Dự án gần đây nhất và có vẻ đánh giá  sát thực nhất là “Triển khai thử nghiệm  hệ thống  cảnh báo tại chỗ, tự động cho một số lưu vực sông, suối có nguy cơ lũ quét cao” do Viện Khí tượng Thủy văn (nay là Viện Khoa học  Khí tượng thủy văn và môi trường), Bộ Tài nguyên  - Môi trường, thực hiện trong 3 năm (2006 - 2008). Khi dự án này triển khai thành công, sẽ có 35 trạm cảnh báo lũ quét được lắp rải đều tại 7 tỉnh miền núi phía Bắc với kinh phí lên tới 18 tỷ đồng.

Thử nghiệm cảnh báo lũ ở nơi... không có lũ

Tiến sĩ Lã Thanh Hà - Phó Giám đốc  Trung tâm  Nghiên cứu  thuỷ văn và tài nguyên  nước (Viện Khoa học  Khí tượng thủy văn và môi trường), Chủ nhiệm dự án khẳng định: “Dự án có thành công  cũng chỉ là thí điểm vì số lượng  35 trạm cảnh báo không thấm vào đâu, trong khi mỗi tỉnh có hàng vạn điểm cần được lắp đặt. Hiện tại, dự án mới chỉ lắp được 2 trạm cảnh báo tại tỉnh Yên Bái”.

Được biết, mỗi trạm này được lắp một thiết bị đo mưa tự động với hệ thống  chương trình  cài đặt sẵn (dạng như một chiếc điện thoại  với nội dung  tin nhắn được soạn sẵn). Ở mỗi lượng mưa khác nhau, tùy theo cấp độ nguy hiểm, thiết bị sẽ nhận và xử lý các lệnh đặc biệt và gửi tới điện thoại  di động của người có trách nhiệm với những thông tin  về lũ lụt. Khi ở cấp độ báo động, thiết bị này sẽ hú còi, hoặc phát tiếng động qua loa trong bán kính 2km, người dân  có thể nghe thấy.

Theo ông Hà, sau khi lắp đặt hoàn thành 35 trạm cảnh báo lũ quét, dự án sẽ xây dựng  hệ thống  dự báo. Như vậy, 35 trạm này sẽ giống như các trạm quan trắc, thu thập thông tin  và gửi về trung tâm  dự báo. Tuy nhiên, đến thời điểm này cũng chỉ có 2 trạm được lắp đặt hoàn chỉnh và “rơi vào đúng những nơi lũ không đi qua”.

Đến nay, thời gian  thử nghiệm  của các thiết bị cảnh báo lũ quét đã qua gần hai năm. Đặt giả thiết, số trạm cảnh báo được lắp đặt sớm hơn, nhiều hơn và rải đều cả Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ… thì ít ra trận lũ vừa qua cũng coi như một lần “chạy thử”. Tuy nhiên, ông Hà cho rằng, do có một số trục trặc trong khâu đấu thầu thiết bị nên chưa có trạm cảnh báo nào được lắp đặt tại Lào Cai và các nơi khác. “Chúng tôi phải chọn thiết bị tốt nhất theo đúng tiêu chí đặt ra vì hiện nay có nhiều đơn vị trong nước đã sản xuất được thiết bị này. Chính vì thế phải cân nhắc lựa chọn”.

Chưa đề tài nào phát huy tác dụng

Trong thời gian  qua, có đến 10 dự án, công trình nghiên cứu  liên quan đến lũ quét được thực hiện. Tuy nhiên, chưa đề tài nào thực sự phát huy hiệu quả và giúp ích cho việc kiểm soát, kiềm chế những thiệt hại do lũ quét gây ra. Tiến sĩ Trần Thục - Viện trưởng Viện Khoa học  khí tượng thủy văn và môi trường  lý giải: “Hạn chế những thiệt hại do lũ quét khó lắm. Việc lắp đặt các trạm này chỉ là bước đầu và cần phải được hoàn chỉnh hơn nữa”.

Các hình thái thời tiết nguy hiểm vẫn xảy ra, trong khi khoa học  công nghệ  “chạy theo” một cách chậm chạp. Đó là chưa kể tới những “vướng mắc” từ phía địa phương khi đưa kết quả vào ứng dụng thực tế theo kiểu “mất bò mới lo làm chuồng”.

Đơn cử như đề tài cấp Nhà nước  “Nghiên cứu xây dựng  bản đồ  phân vùng tai biến môi trường  tự nhiên  lãnh thổ Việt Nam” hoàn thành từ năm 2004 và bàn giao cho địa phương. Tuy nhiên, tiến sĩ Nguyễn Quốc Thành - Viện Địa chất (Viện KH&CN VN), chủ nhiệm một đề tài nhánh của đề tài KC.08.01 cho rằng: “Nghiên cứu đó cũng mới chỉ ra một số vùng trọng yếu, cần có những nghiên cứu  chi tiết trên diện rộng hơn nữa để có bản đồ  cảnh báo chi tiết từng vùng nhỏ tại các tỉnh miền núi phía Bắc, nhưng chưa có kinh phí nên chỉ dừng ở mức đó”.

Cùng chung quan điểm  này, ông Hà cũng mong muốn: “Mỗi bản có lũ quét đều được lắp đặt một thiết bị cảnh báo lũ quét, để dù họ ở đâu cũng có thể nhận được thông tin”.

Tuy nhiên, ngay cả khi hệ thống  cảnh báo đi vào hoạt động  cũng chưa thể yên tâm vì… sóng điện thoại  chưa phủ kín các vùng, trong khi chỉ có một trạm sóng rada tại Việt Trì (Phú Thọ) với bán kính hoạt động  vỏn vẹn 100 m. Nhưng ông Hà tin rằng, khi vệ tinh  Vinasat-1 của Việt Nam  đi vào hoạt động  sẽ tương trợ tốt hơn cho hệ thống  này.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Thử nghiệm cảnh báo lũ ở nơi... không có lũ này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Thử nghiệm cảnh báo lũ ở nơi... không có lũ bạn tại đây.