Sàn giao dịch  dầu NYMEX, nơi hoạt động  đầu cơ diễn ra thường xuyên. Ảnh: NYT.

Đầu cơ vô hại

Hãy tưởng tượng bạn đang nghĩ rằng một cơn bão có thể tàn phá các cơ sở lọc dầu trong tương lai gần. Bạn sẽ làm gì hôm nay? Cơn bão nhiệt đới  gần nhất là Edouardo là một ví dụ để thử. Khi bão này tiến tới gần, người ta tin rằng cơn bão có thể tàn phá các cơ sở lọc dầu. Giá dầu bắt đầu lên từ lúc đó.

Nếu bạn kỳ vọng một mức giá tương lai cao hơn do những bất trắc xảy đến với nguồn cung như việc bão tới nói trên, bạn bắt đầu mua gom từ bây giờ và tích trữ dầu để kiếm lãi khi giá lên trong tương lai, qua đó làm tăng nhu cầu dầu ngay từ thời điểm hiện tại.

Người ta gọi đó là đầu cơ. Cơn bão có thể rốt cục chẳng làm hại gì tới các cơ sở lọc dầu song  không vì thế mà người ta lo sợ không dám đầu cơ. Người ta thích kiểu đầu cơ như vậy - kiểu đầu cơ dựa trên phân tích  những yếu tố cơ bản để đưa ra quyết định  ngắn hạn.

Suy đoán rằng một cơn bão có thể tàn phá các cơ sở lọc dầu trong tương lai gần đã ngay lập tức tạo hiệu ứng lên thị trường  dầu trong hiện tại. Với việc đầu cơ đó, người ta có thể tích trữ nhiều dầu và khi cần đến, chẳng hạn bão xảy ra thật, thì còn có cái mà dùng. Trong trường hợp này, đầu cơ lại hoá ra tốt cho nhiều mục đích.

"Khá nhiều cơ sở cho thấy bão sẽ suy yếu từ hôm nay. Những suy đoán kiểu đó không có gì bất thường cả. Sẽ có những cơn bão khi đi qua không gây ra những thiệt hại đáng kể. Chẳng hạn như trường hợp bão Dolly", Mike Pigott từ chuyên trang thời tiết AccuWeather, bình luận.

Mới rồi, dầu thô đã về ngưỡng giá thấp nhất 3 tháng qua, mức 118 USD/thùng, do suy đoán rằng cơn bão Edouard không đủ sức tàn phá các cơ sở lọc dầu.

Đó là những loại đầu cơ không gây hại.

Đầu cơ gây hại

Còn những loại đầu cơ mà tự nó sẽ gây tác hại cho thị trường  và khiến mọi người lo ngại là loại đầu cơ kiểu "tạo hiệu ứng tâm lý". Loại đầu cơ này không dựa trên phân tích  những yếu tố cơ bản.

Chẳng hạn, tính toán rằng người dân  sẽ ấn tượng với việc khai thác dầu ở vùng biển ngoài khơi nước Mỹ  sẽ tác động cực lớn tới thị trường  dầu trong tương lai. Mặc dù thông tin  này chưa bao giờ thành hiện thực, song  nhiều người lại tin là thật sau khi bị tác động bởi một chiến dịch  của đối tượng nào đó tung tin đồn rộng rãi, thậm chí có cả sự góp sức của giới truyền thông.

Việc khai thác dầu ở vùng biển ngoài khơi nước Mỹ  nếu xảy ra, có thể làm tăng cung cho thị trường  dầu nói chung, qua đó làm giá dịu bớt. Điều này khiến nhiều người tin rằng giá dầu tương lai sẽ hạ và muốn bán ra ngay từ hôm nay.

Thế nhưng, việc bán ra với số lượng  lớn ngay từ hôm nay không chỉ là kết quả của việc suy đoán dầu tương lai giảm, mà nó còn là nguyên nhân  tác động trở lại khiến dầu đã giảm lại càng giảm thêm.

Hơn thế nữa, những tổ chức hay cá nhân  có nhiều dầu đã bán ra được rồi lại tiếp tục gây tác động tâm lý khiến dầu giảm tiếp, giảm hơn cả ngưỡng giá mà thực tế nó cần giảm. Để làm gì? Để sau đó họ mua lại số dầu giảm hơn cả ngưỡng giá thực tế ấy. Thu lợi hai đàng.

Điều đáng nói lại một lần nữa là, loại đầu cơ này không dựa trên phân tích  những yếu tố cơ bản. Nó được tạo ra bởi yếu tố con người, và người ta hành xử theo hiệu ứng đó.

Kiểu đầu cơ này - đánh cược và cố tình tung tin làm cho giá cả thay đổi dựa trên các yếu tố gì đó khác mà không phải là suy đoán dựa trên phân tích  những yếu tố cơ bản - là có hại.  

Đầu cơ có hại vẫn hoành hành ở khắp nơi, đặc biệt là trên các sàn chứng khoán. Ảnh: AP.

Nó có hại vì đã bóp méo cả công tác  phân phối tài nguyên  trong một thời điểm nhất định lẫn liên thời điểm. Tác giả  không cho rằng đầu cơ theo kiểu này là sai song  sẽ có nhiều tổn thất xảy ra, nhất là khi giá không phản ánh được giá trị  thực của hàng hoá đang được mua bán.

Và khi nó quay lại đúng giá trị  thực của nó thì những người chạy theo kiểu đầu cơ không dựa trên các phân tích  cơ bản này sẽ có thể gánh chịu những hậu quả lớn.

Việc đầu cơ như thế, trong nhiều trường hợp, còn gây lãng phí nguồn tài nguyên  và làm giảm năng suất sản xuất, khi mà giá không phản ánh đúng giá trị  thực, bị bóp méo sau chuỗi đầu cơ kéo dài.

Cuối cùng, giá cả sẽ bị bóp méo vì thông tin  thổi phồng (theo chiều hướng bi quan quá mức hoặc lạc quan quá mức) mà thiếu đi việc phân tích  những yếu tố cơ bản.

Chính quyền Bush  cũng đầu cơ gây hại?

Chẳng hạn, việc khai thác dầu ở vùng ngoài khơi và tại các khu bảo tồn thiên nhiên. Có vẻ như các thành viên  Đảng  Cộng hoà đã cố thổi phồng nguy cơ giá dầu tăng nóng, ảnh hưởng tới tăng trưởng kinh tế  Mỹ, nhằm hiện thực hoá kế hoạch  đầy tiềm năng là cơ hội khai thác nguồn dầu mới đó.

Họ cố lảng tránh rằng môi trường  thiên nhiên  sẽ bị tác động, và không đả động gì đến việc còn nhiều giải pháp khác hay hơn để khắc phục  cơn sốt giá dầu, chẳng hạn tái chế lốp cao su hay tiết kiệm  năng lượng...

Chính quyền Bush  ước tính rằng, việc khai thác dầu ở vùng ngoài khơi và tại các khu bảo tồn thiên nhiên  của Mỹ có thể tăng sản lượng dầu lên 200.000 thùng mỗi ngày vào năm 2030. Trong khi đó Mỹ dùng khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày. Như vậy là dù có khai thác thì cũng chỉ đủ đáp ứng khoảng 1% nhu cầu nội địa.

Trong khi đó, các chuyên gia  tiết kiệm  năng lượng cho rằng, tái chế lốp cao su hay tiết kiệm  năng lượng như đi xe chậm lại thôi thì cũng tiết kiệm  được 3% xăng dầu tiêu thụ trong nước, và nếu chịu khó bảo dưỡng xe cộ thiết bị thường xuyên đúng kỳ thôi thì cũng tiết kiệm  thêm được 4% xăng dầu tiêu thụ.

Barrack Obama  và John McCain  không ưa đầu cơ gây hại

Về vấn đề giải quyết cơn sốt năng lượng kiểu đó thì có vẻ như ứng viên Tổng thống  Obama  đang đi đúng hướng.

Ông Obama  là người ủng hộ  mạnh mẽ những nỗ lực giải quyết cơn sốt năng lượng bằng cách thay đổi thói quen sử dụng nó, cố gắng  tiết kiệm  và sử dụng hợp lý, hiệu quả hơn.

Có thể giải quyết cơn sốt năng lượng bằng cách thay đổi thói quen sử dụng nó, cố gắng  tiết kiệm  và sử dụng hợp lý, hiệu quả hơn. Ảnh minh hoạ của Reuters.

Vậy nên nếu Chính quyền  Bush  đề cập nhiều hơn đến những nỗ lực giải quyết cơn sốt năng lượng bằng cách thay đổi thói quen như trên thì hợp lý hơn. Việc kiên quyết nhấn mạnh tầm quan trọng  của việc khai thác dầu ở vùng ngoài khơi và tại các khu bảo tồn thiên nhiên  của Mỹ do vậy đã có vẻ mang màu sắc đầu cơ, và mang kỳ vọng của các ông lớn ngành khai thác dầu nhiều hơn là theo tiếng gọi thực chất của thị trường  dầu.

Tuy nhiên, cũng phải nói rằng trong những năm gần đây thì Đảng  Cộng hoà đã đỡ đặt nặng vấn đề dầu mỏ hơn.

Ứng viên Tổng thống  John McCain  là một ví dụ đáng kính nể cho việc đó. Ông không phải là một người theo đuổi khát vọng dầu mỏ. Ông thúc đẩy việc cắt giảm khí thải carbon và chống lại các dự luật năng lượng của Tổng thống  Bush  khi thấy không hợp lý, điều mà Obama  cũng ủng hộ. Ông cũng chống lại việc khai thác dầu ở khu bảo tồn thiên nhiên  hoang dã ở Bắc Cực và gần đây nhất là chống lại việc khai thác dầu ở vùng ngoài khơi.

Điều này được người Mỹ  ủng hộ  hơn là những thông tin  mang tính đầu cơ của Chính quyền  Bush.

Bởi vì thực tế mà người Mỹ  muốn chấp nhận phải là: Giải quyết cơn sốt năng lượng bằng cách thay đổi thói quen sử dụng nó, cố gắng  tiết kiệm  và sử dụng hợp lý, hiệu quả hơn? OK, chúng ta làm được. Và thực tế là chúng ta đã làm. 

Bạn có ý kiến gì về bài viết Hai kiểu đầu cơ - vô hại và có hại này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Hai kiểu đầu cơ - vô hại và có hại bạn tại đây.