần lớn là nhạc nhái, nhạc ''mì ăn liền'', nhạc ngoại lời Việt và đã gây không ít tai tiếng ở một số nhạc sĩ  đã có tên tuổi với những vụ ''đạo nhạc" (Tình thôi xót xa, Tuổi 16). Các hãng đĩa hát tư nhân, các đầu nậu âm nhạc  tại Thành phố  Hồ Chí Minh  cùng các manager, với sự vào hùa của một số phóng viên  ở vài tờ báo, đài phát thanh  đã quảng cáo, lăng xê, tâng bốc một số ngôi sao  ca nhạc, bình chọn top ten...

Những Fan Club ra đời là tự phát của những người trẻ tuổi  mê nhạc, mê thần tượng đã được các manager, các chủ hãng băng tập họp lại được ưu tiên giảm vé, tổ chức đi tham quan, sinh hoạt và chính những Fan Club đã góp phần trong việc lăng xê các sao mới nổi thành ngôi sao...

Và cũng như xu hướng nhạc nhẹ thế giới, chuyển từ nghe sang nhìn, nhạc nhẹ ở Thành phố  Hồ Chí Minh, nơi tiêu thụ âm nhạc  sôi nổi nhất nước, chuyển mình theo hướng ưa thích các ca sĩ  nhảy nhiều, trẻ, đẹp, xinh tươi...

2. Nguyên nhân  hậu quả và định hướng

Tại sao lại có khuynh hướng thích nhìn nhạc nhẹ hơn nghe nhạc?

Những thế hệ lớn tuổi nghe nhạc  bằng tai chắc sẽ khó thông cảm  với một thế hệ mới đã quen với mọi thứ đều nhìn. Những em nhỏ từ lớp mẫu giáo đã quen đọc truyện tranh. Và dù đã đọc thông viết thạo, thói quen xem truyện tranh là chính đã át mất cách đọc sách thầm, khơi dậy trí tưởng tượng. Lớn hơn một chút, khi biết sử dụng máy vi tính, học sinh, sinh viên  ngày nay ít khi đi thư viện tự mình đọc thống kê, sưu tầm, mà click con chuột để đọc thông tin.

Công nghệ thông tin  đã hoàn thiện các chương trình  ti vi, các đĩa VCD, DVD, các Video  Clip  hấp dẫn những khán giả  chuộng những hình ảnh  bắt mắt. Tiết tấu, vũ điệu dồn dập với nhiều ban nhạc trẻ nhảy múa tưng bừng các điệu Hip hop, break dance... đọc Rap theo máy, đánh trống bất cần rõ lời, phát triển theo khuynh hướng chỉ thích nhìn những người xinh đẹp, nhảy múa...

Quan hệ hữu cơ giữa nhà sản xuất  băng đĩa nhạc, các manager, các ông bầu ca nhạc và công chúng nghe nhạc  trẻ ở Thành phố  Hồ Chí Minh  và cả nước tác động qua lại lẫn nhau làm cho khuynh hướng thích nhìn nhạc lệch lạc hơn.

Nhà sản xuất khuyến khích các nhạc sĩ  trẻ háo danh sáng tác các bản nhạc trẻ nhái theo kiểu Hồng Kông, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, thậm chí có nhiều bản nhạc đặt lời Việt và không ghi rõ tác giả  nước ngoài  nào, miễn là bài hát  đó ăn khách.

Công chúng trẻ đã quen với thói quen nhìn và các Fan Club tung hô các ca sĩ  trẻ xinh đẹp  nhảy múa tưng bừng và hát nhép.

Không thể không hát nhép với một bài hát  tiết tấu nhanh, lời đọc nhanh và ca sĩ  sẽ phải nhảy liên tục.

Một quan niệm mới về ngôi sao  ca nhạc đã khác xưa. Ngày xưa phải có giọng hát  điêu luyện chinh phục  người nghe. Ngày nay các ca sĩ  giọng bình thường đã được nhà sản xuất  phòng thu âm  chải chuốt với kỹ thuật  vi tính chỉnh sửa hoàn chỉnh, thu vào đĩa hát và sau đó hát nhép.

Những ca sĩ  đẹp trai, đẹp gái  như Đan Trường, Nguyễn Phi Hùng, Cẩm Ly, Mỹ Tâm được mời hát những Cashe chóng mặt. Thế là nhiều người nghĩ rằng một ca sĩ  trung bình có ngoại hình đẹp, quan hệ tốt với nhà sản xuất, ông bầu, phòng thu là có thể trở thành ngôi sao.

Hàng loạt nhóm tam ca, tứ ca, ngũ ca ra đời hiên ngang hát nhép và nhảy tưng bừng. Người người làm đĩa CD, cá nhân, người người muốn trở thành sao... một thị trường  băng đĩa khó kiểm soát. Các nhà quản lý văn hoá vẫn còn quan niệm rằng có thể cho ra đời bài hát  miễn là không chống chế độ, không phạm luật... Thế nhưng thẩm định bài hát  cần phải xem xét cả khía cạnh nghệ thuật như bài hát  có sáng tạo, có tính dân tộc, có nâng cao thẩm mỹ của người nghe hay không. Và để đánh giá  không chỉ đọc văn bản  mà cần thuê những nhà chuyên môn sâu, những nhạc sĩ  có nghề, có trách nhiệm thẩm định.

Do chỉ quan tâm  nhìn và không chú trọng nghe nên nhiều bài hát  ngày nay lời lẽ bình thường, dung tục và lác đác có dấu hiệu suy đồi... Nếu có thời gian  lang thang trên mạng, bạn có thể đọc không biết  bao nhiêu bài hát  lời lẽ bậy bạ, thiếu văn hoá.

Có thể điều chỉnh và uốn nắn khuynh hướng nhìn nhạc được không? Muốn giải đáp câu hỏi  ấy, cần phải có một đầu óc tỉnh táo, một kế hoạch  kiên trì và toàn diện.

Trước tiên, chúng ta phải chấp nhận xu thế nhìn là một xu thế mới của thời đại và có tính toàn cầu. Ngày xưa ở Việt Nam  có câu tục ngữ ''trăm nghe không bằng một thấy'', câu nói ấy ngày nay càng đúng bởi hiệu quả của vô tuyến truyền hình  và công nghệ  nhìn chiếm một vị trí trọng yếu trong đời sống.

Cần một chiến lược uốn nắn cho học sinh  từ mẫu giáo đến đại học  dành thời gian  đọc sách và suy ngẫm, tưởng tượng, bên cạnh truy cập  mạng và vi tính.

Nhà khoa học  tương lai, nhà hoạt động  văn hóa xã hội  thế kỷ  XXI ngoài kỹ năng sử dụng vi tính, truy cập  mạng vẫn còn cần óc tổng hợp, óc tưởng tượng và sự liên kết, liên hệ và trong nhiều năm, nhiều thập kỷ sau sẽ có vô số ngành liên kết và sẽ không chấp nhận sự phiến diện...

Bên cạnh đó, chất lượng  nghe của đĩa CD, của Đài phát thanh, nhất là đài FM cần được nâng lên mức tuyệt hảo. Vẫn còn một bộ phận lớn công chúng do công việc  của mình như công nhân  ở các xí nghiệp, các bà nội trợ, những người sản xuất thủ công, các nghệ sĩ  múa, hoạ sĩ, nặn tượng... và người nghe đài ở các vùng sâu, vùng xa là thính giả trung thành của Đài phát thanh  và các phương tiện nghe.

Những người dàn dựng các chương trình  TV, Video  Clip, bên cạnh sáng tạo dựng hình phải chú trọng nhiều hơn đến nghe nhạc, lời bài hát  hay và có tính nghệ thuật cao.

Phải chấp nhận một thực tế là đã có một bộ phận công chúng trẻ thích nhìn nhạc và phải uốn nắn để họ hài hoà giữa nhìn và nghe nhạc. Đồng thời không thể không chấp nhận một đời sống âm nhạc  mang tính chất giải trí. Nhịp điệu đời sống công nghệ  càng nhanh, càng khẩn trương bao nhiêu thì nhu cầu ''xả xúp bắp'', nhu cầu giải trí  càng nhiều bấy nhiêu.

Chỉ có thể làm thế nào để công nghệ  giải trí, đặc biệt là công nghệ  âm nhạc  giải trí  ngày càng có tính dân tộc  cao, có nội dung  tốt, lành mạnh và có tính nghệ thuật. Công việc  đó phải được xây dựng  liên hoàn từ sáng tác, biểu diễn, đào tạo  và xây dựng  phong trào nhạc nhẹ, nhạc trẻ (estrade) Việt Nam.

Trên thế giới  cũng đã có những tấm gương nhạc nhẹ đến một tầm cao hơn đấy là Paul Mauriat khi ông hướng nhạc nhẹ đến với cái đẹp cổ điển hoặc Kitaro đã sử dụng giai điệu, các nhạc cụ Nhật Bản  và Phương Đông vào các tác phẩm  của mình hay Yanni cùng một số nhạc sĩ  nhạc trẻ Ấn Độ  đã đóng góp nhiều màu sắc mới cho nhạc trẻ.

Những cố gắng  ở Việt Nam  như sáng tác của Trần Tiến, Nguyễn Cường, Dương Thụ, Thanh Tùng cần đẩy mạnh hơn nữa.

Không thể để nhạc nhẹ, nhạc trẻ Việt Nam  tự phát mãi. Bộ Văn hoá - Thể thao  và Du lịch  và Bộ Giáo dục - Đào tạo ít ra phải có 3 đến 4 trung tâm  đào tạo  nhạc trẻ ở cấp Cao đẳng  và Đại học. Trước mắt, cần giao cho Cao đẳng  Nghệ thuật Hà Nội  và Cao đẳng  Nghệ thuật Thành phố  Hồ Chí Minh  mở khoa nhạc nhẹ, dạy hát, múa nhảy, đàn hoà tấu nhạc estrade.

Ngoài cuộc thi Truyền hình  Sao Mai  nhạc nhẹ, nên có đại nhạc hội nhạc nhẹ khu vực, toàn quốc  tập hợp các ban nhạc nhẹ trong nước và thế giới  để nhạc nhẹ Việt Nam  được định hình và có dịp học tập, so sánh.

Không định hình, không chủ động định hướng phát triển, nhạc nhẹ Việt Nam  tự phát và tất nhiên sẽ đi theo con đường  bắt chước nhạc nhẹ các nước lân cận, thậm chí còn bắt chước những cái dở, cái kém của họ, chỉ biết nhìn nhạc mà không biết  nghe nhạc.

Hiện tại chưa có bình luận nào về bài viết "Nhạc nhìn" - những vấn đề cần quan tâm...!

Bạn có ý kiến gì về bài viết "Nhạc nhìn" - những vấn đề cần quan tâm... này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết "Nhạc nhìn" - những vấn đề cần quan tâm... bạn tại đây.