Nghiện và nghèo

Đường vào bản Chang Hoỏng (Huổi Luông – Phong Thổ – Lai Châu) chênh vênh trên đỉnh đồi và trơn trượt sau những trận mưa rào. Chiếc xe do thiếu úy Trịnh Văn Dũng – cán bộ tổ vận động quần chúng Đồn biên phòng 299 (Huổi Luông) cầm lái hết nghiêng bên này lại lắc bên kia: “Đường khó nên Chang Hoỏng gần như tách biệt với bên ngoài”.

Địa danh Chang Hoỏng từ lâu như bị lãng quên mà thay vào đó cái biệt danh hoàn toàn mới  khiến người nghe vừa thấy xót xa vừa lo lắng: “Bản nghiện”! Đây là bản của người dân  tộc Dao, cả hai bản (Chang Hoỏng1 và Chang Hoỏng2) có hơn 121 hộ dân thì có quá nửa số hộ thuộc diện hộ nghèo. Do canh tác lạc hậu, bà con chậm áp dụng tiến bộ khoa học  kỹ thuật  vào sản xuất, chậm chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi… cộng với tình trạng nghiện thuốc phiện khiến đời sống nhân dân nơi đây còn nhiều khó khăn thiếu thốn!

Theo người già trong bản kể lại, vùng đất Huổi Luông (nhất là tại khu vực  các bản Chang Hoỏng, Nhiều Sáng) rất hợp với loài cây… anh túc (!). Trước đây, hoa thuốc phiện nở rực khắp các nương đồi nơi này. Thậm chí cả đứa trẻ chăn trâu cũng biết cách khía quả, cạo nhựa anh túc. Thuốc phiện đổi gạo, đổi trâu, đổi cả bạc trắng, đổi vàng. Nhà nhiều thì có hàng chục cân, thậm chí cả tạ thuốc tích trữ, nhà ít cũng đến vài tảng thuốc dự phòng! Mỗi khi trong bản có việc gì là khói thuốc từ các dọc tẩu lại ngất ngây từ các cụ già đến đám thanh niên  của bản. Nghiện thuốc phiện trở thành một thói quen quý tộc ở nơi này!

Sau khi bị cấm, cây thuốc phiện dần bị phá nhổ và đến nay hầu như vắng bóng nhưng ma lực và tác hại của nó vẫn còn đeo bám dai dẳng. Cả hai bản có 121 hộ dân (Chang Hoỏng 1 có 87 hộ, Chang Hoỏng 2 có 34 hộ), trung bình cứ bốn hộ dân lại có một người nghiện (theo con số thống kê  của chính quyền  nơi này). Số người nghiện của bản chiếm 1/3 tổng số người nghiện ma túy  trong cả xã! Hệ lụy từ nghiện thuốc phiện là tình trạng đói nghèo kinh niên ở đây.

 Nằm sâu trong rừng, 34 hộ dân của bản Chang Hoỏng 2 sống tập trung trong một ngách núi, dù đã đã được Nhà nước  cấp tấm lợp nhưng chỉ có vài hộ đưa được lên mái. Chỉ những căn nhà  tranh vách đất xiêu vẹo dưới tán cây, thiếu úy Trịnh Văn Dũng cho biết đó là nhà của những gia đình  có người nghiện. Tấm lợp đã cấp phát đủ nhưng một số người đã “quy ra khói” để phê từ lâu nên giờ vẫn ở nhà tranh.

Trong căn nhà  lụp xụp, tù mù tối, gia đình  Chẻo Phủ Mìn đang ăn tối. Trên cái bàn nhọ nhem chỉ có một đĩa sành cũ kỹ đựng mấy cọng rau rừng luộc, một dúm muối trắng, một nồi cơm nhỏ và mấy củ sắn nướng vụng cháy đen thui. Người lớn chỉ ăn sắn chấm muối và rau rừng còn cơm nhường cho trẻ nhỏ. Chỉ một loáng “bữa cơm” đã xong, mấy đứa trẻ con tiếc rẻ vét nốt chút cơm còn dính lại đáy nồi.

Để “lấy khí thế” nói chuyện với cán bộ, Mìn bắn liền một lúc 3 điếu thuốc lào, cái cách cầm đóm, châm lửa, nhả sái thuốc dường như còn lóng ngóng. Dù đã khẳng định mình bỏ được thuốc phiện nhưng có lần cán bộ của Đồn biên phòng vào kiểm tra vẫn còn thấy Mìn phê bên dọc tẩu. Hình như Mìn hút thuốc lào chỉ để làm khuây khi “đói thuốc phiện”. Mìn kể: “Tôi biết hút thuốc phiện từ thời còn thanh niên, đến năm 20 tuổi thì nghiện nặng 20 năm nay! Trước đây còn có “kẹo đen” mà dùng, nay Nhà nước  cấm, vật lắm nhưng không có thuốc!”. Đã có lúc Mìn đi nằm vạ vật khắp các bãi vàng, bãi quặng thổ phỉ trong tỉnh để mót quặng lẻ đổi thốc. Nay các bãi được quản lý chặt, Mìn lại trở về quê.

Trong khi kể chuyện Mìn thỉnh thoảng lại nhìn vào bếp lửa như muốn kiếm tìm chút gì trong đó trước khi nó tắt! Mìn đã nhiều lần được chính quyền  địa phương dùng các biện pháp cai nghiện, thậm chí đưa đi trung tâm  cai nghiện  của huyện, tỉnh nhưng kết quả vẫn bằng không bởi ma lực của “nàng tiên nâu” và của cải trong nhà hiện nay chỉ còn toàn những thứ bán không ai mua! Trong bản còn có 14 hộ nữa cũng cùng gia cảnh với Mìn!

"Không khí ảm đạm trời chiều nơi bản vắng tiêu điều như được xua đi bằng hình ảnh  những người phụ nữ  đang phơi thóc giống chuẩn bị cho mùa gieo cấy mới. Những thanh âm trong trẻo trẻ thơ từ lớp học vỡ lòng trong điểm trường dựng tạm sẽ là tiền đề để nơi này xua tan khói thuốc phiện..."

May mắn cho Chang Hoỏng là lớp trẻ đã nhận ra tác hại của việc nghiện ma túy  nên ít người dính vào. Anh Chẻo Củ Sân mới dựng xong căn nhà  gỗ 3 gian xinh xắn  nhờ chăm chỉ làm ăn, mỗi năm bán ra thị trường  hơn 2 tấn ngô và sắn. Trong bản còn nhiều gia đình  trẻ trí thú làm ăn như Sân. Chẻo Cao Mênh (con trai của Chẻo Phủ Mìn) rất sôi nổi khi nghe cha nói về những dự định của tương lai. Mênh mới lấy vợ, vợ chồng nhìn thấy cha nghiện mà bảo nhau làm ăn cho tử tế, không được như cha. Mênh dự định trong tháng 7  sẽ nhờ anh em  họ hàng giúp phá căn nhà  dột nát này, dựng nhà mới.

Thiếu tá Lý Ngọc Linh - Đồn phó Đồn biên phòng 299 lo lắng: “Muốn bảo đảm trật tự an  ninh trên địa bàn, giúp bà con nhân dân trong xã phát triển kinh tế  thì việc cần thiết là phải ngăn chặn được tệ nạn ma túy. Một trong những nhiệm vụ cần làm là khẩn trương cách ly nguời nghiện với nguồn cung cấp thuốc giúp họ cai nghiện. Đã nhiều lần Đồn cùng chính quyền  tổ chức cai nghiện  nhưng những người nghiện không quyết tâm nên hiệu quả chưa cao”.

Rời Chang Hoỏng chúng tôi  mỗi người một tâm trạng, với Thiếu úy Trịnh Văn Dũng đó là câu hỏi  làm sao vận động những người nghiện tiếp tục đi cai nghiện  để vực dậy nơi này. Đây là bài toán mà thế hệ kế cận của lớp người nghiện kia phải giải nếu không muốn mãi nằm trong vòng cương tỏa của đói nghèo. Mỗi cá nhân, mỗi thành viên  của bản cần biết tự vươn lên mạnh mẽ, lành mạnh ngay từ hôm nay. Họ phải là những người gánh vác tương lai cho cả bản!

Bạn có ý kiến gì về bài viết Mây nâu vẫn phủ trời Chang Hoỏng này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Mây nâu vẫn phủ trời Chang Hoỏng bạn tại đây.