Duyên nợ với ngành Y

“Hồi đó tôi khoảng 5 tuổi. Nhà chẳng khá giả gì nêngóp nhóm mãi mẹ tôi mới mua được một con chim bồ câu về làm thịt cảithiện bữa ăn cho mấy đứa con. Khi con chim bị giết, tôi đã ôm mặt khócròng và lúc ấy chỉ có một mong muốn là làm cách nào để con chim có thểsống lại...”. GS Phạm Gia Khải vừa sắp xếp lại những dụng cụ y học đangngổn ngang trên bàn làm việc, vừa kể lại kỷ niệm mà ông không bao giờquên ấy. Cái kỷ niệm mà ông bảo, đã tác động rất lớn đến con đường  lậpnghiệp của ông sau này. Con đường  chữa bệnh cứu người.

Sinh ra trong một gia đình  ở Hà Nội  mà bố mẹ đều lànhững người chiến sĩ đi theo kháng chiến, thời kỳ thủ đô  bị tạm chiếm,cùng với bạn bè, ông đã theo học trong trường Pháp. Giao tiếp, họcnhững giáo trình của người Pháp nhưng trái tim, dòng máu, những vuibuồn của ông lại của một con người  chịu đô hộ mang dòng máu đỏ, da vàng.

Lên bậc phổ thông, ông đã được chọn sang Pháp học vàluôn luôn là một học sinh  xuất sắc. Ra trường, cùng với nhiều bạn bè,ông được chính phủ  Pháp hứa tạo công ăn việc làm  và những đãi ngộ rấtxứng đáng với hai điều kiện: không được tham gia chính trị và phải làmcho chính phủ  10 năm.

“Bất kỳ một trí thức  nào đều mong muốn có một môitrường làm việc  tốt, nhưng ở đời, có những chân lý, có những sứ mệnh màphải ở thời khắc ấy, lịch sử  ấy ta mới có thể lí giải vì sao mình lạiquyết định vậy. Cùng với những bạn bè  cùng chí hướng, chúng tôi  đã lậptức từ chối chỉ với một sự lựa chọn: Được về nước, được đem những kiếnthức đã học phục vụ bà con và cuộc kháng chiến mà cả dân tộc  Việt Nam đang vùng lên để giành độc lập  tự do”. Ông quyết định  về nước và tiếp tục theo học tại Đại học  Y.

Có một kỷ niệm GS Khải còn nhớ mãi, đó là vừa vềnước, chính ông đã được các đồng chí Phạm Văn Đồng, Trần Duy Hưng rađón và có những ân cần giúp đỡ, tạo mọi điều kiện để ông có thể học tậpvà cống hiến đúng với năng lực  đang có của mình.

Năm 1960, ông tốt nghiệp xuất sắc  đại học  Y và đượcphân về bệnh viện  Bạch Mai làm công tác  giảng dạy, điều trị suốt mộtthời gian dài. Ông bảo, dù đã kinh qua nhiều chức vị và công việc  nhưngBệnh viện Bạch Mai gần như là ngôi nhà mà ông gắn bó suốt đời. Đó lànhững khoảng thời gian  ông được làm việc  và cống hiến, đã được vui vàbuồn, đã được là ân nhân và mắc nợ của biết bao kỷ niệm. Làm người bácsĩ, là ân nhân của người bệnh thì ai cũng hiểu nhưng mắc nợ?

Đầu tiên phải kể đến mùa hè năm 1967, khi giặc Mỹ đãleo thang bắn phá miền Bắc rất ác liệt. Hôm đó một quả bom đã được thảxuống chỗ gần khoa tim mạch bệnh viện  Bạch Mai, ông chưa để ý thì cómột nữ sinh  viên đã nhảy tới, xô ông ngã rồi nằm che lên người ông vàbảo: “Có em rồi thầy không phải lo”. Bom tan, ông thoát được cơn nguyhiểm còn cô gái  đó thì bị xước hết mặt mũi những vẫn mỉm cười.

 GS Khải bồi hồi nhớ lại khoảng thời gian  đó và bảo,chính cuộc kháng chiến chống Mỹ là cuộc thử lửa, là môi trường  để ôngcó thể trưởng thành. Chính vì vậy mà bắt đầu từ năm 1969, ông đã tìnhnguyện xung phong vào Bắc Trị Thiên, tham gia với tư cách của một ngườibác sĩ đi bên cạnh những chiến sĩ.

Mái tóc bạc trắng, GS Khải rưng rưng kể lại câuchuyện xảy ra khi mái tóc ông vẫn còn xanh. “Người bệnh nhân đó là mộtchàng trai 17 tuổi bị suy tim nặng. Một buổi tối, em khẩn thiết gọi tôiđến và bảo: ‘em biếu bác sĩ gói thuốc lá’. Cả đời tôi ít hút thuốc  nêntất nhiên tôi sẽ từ chối nhưng chàng trai đó lại bảo: “em biết bác sĩkhông hút thuốc nhưng xin bác sĩ hãy cầm nó như một kỷ niệm. Em biếtbệnh của em không qua khỏi được nhưng bác sĩ cần gói thuốc em tặng, mỗikhi thấy nó, bác sĩ lại nhớ đến em, từ đó mong bác sĩ có thể suy nghĩvà tìm ra cách cứu được những người bị như em sau này”.

Rồi một đêm Hà Nội  mưa rất lớn, một bệnh nhân ở bãiPhúc Xá bị đau nặng, chàng sinh viên  Phạm Gia Khải mới ra trường độimưa đến nơi, khám thấy cháu nhỏ 16 tháng tuổi bị viêm phổi, tình hìnhđã rất nguy kịch, người mẹ không đủ can đảm để bế đứa con nữa mà cứ đểyên đứa trẻ trên tay người thầy thuốc trẻ. “Sau đó ít phút thì cháu quađời, tôi cứ để mặc nước mắt chảy ròng vì sự bất lực của bản thân, vì sựthiếu thốn của điều kiện máy móc. Những ám ảnh đó là động lực và mụcđích suốt đời sau này của tôi. Giá như trong điều kiện bây giờ thìnhững trường hợp đó tôi hoàn toàn có thể cứu được”.

“Sự thông minh  của trái tim”

Có thể nói không quá rằng, sự nghiệp  của GS Phạm GiaKhải gắn liền với sự phát triển của những tiến bộ y học trong việc pháthiện, điều trị và khống chế những căn bệnh liên quan đến tim mạch. Ônglà một giáo sư hàng đầu ở Việt Namvề lĩnh vực này. Những danh hiệu mà ông được nhân dân và bạn bè  đồngnghiệp ghi nhận như Thầy thuốc nhân dân, Nhà giáo  Nhân dân, Giáo sư,Tiến sỹ y học... đều từ những thành công  mà ông đã dành hết thời gian,công sức và lao lực trong việc phát hiện, điều trị để cứu chữa chonhững bệnh nhân liên quan đến vấn đề tim mạch.

Một trong những đóng góp của ông không thể không nhắc, dưới sự nghiên cứu  của ông, lần đầu tiên ở Việt Nam,việc phát triển chẩn đoán bằng siêu âm các bệnh về tim, tạo bước độtphá về điều trị tim mạch, đẩy mạnh điều trị nội khoa và ngoại khoa(thời gian 1974 - 1978). Cùng với sự phát triển của xã hội  công nghiệp,kéo theo không ít trường hợp những bệnh nhân mắc những căn bệnh liênquan đến tim mạch.

Ông kể rằng, trước năm 1995, nước ta chưa có cơ sởnào thực hiện kỹ thuật  nong động mạch vành, nong van hai lá, đốt cácđường dẫn truyền gây rối loạn nhịp tim. Vì thế tính mạng của những bệnhnhân bị bệnh van hai lá, tắc động mạch vành, nhồi máu cơ tim, thôngliên thất, thông liên nhĩ, còn ống động mạch, rối loạn nhịp tim... luônbị đe dọa, thậm chí tử vong.

GS Khải nhận thấy cùng thời gian  đó trên thế giới, kỹthuật tim mạch can thiệp đã hình thành và có nhiều ưu điểm vượt trộitrong điều trị, đó là cứu sống được nhiều người bệnh. Nhằm bắt kịp vớiy học thế giới, ngay khi nhận chức Viện trưởng (năm 1995), lập tức ôngđã đưa phương pháp Tim mạch can thiệp vào Việt Nam  để áp dụng và trởthành một bước đột phá mới về phương pháp chữa trị tim mạch ở nước ta.

Những thành tựu trong việc điều trị Dị tật tim, Vantim hẹp bẩm sinh, hẹp eo động mạch chủ, thăm dò điện sinh lý tim, đưanăng lượng sóng radio  vào đốt... là những thành tựu mà quãng thời gianlàm Viện trưởng viện Tim mạch, bằng nỗ lực và tấm lòng của mình, GSKhải và đồng nghiệp đã làm được.

Suốt một thời gian  dài với nhiều cương vị: Việntrưởng Viện Tim mạch Việt Nam, Chủ nhiệm bộ môn Tim mạch - trường đạihọc Y Hà Nội, chủ tịch  Hội Tim mạch Việt Nam... ông được đồng nghiệp vàgiới khoa học  gọi với cái tên “Người nhạc trưởng  tài ba”.

Chia sẻ điều này với ông, ông cười mà bảo rằng: “Nhạctrưởng” nên ngoài những phương pháp điển hình cụ thể, người bác sĩ cònphải giỏi cả ngoại khoa lẫn nội khoa. Và thành công  về Tim mạch Canthiệp là một phương pháp mà ở đó cả nội và ngoại khoa đều đã được ápdụng. Các nước trên thế giới  đã ghi nhận và đánh giá  cao Việt Namqua phương pháp này. Từ đó là cái mốc để chúng ta có thể hội nhập vớicác nước tiên tiến trên thế giới  trong phương pháp điều trị và khốngchế những căn bệnh liên quan đến tim mạch.

Nghề y là gắn liền với khoa học, với chính xác  nhưngcả một đời gắn liền với tấm áo blu, với lời thề Hyporat, GS Khải bảoông phát hiện ra một điều, là một người thầy thuốc giỏi phải là mộtngười thầy thuốc có tâm hồn mơ mộng và nhạy cảm. Bởi vì đôi khi conngười bước qua sự tuyệt vọng, bước qua được cõi chết cũng bởi sự lãngmạn và đức tin về khát vọng sống ở đời. Và nữa, nhìn sắc mặt, tâm tưtình cảm của người bệnh, việc khám và điều trị sẽ dễ dàng và đúng hướnghơn. Và bản thân  ông gọi đó là “sự thông minh  của trái tim”.

Học suốt đời

Suốt một đời hành nghề cứu người, GS Khải sớm nhận ramột điều, làm người chữa bệnh thì bản thân  người bác sĩ, trong mộtkhoảng thời gian cụ thể  chỉ cứu được một người còn dạy chữa bệnh thì cóthể hướng dẫn  một lớp người có thể chữa bệnh. Từ chân lý đó, người bácsĩ, vị viện trưởng có  từ tâm ấy đã tạo điều kiện cho rất nhiều học tròcủa mình có cơ hội đi sang những nước có nền y học phát triển để có thểtu nghiệp và trưởng thành. Tất cả đều từ những mối quan hệ  và sự kínhtrọng của bạn bè  quốc tế  dành cho ông. Họ đều thành tài và đều đã trởvề, nhiều người bây giờ đang nắm giữ những trọng trách trong các bệnhviện lớn ở Việt Nam.

Để chuyên ngành  tim mạch phát triển ngang tầm cácnước trên thế giới, ông đã cùng đồng nghiệp tham gia biên soạn nhiềutài liệu, sách giáo khoa, sách chuyên ngành  tim mạch có giá trị  nhưcuốn Bệnh học nội, Điều trị học, Thực hành bệnh tim mạch... phục vụ tốt cho công tác  giảng dạy, nghiên cứu, tham khảo.

Tiếp nối những thói quen có từ thời tuổi trẻ, bây giờđã 72 tuổi nhưng GS Khải vẫn không quản ngại đến những nơi xa xôi,những bệnh viện  khắp cả nước để có thể, giúp được một chút gì trong khảnăng của mình (như lời ông nói). Đã hết thời làm người quản lý  nhưngbây giờ, sáng sáng, căn phòng nhỏ của GS Khải trong Bệnh viện  Bạch Maivẫn luôn sáng đèn. Cán bộ, công nhân  viên của Viện Tim mạch vẫn cầnông, những người bệnh vẫn cần ông, đó là lí do dù bản thân, cả đời đichữa những căn bệnh về tim mạch thì bây giờ trái tim tuổi cao đang bị“hẹp động mạch vành” nhưng ông vẫn tự khắc phục  để đến chữa bệnh chongười bệnh.

Người giáo sư đức cao vọng trọng ấy bảo tôi, cuộc đờiông là một hành trình mà chỉ có 3 từ: Dạy học, viết sách, làm nghề cứungười. Bản thân  ông cũng đặt ra cho mình quy tắc: Học cả đời. Còn sốnglà còn học. Chính vì vậy, hằng ngày, ông vẫn âm thầm làm quen, tiếp cậnvới công nghệ thông tin  và đến bây giờ, “công nghệ mới” ấy đã bị ôngchinh phục và sử dụng thông thạo.

Và một điều nữa ông tâm sự với tôi, làm một ngườithầy thuốc, ngoài lòng ham học thì sự từ tâm và khiêm tốn là những tínhcách mà ông coi là “kim chỉ nam”. Điều này ông luôn nói, không chỉ vớiđồng nghiệp mà còn với hai người con gái, đều là những bác sĩ trẻ, đangtiếp bước con đường  mà người cha, GS, TS Phạm Gia Khải đã đi suốt mộthành trình, bây giờ gửi gắm lại cho hai cô

Bạn có ý kiến gì về bài viết GS Phạm Gia Khải - “Nhạc trưởng” tài hoa ngành tim mạch... này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết GS Phạm Gia Khải - “Nhạc trưởng” tài hoa ngành tim mạch... bạn tại đây.