Trước những hệ quả đã và có thể sẽ xảy ra, thì ngoài phần trách nhiệm của các tập đoàn và tổng công ty, các cơ quan  quản lý cũng thấy được phần trách nhiệm của mình trong đó...

“Tiên trách kỷ…”

Ngày 22/6/2006, Quyết định  147/2006/QĐ-TTg phê duyệt đề án thí điểm hình thành Tập đoàn Điện lực Việt Nam  (EVN) được ban hành, theo đó, EVN sẽ hoạt động  trong các lĩnh vực chính là sản xuất và kinh doanh  điện năng, cơ khí điện lực và viễn thông, nhưng đồng thời cũng “được phép kinh doanh  đa ngành”.

Các ngành khác mà EVN được phép tham gia gồm vận tải thủy bộ phục vụ sản xuất, kinh doanh; khai thác nguyên liệu  phi quặng; kinh doanh  các dịch vụ  công nghệ  thông tin; hoạt động  tài chính, chứng khoán, ngân hàng, bảo hiểm.

Tiếp sau EVN, một loạt các tập đoàn khác cũng đã được thành lập theo mô hình “đa ngành” như vậy, và đó là cơ sở để các tập đoàn tiến hành mở rộng đầu tư  trong khoảng thời gian  từ cuối năm 2006 đến đầu năm 2008  này.

Chưa rõ quá trình tư vấn và phản biện của các bộ ngành liên quan ra sao, song  có thể thấy, việc đầu tư  đa ngành của các tập đoàn như EVN, trên thực tế đã được “hợp thức hoá” ngay từ đầu.

Dễ hiểu là đến cuối năm 2007, có đến 8 tập đoàn đã được thành lập, trong khi chủ trương ban đầu là “việc thành lập tập đoàn kinh tế  chỉ thực hiện thí điểm, sau khi tiến hành tổng kết, rút kinh nghiệm  mới xây dựng  phương hướng triển khai đồng loạt”.

Trong khi đó, một loạt tổng công ty  Nhà nước  khác cũng đang “xin được lên tập đoàn”. Ít nhất 4 tổng công ty  khác cũng đang trong giai đoạn xây dựng  đề án. Tất cả đều nhắm tới mục tiêu “đa ngành” như là một hướng phát triển, mà theo cách nói của ông Phạm Thanh Bình, Chủ tịch  Hội đồng Quản trị  Tập đoàn Công nghiệp  tàu thuỷ Việt Nam  là “lấy ngắn nuôi dài”.

Phát biểu trong một hội nghị chuyên đề về phát triển tập đoàn kinh tế  hồi cuối năm 2007, ông Bình nói mặc dù xác định các lĩnh vực chính vẫn là đóng tàu và dịch vụ  vận tải biển, song  trong giai đoạn trước mắt sẽ “nghiên cứu đầu tư  vào các lĩnh vực như năng lượng, xi măng, vận tải đa phương thức, công nghiệp, hàng không, bảo hiểm, chứng khoán, ngân hàng, bất động sản…”. Giờ đây, có lẽ ông Bình sẽ phải nghĩ khác.

Còn theo TS. Võ Trí Thành, Trưởng ban Hội nhập kinh tế  quốc tế, thuộc Viện Nghiên cứu  quản lý kinh tế  Trung ương, các tập đoàn, tổng công ty  Nhà nước  đã biết tranh thủ “ngoạm lấy các cơ hội kinh doanh”, một hiện tượng kinh tế  đã được giới nghiên cứu  quốc tế  xem xét một cách nghiêm túc.

Trả lời báo chí, bà Phạm Chi Lan, nguyên thành viên  Ban nghiên cứu  của Thủ tướng, nói các tập đoàn có thể chọn lựa thêm nhiều lĩnh vực khác để chia sẻ  rủi ro, tuy nhiên, về nguyên tắc, việc đa dạng hóa lĩnh vực hoạt động  phải để hỗ trợ cho ngành nghề kinh doanh  cốt lõi.

Theo dõi tình hình hiện nay, bà Lan  cho rằng khi các tập đoàn đi vào những ngành không có thế mạnh, đang cạnh tranh quyết liệt thì sẽ chẳng có gì đảm bảo họ sẽ thành công. Thứ hai, các tập đoàn sẽ sao nhãng việc đầu tư  vào ngành cốt lõi, khiến những lĩnh vực này không được củng cố, trong khi sức ép cạnh tranh tăng cao.

Còn có thêm những Hồng Việt khác?

Việc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam  rút vốn khỏi Ngân hàng  Hồng Việt được giải thích là theo yêu cầu của Chính phủ  để góp phần kiềm chế lạm phát  và cắt giảm chỉ tiêu đầu tư  công.

Nhưng theo đánh giá  của một số chuyên gia, đó chỉ là cái cớ. Kết cục đã được dự báo  trước, khi mà việc đầu tư  vào Hồng Việt không còn có thể mang lại lợi nhuận  như kỳ vọng.

Liệu sẽ có thêm những Hồng Việt khác trong thời gian  tới, bởi giờ đây, các tập đoàn kinh tế  sẽ phải cân nhắc việc có nên tiếp tục các kế hoạch  cũ hay không, khi mà mục tiêu “lấy ngắn nuôi dài” đã không còn hiện thực.

Một loạt các ngân hàng  mà kế hoạch  thành lập đã được công bố chính thức như Ngân hàng  Kinh Bắc, Ngân hàng  Năng lượng, Ngân hàng  Đông Dương, Ngân hàng  Văn Phong, Ngân hàng  Việt Tín… hiện vẫn chưa tìm thấy lối ra, khi mà các ngân hàng  này đều dự kiến có cổ đông  chính là các tập đoàn, tổng công ty  Nhà nước.

Vấn đề là ở chỗ nếu các tập đoàn, tổng công ty  Nhà nước  tiếp tục đầu tư, không lấy gì để đảm bảo khoản đầu tư  đó sẽ sớm mang lại lợi nhuận, trong khi lại “mang tiếng” là không theo chỉ đạo của Chính phủ. Nhưng nếu không đầu tư, kịch bản có thể lại sẽ diễn ra như trường hợp Hồng Việt.

Trong bối cảnh đó, Bộ Xây dựng  mới đây đã có văn bản  trình Thủ tướng  Chính phủ, đề nghị cho phép Tổng công ty  Đầu tư phát triển nhà và đô thị (HUD) tham gia góp vốn thành lập Ngân hàng  Thương mại  Cổ phần  Đông Dương Thương Tín.

Mức đóng góp dự kiến là 30 tỷ đồng, chiếm 3% vốn điều lệ của ngân hàng, là mức rất thấp so với tổng vốn đầu tư  chung của HUD. Nhưng đề nghị của Bộ Xây dựng  xem ra có vẻ không “hợp thời” trong bối cảnh hiện nay, cho dù nghị định mới về đầu tư  ra ngoài ngành của các doanh nghiệp  Nhà nước  vẫn chưa được ban hành, và về nguyên tắc thì HUD hoàn toàn có cơ hội.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Đầu tư trái ngành, một góc nhìn này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Đầu tư trái ngành, một góc nhìn bạn tại đây.