Cung cấp năng lượng Việt Nam đi ngược chiều thế giới - Bản có dấu.
Cung cap nang luong Viet Nam di nguoc chieu the gioi - Bản không dấu.

Đặc điểm của nguồn nước cho thủy điện là mang tính thời vụ. Vào mùa mưa, các đập phải xả đáy do thừa nước. Vào mùa khô, người dân  và doanh nghiệp  lại giật mình thon thót khi nghe thông báo  đập nước này hay hồ kia xuống đến mực nước chết. Mặc dù những thông báo  này chẳng đáng giật mình, vì chuyện này năm nào cũng xảy ra. Còn ngành điện thì đến hẹn lại lên, xin người dân  thông cảm  cho lý do  khách quan!

So sánh cơ cấu nguồn điện

Từ việc hàng năm cứ đến mùa khô lại thiếu điện nghiêm trọng, liệu có nên nhìn lại: công cuộc hiện đại hóa của Việt Nam  có phải là “con tin” của thời tiết?

Tính đến cuối năm 2006, thủy điện chiếm 43% công suất ngành điện toàn Việt Nam. Có những thời điểm thủy điện đã chiếm đến 70% sản lượng điện quốc gia  (theo báo cáo trong một hội thảo năm 2007). Trong khi đó, trên thế giới  thì thủy điện chỉ chiếm 16-19% tổng lượng điện phát ra.

Ở Thái Lan, năm 2008  thủy điện chiếm 6% tổng sản lượng điện, con số này đã giảm so với 6,6% vào năm 2003.

Ở Mỹ, thủy  điện chiếm 9% tổng sản lượng điện cả nước.

Ngay cả ở Trung Quốc, nơi có những đập thủy điện thuộc hàng lớn nhất thế giới, thì vào năm 2008  thủy điện chỉ chiếm 15% tổng sản lượng điện cả nước.  

Bài viết này tuyệt đối không phản đối việc phát triển thủy điện. Tuy nhiên, rất cần đặt câu hỏi  tại sao các nguồn điện khác ở Việt Nam  lại không phát triển kịp, để đến nay các nguồn này chiếm chiếm tỉ lệ quá thấp so với thế giới?

Đối chiếu với tiềm năm, các chuyên gia  năng lượng ước tính đến năm 2015 Việt Nam  sẽ cơ bản khai thác hết tài  nguyên thủy điện. Trong khi đó, một nghiên cứu  của Liên hợp quốc năm 2005 cho thấy thế giới  mới khai thác 15% tiềm năng của thủy điện.

Tuy thủy điện có cho phí vận hành thấp, nhưng chi phí đầu tư  để xây dựng  thủy điện lại cao hơn nhiều so với loại hình sản xuất điện khác. Việt Nam  là một nước nghèo, nhưng về tỉ lệ thủy điện của chúng ta lại vượt trên thế giới, vượt trên cả những nước giàu hơn chúng ta. Có phải Việt Nam  dư thừa vốn?

Việt Nam thiếu hay thừa vốn?

Câu chuyện về dư thừa vốn (hay lãng phí) không chỉ thấy ở một ngành. Một ví dụ là khoản đầu tư  gần nửa tỉ USD  cho cầu Thanh Trì  ở Hà Nội, cầu đã hoàn thành từ tháng 11/2006, nhưng đã gần 2 năm vẫn chưa chính thức đưa vào khai thác. Theo một ước tính, mỗi ngày chậm đưa vào khai thác làm thiệt hại khoảng 5 tỉ đồng.

Cầu Thủ Thiêm tại TP. HCM  đã thông xe từ ngày 9/1/2008 với công bố: hoàn thành trước kế hoạch… 1 ngày! Nhưng từ đó đến nay, cây cầu 6 làn xe này vẫn chủ yếu để đi bộ ngắm cảnh. Đường dẫn ở cả hai đầu vẫn là những mớ ngổn ngang, và thậm chí im lìm bất động.

Phần xây dựng  cầu đòi hỏi cao về công nghệ  và vốn thì đã hoàn thành. Phần đường dẫn chưa thể hoàn thành vì những lý do  như quy hoạch và giải tỏa. Thế mới thấy, vấn đề không phải là vốn hay công nghệ, mà là trình độ quản lý.
Nhiều nhà máy  thủy điện của Việt Nam  như Hòa Bình  và Thác Bà đã được xây dựng  bằng vốn viện trợ từ những năm 60-70. Vì vậy, giá thành đến nay rất thấp. Theo tiết lộ của Chủ tịch  UBND  tỉnh Hòa Bình  năm 2007, giá thành điện của nhà máy  thủy điện Hòa Bình  được hạch toán ở mức 97 đồng/kWh.

Nếu lấy giá thành điện gồm cả những yếu tố gần như “cho không” này để đi thương lượng, thì chẳng ai muốn xây nhà máy  nhiệt điện mới.

Các nước đều muốn có nguồn điện rẻ. Nhưng so với chi phí sản xuất ra một đơn vị điện, dù là loại hình điện nào, thì cũng thấp hơn rất nhiều so với tổn thất của việc đơn vị điện đó bị cắt, đặc biệt là cắt đột ngột.

So sánh cơ chế quản lý

Đã có bao nhiêu than phiền về sự độc quyền  của ngành điện. Nhưng để hóa giải sự độc quyền  này, thì công luận chưa có hướng thảo luận  nào ngoài việc… chờ đợi.

Thế giới phân chia ngành điện ra làm ba công đoạn: sản xuất, truyền tải, và bán lẻ. Về nguyên tắc, trục truyền tải được coi là độc quyền  tự nhiên. Khó có thể hình dung một đất nước  lại có nhiều đường trục truyền tải của những công ty  khác nhau.

Nhưng sản xuất và bán lẻ thì có phải có nhiều đơn vị tham gia. Toàn bộ hệ thống  cũng giống như một cái cây: chỉ có một thân, nhưng có nhiều rễ và nhiều cành.

Hệ thống độc quyền  ở khúc giữa (cái thân cây) lại quản lý luôn cả rễ (sản xuất), thì tất yếu sẽ có sự phân biệt đối xử giữa nguồn điện “trong nhà” và nguồn điện “bên ngoài”. Điều này đã xảy ra, gần đây nhất là những khúc mắc giữa Tập đoàn Điện lực và những nhà máy  điện của Tập đoàn Dầu khí.  

Ngày 7/8, Phòng Thương mại  và Công nghiệp  Cần Thơ đã tổ chức một buổi tọa đàm với các doanh nghiệp. Một con số được nêu ra: trong năm 2007  khu công nghiệp  Trà Nóc chịu 275 lần cắt điện đột xuất. Các doanh nghiệp  đang bàn nhau cùng làm đơn kiện ngành điện đòi bồi thường thiệt hại. Nhưng hợp đồng mua bán  do ngành điện soạn, tất nhiên trong đó đã gài đủ các điều khoản để khó có chuyện bồi thường xảy ra. Độc quyền làm cho khách hàng  không có lựa chọn nào khác.

Mấy năm trước, trong tạp chí  kinh tế  nọ của Việt Nam  đã có một lập luận, tưởng như hài hước nhưng tác giả  lại có ý định nghiêm túc. Đó là: độc quyền  mang lại siêu lợi nhuận  cho chủ doanh nghiệp. Độc quyền là xấu nếu chủ doanh nghiệp  đó là tư nhân. Nhưng độc quyền  là tốt nếu đó là doanh nghiệp  nhà nước  (thuộc sở hữu toàn dân), vì như vậy là toàn dân được hưởng siêu lợi nhuận!

Căn cứ theo cái lý thuyết kinh tế  lạ lùng đó, độc quyền  điện đúng ra phải mang lại lợi ích cho toàn dân. Nhưng cơ cấu nguồn điện khác với thế giới, thiếu điện, cắt điện đột xuất… lại làm khổ toàn dân. Phải chăng khái niệm toàn dân trong hai trường hợp này không giống nhau?

 

Hiện tại chưa có bình luận nào về bài viết Cung cấp năng lượng Việt Nam đi ngược chiều thế giới!

Bạn có ý kiến gì về bài viết Cung cấp năng lượng Việt Nam đi ngược chiều thế giới này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Cung cấp năng lượng Việt Nam đi ngược chiều thế giới bạn tại đây.