Ví dụ như những trẻ sinh ra đã sớm phải xa mẹ vì nhiều lí do khác nhau như trẻ mồ coi, trẻ là con nuôi hoặc trẻ bị bệnh không thể bú mẹ được trong các bệnh lý xuất huyết não màng não, viêm phổi nặng phải thở máy, hôn mê.

Có trường hợp do mẹ bị bệnh nặng không thể cho con bú được như mẹ bị lao tiến triển, suy tim nặng, AIDS, tâm thần. Trong những trường hợp này chúng ta cần biết rõ cách nuôi trẻ để đảm bảo cho trẻ khoẻ mạnh. Nhưng ta luôn nhớ rằng chỉ có sữa mẹ là tốt nhất cho trẻ, còn bú bình chỉ là giải pháp khi không có sữa mẹ mà thôi.

Trong bài viết này, chỉ trao đổi xung quanh các vấn đề sau: Sữa nào tốt nhất cho trẻ, vì sao? Cách pha và bảo quản sữa như thế nào? Cách cho trẻ bú như thế nào? Những sai lầm nên tránh và những biến chứng hay gặp khi nuôi trẻ bằng sữa bình.

Sữa nào tốt nhất cho trẻ?

Sữa tốt nhất cho trẻ nhỏ (dưới 6 tháng tuổi) là các loại sữa hộp được sản xuất theo công nghệ  hiện đại tức các thành phần của sữa bò đã được thay đổisao cho giống thành phần của sữa mẹ nhất.

Hiện nay, trên thị trường  có rất nhiều sản phẩm  này, gọi là sữa công thức 1 hay còn gọi là sữa Infant Formula. Đây là sữa dùng cho trẻ nhỏ dưới 6 tháng tuổi, ví dụ: Dielac xanh, Dumex 1, Meijy1, Enfalac, Frisolac H và cô gái  Hà Lan  1, Lactogen 1, Similac. Các sữa này khi pha đúng nồng độ thì sữa sẽ có thành phần đạm, đường, béo tương đương với sữa mẹ về số lượng.

Ngoài ra các hãng cũng cố gắng  nghiên cứu  thành phần của sữa mẹ để bổ sung thêm các chất dinh dưỡng vi lượng vào sản phẩm  của mình để cải thiện tình trạng dinh dưỡng cho trẻ. Ví dụ, có sữa được bổ sung sắt, Vitamin, Taurine, DHA, ARA, probiotic, prebiotic. Tuy nhiên, tất cả các chất này chỉ phát huy hết ưu điểm của nó nếu bé bú đủ số lượng  sữa. Nghĩa là, nếu vì nghe quảng cáo  mà bà mẹ cố gắng  mua một loại sữa được bổ sung các chất trên với giá đắt, vượt quá khả năng kinh tế  của gia đình, bà mẹ pha loãng rahay cho uống ít đi để “tiết kiệm” thì chẳng có ích gì, mà trái lại con có thể bị suy dinh dưỡng. Như vậy kết quả là tiền mất, tật mang. Vì thế, chúng ta hãy lựa chọn loại sữa nào mà ta có khả năng mua được 44 hộp (loại 400 gram) trong 6 tháng đầu nuôi trẻ thì ta mới cho trẻ dùng loại sữa này. Đó chính là loại sữa tốt nhất cho tre, tức là ta phải cho trẻ “ăn no” trước rồi mới tính đến cho trẻ “ăn ngon”.

Số lượng sữa trẻ cần là bao nhiêuvà cách nuôi trẻ ra sao?.

Một ngày, trung bình một trẻ cần 150 ml sữa cho mỗi kí lô cân nặng. Ví dụ, trẻ cân nặng 4 kí, mỗingày trẻ cần bú là 150 ml x 4 kí = 600 ml sữa. Tổng số sữa sẽ được chia làm 8 – 10 cữ trong một ngày đêm, có nghĩa, nếu trẻ bú 8 lần thì lượng sữa mỗi lần là 75 ml và nếu trẻ bú 10 lần thì lượng sữa mỗi lần là 60 ml.

Đây là số lượng  sữa trung bình, thực tế còn tùy thuộc vào nhu cầu riêng biệt của từng trẻ, có thể nhiều hơn hoặc ít hơn. Các bà mẹ không nên lo lắng  khi số lượng  sữa con mình bú không bằng con của người khác hay không giống điều hướng dẫn  trên. Tốt nhất, số lượng  sữa trẻ bú làm sao để mỗi tháng trẻ tăng cân đúng tốc độ qui định. Muốn vậy, ta phải theo dõi cân nặng của trẻ mỗi tháng để điều chỉnh lượng sữa cần thiết cho trẻ. Ví dụ, nếu cân nặng của trẻ tăng chậm thì ta phải tăng số lượng  sữa cho trẻ và ngược lại nếu cân nặng của trẻ tăng quá nhanh thì ta phải giảm bớt lượng sữa đi. Chúng ta đề cập đến vấn đề này là để phòng ngừa hai biến chứng của bú bình là suy dinh dưỡng do trẻ bú ít và béo phì do trẻ háu bú rất hay gặp và cũng thật là khó chữa.

Khi bú bình trẻ cần được uống nước theo nhu cầu vì sữa bình nhiều chất khoáng hơn sữa mẹ nên làm trẻ khát nước.

Khi được một tháng tuổi, mỗi ngày trẻ cần được ăn 2-4 muỗng trái cây nạo như chuối chín, đu đủ chín và phơi nắng 5 – 10 phút để cung cấp thêm vitamin để phòng táo bón cho trẻ.

Cách pha và bảo quản sữa như thế nào?

Cần phải thực hiện những điều sau:

- Vệ sinh dụng cụ pha sữa: bình, núm vú, ly, muỗng bằng xà bông và đun sôi 5 phút trước khi dùng. Nếu không dùng xà bông để rửa thì váng mỡ ở các khe bình, đáy bình lâu ngày sẽ lên men làm trẻ dễ bị tiêu chảy. Khi rửa bình và núm vú phải chú ý tới các khe, kẽ ở nút vặn và đáy bình để vệ sinh cho thật kỹ. Trẻ bú xong phải rửa bình ngay.

- Pha sữa bằng nước ấm khoảng 40 – 50 0 C. Thử nước ấm pha sữa cho trẻ bằng cách nhỏ một giọt nước ra mu bàn tay  thấy không rát, không lạnh là được.

- Đổ nước ấm vào bình tới mức cần pha, ví dụ 60 ml. Lường sữa bằng muỗng lường của mỗi hộp, thông thường cứ 1 muỗng gạt sữa pha với 30 ml nước.

Nếu trẻ không bú hết số lượng  sữa theo các số chẵn như 60, 90, 120 ml ghi trên bình thì ta cứ pha đúng số chẵn nhiều hơn mỗi lần bú trước và bỏ đi một ít. Không nên pha lẻ như pha 75 ml nước với 2,5 muỗng sữa bột, vì làm như vậy nồng độ sữa pha không đúng sẽ làm trẻ dễ bị rối loạn tiêu hoá. Ví dụ, trẻ chỉ bú được 80 ml, ta cứ pha 90 ml nước với 3 muỗng gạt sữa cho trẻ bú thêm, hoặc bỏ đi 10 ml hoặc mẹ uống.

Sữa pha xong phải dùng ngay không được để lâu, vì để quá 2 giờ sữa sẽ bị nhiễm khuẩn làm cho trẻ bị ói và tiêu chảy.

- Một hộp sữa khi bị mở nắp ra nên sử dụng trong 15 ngày vì nếu để lâu dễ bị nhiễm khuẩn, mất chất dinh dưỡng, vón cục khó tan. Vì thế, các bà mẹ nên lượng sức con mình bú mà mua hộp lớn hay bé, đừng vì tiết kiệm  mà mua hộp lớn dùng trong nhiều ngày mới hết thì không nên. Pha sữa xong phải đậy nắp hộp lại phòng ngừa gió sẽ làm vón cục sữa, khó tan khi pha.

Những sai lầm nào nên tránh khi nuôi con bằng sữa hộp?

Không nên

- Thay đổi sữa không rõ lí do:vì các loại sữa cùng công thức của các công ty  sữa khác nhau đều có thành phần tương tự nhau. Bé không lên cân vì bú ít chứ không phải vì sữa này tốt hơn sữa kia.

- Trộn nhiều loại sữa với nhau: làm như vậy có 2 điều hại, một là làm mất đi tính cân đối của mỗi loại sữa, hai là thời gian  mở một hộp sẽ lâu hơn, sữa dễ bị vón cục và mất chất dinh dưỡng cũng như dễ bị nhiễm khuẩn.

- Pha sữa không đúng nồng độ: pha loãng hơn hay đặc hơn so với hướng dẫn  sẽ làm cho bé suy dinh dưỡng, ói và tiêu chảy.

- Dùng nước rau củ như củ dền, cà rốt để pha sữa vì sẽ dễ làm bé bị ngộ độc do chất nitrat có ở nước rau củ làm bé xanh tím, nếu không cấp cứu kịp thời dễ bịtử vong.

- Dùng nước cháo để pha sữa: làm như vậy bé dễ bị tiêu chảy vì trước 4 tháng tuổi bé chưa có khả năng tiêu hóa được bột. Ngoài ra còn làm bé mập lên nhưng lại không cao vì chế độ ăn có nhiều chất bột nhưng lại thiếu chất đạm.

- Pha sẵn sữa cho bé bú trong đêm, mang đi xa hoặc để người nhà cho bú khi mẹ đi làm: làm như vậy sữa dễ bị chua, lên men gây tiêu chảy cho bé.

Những biến chứng nào hay gặp khi cho trẻ bú bình?

Trẻ hay gặp những biến chứng sau:

- Dễ bị tiêu chảy, ho do vệ sinh bình không sạch và sữa bò không có chất kháng khuẩn giống sữa mẹ.

- Dễ bị dị ứng sữa bò: khò khè, suyễn, chàm, xuất huyết tiêu hoá, thiếu máu vì chất đạm của sữa bò là chất lạ với cơ thể trẻ.

- Dễ bị suy dinh dưỡng, béo phì vì pha không đúng cách.

- Dễ bị sặc sữa nếu mẹ không chú ý nhìn bé khi cho bú.

Những biến chứng này sẽ hạn chế nếu ta chú ý tới những nguyên nhân  của chúng và không để cho chúng xảy ra.

Tóm lại: chúng ta chỉ nuôi trẻ bằng sữa bình khi không thể nuôi trẻ bằng sữa mẹ và khi nuôi trẻ bằng sữa bình ta phải chú ý những điểm sau :

- Chọn loại sữa phù hợp cho trẻ, vừa đủ chất vừa kinh tế.

- Pha đúng số lượng  được hướng dẫn, 30 ml với 1 muỗng gạt.

- Vệ sinh sạch sẽ bình, núm vú.

- Cho bé bú ngay sau pha.

- Theo dõi cân nặng của bé hàng tháng để điều chỉnh lượng sữa kịp thời.

- Cho bé uống đủ nước khi bé khát.

- Phải cho bé ăn trái cây nạo lúc 1 tháng tuổi.

- Phơi nắng cho bé 5 phút/ ngày (lúc 8 – 9 giờ sáng) hay uống Vitamin D 200 UI hàng ngày.

- Không được dùng sữa đặc có đường để nuôi trẻ vì sữa này thiếu chất đạm làm trẻ dễ bị suy dinh dưỡng thể phù, gọi là Kwashorkor có thể làm trẻ bị mù mắt.

- Tất cả các loại sữa đặc biệt, loại dùng để điều trị cho các trẻ cóbệnh lý nào đó, phải được dùng theo chỉ định của bác sĩ.

- Tập cho trẻ ăn dặm lúc 4 tháng tuổi.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Cách nuôi trẻ nhỏ khi không có sữa mẹ này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Cách nuôi trẻ nhỏ khi không có sữa mẹ bạn tại đây.