- Vì sao lại có cuộc khai quật lần này?

-Trước kia, những cuộc khai quật khảo cổ của các học giả người Pháp vànhững lần khai quật gần đây của Việt Nam  tiến hành tại di sản Mỹ Sơnđều chủ yếu phục vụ việc trùng tu và gia cố các di tích. Cuộc khai quậtlần này có mục đích hoàn toàn khác. Nó nhằm nghiên cứu  quá trình pháttriển và dựng xây của Mỹ Sơn trong lịch sử  của dân tộc  Chăm.

MỹSơn về cơ bản hiện là phế tích khảo cổ. Năm 1947 Pháp bắn đại bác khiếnmột số di tích hỏng. Năm 1969, Mỹ rải thảm B52 nên các tháp hỏng rấtnhiều và các công trình hiện nay hầu như đều bị xuống cấp. Tuy nhiên,với những giá trị  lớn về nhiều mặt, Mỹ Sơn vẫn được xếp là di sản vănhóa thế giới  theo tiêu chuẩn C(ii) như là một ví dụ điển hình về traođổi văn hóa và theo tiêu chuẩn C (iii) như là bằng chứng duy nhất củanền văn minh châu Á  đã bị biến mất.

Đểđảm bảo mục đích đó, chúng tôi  đã đào một hố với diện tích 100 m2, mộthố 140 mét vuông. Ngoài ra, để khai thông dòng chảy khe Thẻ nhằm bảotồn những công trình kiến trúc hiện còn, chúng tôi  tiếp tục khai quậtdưới lòng suối 150 mét vuông. Tuy nhiên, vì đây là di sản văn hóa thếgiới không được phép xâm phạm, nên các hố đào đều được thực hiện cáchchân móng kiến trúc hiện nay ít nhất 4,2 mét.

- Cuộc khai quật đã tìm ra những gì?

-Kết quả khai quật đã bộc lộ rõ tiến trình xây dựng  của Mỹ Sơn qua cácgian đoạn lịch sử  khác nhau. Tại hai hố đầu tiên, đã thấy 1 lớp kiếntrúc cổ bị đổ dưới công trình kiến trúc Mỹ Sơn hiện nay, ở độ sâu 0,9đến 1,1 mét. Lớp này có tính chất sụp đổ nguyên dạng, vì các lớp gạchvẫn xếp theo tư thế đổ, ngoài ra nó có các thành phần kiến trúc cònnguyên vẹn. Như vậy có thể khẳng định các công trình kiến trúc Mỹ Sơnhiện nay ở nhóm tháp D được xây dựng  trên nền một công trình kiến trúcđổ, và nếu so sánh mặt bằng nền của công trình hiện nay với công trìnhvừa tìm được thì cách nhau đến 2,3 mét.

Lýgiải về hiện tượng sụp đổ nguyên dạng này, phải dựa vào lịch sử  dân tộcChăm. Đây là một dân tộc  có lịch sử  luôn biến động. Các tài liệu  chothấy vào giữa thế kỷ  8, người Chăm đã dời đô về phía Nam, đến giữa thếkỷ 9 mới chuyển về phía Bắc. Nhưng Mỹ Sơn được xây dựng  suốt từ thế kỷ4 đến 13. Như vậy vị trí và vai trò của Mỹ Sơn trong cộng đồng  cư dânChăm đã bị chi phối bởi những điều kiện lịch sử  (có khả năng có cáccuộc chiến tranh, vì chúng tôi  đã khai quật được những mảnh bia bị vỡ).Ngoài ra, nền đất yếu ở đây cũng có thể đóng một vai trò: khi khaiquật, đào đến cốt 0 của khu B, C, D trong trung tâm  Mỹ Sơn hiện nay,các nhà khoa học  thấy các công trình đó được xây dựng  trên một cái gòmà nền đất là sét yếu, đổ dốc về bốn phía theo các nhánh suối chảy lượnquanh nó. Sau cùng, yếu tố tự nhiên  (gió mùa, mưa bão...) chắc chắncũng có ảnh hưởng nhất định.

- Phát hiện về kiến trúc cổ dưới lòng đất Mỹ Sơn có tầm quan trọng  như thế nào?

-Công trình khai quật của chúng tôi  có tính chỉ báo cho các nhà khoa họcbiết rằng dưới lòng đất Mỹ Sơn hiện nay có các công trình kiến trúc đổ.Phát hiện này sẽ lưu ý cho các nhà trùng tu và gia cố thận trọng hơntrong việc xử lý trùng tu. Ngoài ra, trong điều kiện có thể được, chúngtôi sẽ tiếp tục khai quật để làm rõ hơn, minh chứng cho toàn bộ tiếntrình, nghĩa là từ những công trình kiến trúc đầu tiên của Mỹ Sơn chođến các kiến trúc sau là một quá trình phát triển liên tục. Phát hiệnmới đây cũng chứng minh rõ hơn vai trò của Mỹ Sơn như một địa điểm  tôngiáo có bề dày dịch sử của dân tộc  Chăm, kéo dài suốt trong 1000 nămcủa họ. Trước kia, người ta đã dự đoán chắc chắn có, nhưng chưa tìmthấy dấu vết, thì đợt khai quật này khẳng định có dấu vết như vậy.

Pháthiện trên còn quan trọng  ở chỗ, trong khi di tích của các nền văn hóakhác vẫn có thể tiếp tục được xây dựng  và phát triển, chẳng hạn đình,chùa của người Việt  đã đổ có thể xây lại, thì di tích của văn hóa ChămPa ở đây chỉ có mất đi mà không thể phục hồi. Vì vậy, Mỹ Sơn cần đượcứng xử đặc biệt.

- Có khả năng các cấu trúc cổ như vậy trải rộng trên khắp lòng đất Mỹ Sơn hay không?

-Hiện nay, trong 8 khu kiến trúc của Mỹ Sơn, chúng tôi  bước đầu chỉ tậptrung nghiên cứu  vào 3 khu chính là B, C, D (những khu tập trung nhiềukiến trúc nhất, có giá trị  nghệ thuật nhất, có quy mô kiến trúc lớnnhất và hiện trạng được bảo tồn tốt nhất) bởi những cuộc khai quật tốnrất nhiều kinh phí. Ngoài ra, trong lần khai quật này, chúng tôi  chỉtìm thấy tín hiệu để khẳng định có một công trình kiến trúc đổ, và làmột phần của công trình này. Muốn tìm hiểu quy mô của công trình, phảidỡ toàn bộ phần kiến trúc hiện còn. Nhưng đây là di sản văn hóa thếgiới, chúng ta không được phép xâm phạm. Tuy nhiên, vì Mỹ Sơn đã trảiqua gần 1000 năm xây dựng  (từ cuối thế kỷ  4 cho đến công trình gần đâynhất là nửa cuối thế kỷ  13), do vậy chắc chắn có nhiều công trình kiếntrúc liên quan, nhưng chúng ta chưa có điều kiện tìm mà thôi.

- Từ di tích đổ nát vừa được khai quật, các nhà khảo cổ hình dung ra bộ mặt Mỹ Sơn cổ như thế nào?

-Bởi vì các công trình kiến trúc hiện nay xây đè lên kiến trúc cũ, nênchúng tôi chỉ tìm được một phần, nhưng trong đó có những thành phầnkiến trúc còn nguyên dạng, nghĩa là các khối kiến trúc vẫn còn liên kếtvới nhau, và có các họa tiết hoa văn trang trí. Căn cứ vào những yếu tốđó chúng tôi  mới định được niên đại của công trình kiến trúc ấy, khoảngđầu thế kỷ  9, cách công trình hiện còn trên mặt đất hơn 100 năm.

Hiệnnay, có rất nhiều kỹ thuật  khảo cổ học để nghiên cứu  sâu vào lòng đấtmà không can thiệp trực tiếp  như kỹ thuật  như địa lý học, hay lát cắtđịa tầng học... nhưng những máy móc này rất đắt tiền. Do vậy, chúng tôichỉ khai quật theo phương pháp khảo cổ học truyền thống, nghĩa là bóctừng lớp đất 20 phân một để tìm kiếm, và giữ nguyên hiện trạng (bảoquản tại chỗ). Với cách này, chúng ta khó mà có ngay được cái nhìn tổngthể về những kiến trúc dưới chân Mỹ Sơn.

Bạn có ý kiến gì về bài viết 'Còn một Mỹ Sơn cổ xưa hơn trong lòng đất' này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết 'Còn một Mỹ Sơn cổ xưa hơn trong lòng đất' bạn tại đây.