Khoa học đã ghi nhận được những biến đổi về tâm sinh lý của trẻ ngay từ khi còn là bào thai. Từ tháng thứ 7, cơ quan  thính giác bắt đầu hoạt động. Thai sống với một nền âm thanh khoảng 90 dB trong bụng mẹ, quen với tiếng mẹ và bố ở ngoài. Thời gian này, cơ quan  vị giác cũng hoàn chỉnh; thai nhi nhận biết được bốn vị cơ bản: ngọt, mặn, đắng, chua; nhất là ngọt. Cái bọc da bao quanh toàn thân bé cũng giúp bé tiếp nhận các cảm giác đu đưa, để 2 mẹ con làm quen với nhau bằng nhịp điệu. Như vậy, thai nhi ở trong một môi trường  rất đặc biệt, có thể hiểu được bố mẹ bằng âm điệu.
 
Khi ra đời, môi trường  bên ngoài hoàn toàn mới  lạ với bé. Muốn tồn tại, trẻ phải thích nghi dần. Việc thích nghi nhiều hay ít phụ thuộc vào sự trưởng thành của hệ thần kinh.
 
Trong những tuần đầu, hệ thần kinh của trẻ chưa trưởng thành. Bé chưa có nhịp sáng tối, bị các yếu tố trong môi trường  mới ức chế nên ngủ nhiều, không chịu được tiếng động quá mạnh, hay khóc. Cơ quan  nhận cảm lúc này là môi, miệng. Bé có nhiều phản ứng sinh lý: mút tay, bỏ ăn, đái dầm, nôn trớ, ỉa đùn. Lúc này, bé chỉ bú mẹ, thể hiện mọi cảm giác thông qua động tác bú. Cuộc sống  2 mẹ con lúc này không thể tách rời nhau. Thông qua bú mút, mẹ con hiểu nhau, kiểu hiểu nhau tiền ngôn ngữ.

Trong 3 tháng đầu, trẻ ngủ nhiều, thường thức lúc 6 giờ sáng rồi lại ngủ sau khi được bú và chăm sóc. Đến 8 giờ sáng, trẻ thức, 10-12 giờ ngủ lại. Sau đó, trẻ thức rồi lại ngủ từ 2 đến 4 giờ chiều, đến 7 giờ tối lại ngủ. Nói tóm lại, trẻ chỉ ăn và ngủ. Thời gian  này, trẻ sống dựa vào mẹ, thần kinh có thể chưa hoàn thiện. Nhưng về sau, số lần ngủ và thời lượng ngủ bớt đi, trẻ chơi nhiều hơn. Trẻ dần dần phân biệt được sáng tối. Tính tò mò phát triển dần, thời kỳ tìm hiểu thế giới  bên ngoài bắt đầu. Trẻ chuyển từ chỗ được bế ẵm sang nằm nôi, cá tính  hình thành, đủ tính chất của một con người  và chuẩn bị tách khỏi mẹ.

Nhiều người cho rằng trẻ sống phụ thuộc vào mẹ cho đến trên 1 tuổi. Nhưng theo các nhà nghiên cứu, em bé có tính độc lập  sớm hơn. Vì thế, cần có lịch biểu ngủ sớm hơn cho trẻ. Sau 4 tháng, trẻ biết phân biệt ăn, ngủ, chơi, đêm, ngày và thấy ngày giờ hữu hạn hơn. Hãy đặt lịch ngủ lúc 6 tháng. Lúc đầu, trẻ có thể chống lại, nhưng 3 tháng sau, trẻ đáp ứng ngay. Dưới 4 tháng, trẻ dễ ngủ, bế đi đâu cũng được. Nhưng từ 4 đến 9 tháng, trẻ khó ngủ hơn trong môi trường  đông và ồn. Do đó, trẻ dễ thiếu ngủ, dễ mệt mỏi hơn trước, và phải có lịch ngủ sớm.
 
Thường từ 1 tuổi trở lên, trẻ thôi bú, rời mẹ. Do thần kinh phát triển, trẻ muốn khám phá thế giới  bên ngoài. Cơ quan  vận động cũng bắt đầu phát triển, trẻ biết đi, hay quờ quạng, giãy đạp, chuyển từ cái mà ta gọi là giác-động (nhận biết sự vật bằng cảm giác và vận động chân tay) sang suy nghĩ. Giáo sư Nhi khoa Mahler gọi điều này là tình yêu  thế giới bên ngoài, bắt đầu xuất hiện ở lứa tuổi 10-15 tháng. Cũng vì thế mà ở thời kỳ này, tư tưởng trẻ phân tán, thêm khó ngủ, chỉ khi quá mệt trẻ mới chịu ngủ. Tổng lượng ngủ ngày và đêm của trẻ đều ít. Em bé chống lại giấc ngủ do quá say mê với những khám phá mới lạ. Vì vậy, người mẹ phải uốn nắm để con dễ ngủ.

Khoảng 1-2 tuổi trở lên, do giác quan phát triển, trẻ nhận thức được xã hội  và vũ trụ xung quanh, thấy mình lớn và độc lập, muốn tách khỏi mẹ nhưng không xa mẹ. Trẻ biết đi, biết nghịch, muốn khám phá thế giới  xung quanh. Người mẹ thấy con "vô kỷ luật" quá thì vừa mừng vừa lo con bị tai nạn, muốn đưa bé vào khuôn phép. Vì vậy, về tâm lý, mẹ con không dễ hiểu nhau.

Từ 2 tuổi trở lên, trẻ biết sợ. Thần kinh đã phát triển, cá tính đã hình thành, đã có những khám phá về thế giới  xung quanh nên trẻ thấy mình quá nhỏ bé so với không gian mênh mông xung quanh. Đầu tiên, bé cảm thấy sợ hãi vô cớ, sau đó là sợ mất mẹ, xa mẹ, sợ không còn ai để nương tựa (khác với lúc 1 tuổi là hòa mình với mẹ). Nỗi lo sợ này chẳng khác gì cảm giác khi ra nước ngoài, ngôn ngữ không biết, tiền cũng không mà người phiên dịch lại đi đâu mất. Đây cũng là lúc trẻ được chuyển từ nôi sang giường. Nếu giường quá to, trống trải, yên lặng và tối, nỗi khiếp sợ càng tăng. Vì vậy, cha mẹ nên ở cùng con khi con còn thức, và đến ngay khi bé vừa tỉnh dậy. Xung quanh giường, tường nhà nên treo và bày nhiều thứ (đồ chơi, búp bê...) để tăng sự ấm cúng, giảm nỗi lo sợ tự nhiên  của trẻ.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Bạn biết gì về tâm sinh lý của trẻ nhỏ? này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Bạn biết gì về tâm sinh lý của trẻ nhỏ? bạn tại đây.