Chiều Hà Nội

Mộtanh bạn thân tình nguyện chạy xe chở tôi lòng vòng tham quan thủ đô. Xechạy băng băng khắp 36 phố phường, ngắm nhìn đã mắt và đầy thích thú.Đói lòng, chúng tôi  ghé vào hàng bún đậu mắm tôm trứ danh ở ngay ngõPhất Lộc, phố hàng Bạc. Một suất bún đậu mắm tôm bao gồm đĩa bún trắngnõn nà, đĩa óc đậu rán vàng với độ giòn nhẹ bên ngoài và mềm béo bêntrong, rau thơm là kinh giới, húng quế, tía tô cùng dưa chuột xanhmướt. Và nhạc trưởng  để kết hợp nhóm đồng ca kể trên chính là chén mắmtôm. Tuỳ thích mà vắt vào ít hay nhiều chanh rồi dùng đũa đánh cho sủibọt, thêm ớt. Cho miếng đậu chấm mắm tôm cho vào bát bún với rau thơm.Gắp một gắp đủ đầy vừa đậu, bún, rau cho vào miệng. Đậu béo ngậy, búnthanh nhã, rau thơm mát cùng mắm tôm nồng ấm cùng lúc toả hương khoevị. “Tuyệt vời” là từ mà tôi xin dành tặng cho món ăn cực kỳ đơn giảnvà có phần bình dân này.

Mắmtôm chính là một phần không thể thiếu trong ẩm thực của người miền Bắc.Thứ mắm này mang một sức mạnh đáng nể, chỉ cần một ít thôi cũng đủ tạohương và nâng bậc vị ngon của các món ăn khác.  Nếu không có mắm, đốbạn nuốt trôi được món thịt hay lòng lợn luộc cùng cơm trắng, cà pháo,rau thơm. Thế mà chỉ cần xuất hiện bát mắm tôm pha chua cay là ăn chếtcơm. Tương tự, thứ mắm ấy thật khéo là kết thân với miếng cá lăng nướngvàng ươm, với bún, với hành hoa thì là để làm nên món chả cá Lã Vọngđộc đáo. Còn bát bún mọc sẽ nhạt và nước trong chán ngấy nếu chẳng maythiếu đi chút mắm tôm.

Màu tím Huế

Đấtcố đô không chỉ khoác lên mình gam màu tím lãng mạn qua tà áo dài  củacác cô nữ sinh  duyên dáng, chiếc nón bài thơ trữ tình với chiếc quainón tim tím làm duyên… màu tím ấy còn đọng lại đậm sâu nơi mắm ruốcHuế. Cái màu tím thẫm vừa mắt ấy đẹp đến độ được đặt tên cho hẳn mộtgam màu: tím ruốc. Còn nhớ mẹ tôi đã vui biết mấy khi được con cháu maytặng một bộ áo dài  màu tím ruốc trong dịp mừng lần thứ 40 ngày ba mẹkết nghĩa trăm năm.

 Mắmruốc có thể được dùng một cách mộc nhất với ít đường, bột ngọt và ớttỏi giã nhỏ. Ăn liền với cơm nóng, cà, dưa leo và rau sống.  Nhiêu đóthôi cũng đủ qua bữa ngon lành của những nhà khốn khó. Người khá giảhơn thì trộn mắm ruốc với ớt, tỏi, xoài xanh hay thơm bằm nhỏ, chấmcùng với thịt ba rọi luộc thái miếng mỏng vừa ăn. Cầu kỳ hơn là món mắmruốc kho. Các bà nội trợ thường phi thơm sả ớt băm nhỏ, cho thịt ba chỉthái nhỏ vào xào cùng mắm ruốc cho đến lúc kẹo lại. Thêm đường, bộtngọt để có vị mặn mặn ngọt nhẹ dễ ăn.

 Mắmruốc còn được dùng như một gia vị đặc biệt không thể thiếu khi nấu mónbún bò Huế, cơm hến… Điều lạ lùng hơn của loại mắm này là có thể kếthợp với me xanh, xoài tượng. Mấy thứ này đã khiến không ít cô cậu họctrò bị bắt phạt vì tội ăn vụng trong giờ học. Không chỉ có thế, Huế  còncó rất nhiều thứ mắm khó mà kể hết như mắm ngừ, mắm chuồn, mắm sò, mắmcà pháo… Người  xứ Huế  rất tài tình trong việc dùng các loại mắm để chếbiến thành các món ngon.  

Ởmiền Trung, phải nhắc đến mắm cá thu Bình Định. Cá thu tươi vừa đánhbắt từ biển về, chọn những con to nhất, nhiều nạc ít xương, ướp muốivới công thức bí truyền của từng cơ sở làm mắm. Mắm cá thu có hai loại.Cá tươi ướp muối nguyên con, làm mắm rồi cắt thành lát nguyên gọi làmắm cá thu lát. Loại nữa là mắm cá thu chà thì phải lóc lấy thịt cá, bỏsạch xương rồi mới đem làm mắm. Mắm được cất trong hũ, để chỗ tối, sạchvà khô ráo trong khoảng sáu tháng đến một năm thì dùng được. Mắm cá thuđược pha thêm gia vị với chanh, tỏi ớt giã nhuyễn. Món ăn thích hợp vớimắm là thịt heo luộc, rau thơm, chuối chát và khế cuốn bánh tráng hoặcăn với cơm nóng.

Khitiến vào Nam, món mắm này được các bà nội trợ ở đây nâng cấp  thành mónmắm thu chưng thịt tuyệt cú mèo. Mắm cá thu để nguyên miếng hay xé nhỏtrộn cùng thịt nạc dăm băm nhỏ, hành tím, gừng, ớt, tiêu nêm thêm ítđường, bột ngọt vừa vị rồi cho vào tô sứ hấp cách thuỷ đến lúc chín. Mởnắp nồi hấp mắm, làn khói trắng thơm ngào ngạt cứ thế mà xông thẳng vàomũi, đánh vào vị giác… ứa nước miếng, bụng đói liền.

Mắm miền Nam

Cóthể do được thiên nhiên  ưu đãi với vô số sông rạch cùng nguồn tôm cáphong phú nên miền Nam được xem là “kho tàng mắm” của đất Việt. Ôi thôikhông biết bao nhiêu thứ mắm đã ra đời từ bàn tay  người dân  Nam bộ.

VùngĐồng Tháp cũng là nơi xuất xứ của các loại mắm có tiếng. Các mẹ, cácchị khéo léo cho mắm linh, mắm lóc… vào nồi, đổ thêm nước dừa tươi vàonấu trên lửa riu riu cho thịt mắm tan hết, đem lược lại bỏ xương lấynước cốt y. Xào thơm hành tím, sả, ớt băm nhỏ rồi cho mắm vào kho cùngthịt ba rọi thái lát, tép bạc hay cá đồng. Mắm kho hấp dẫn bởi sự phongphú và hương thơm lừng lẫy đến nỗi hễ nhà ai trong xóm kho mắm là cảxóm biết liền. Bưng rổ ra vườn, hái rau sống, cải xanh vào là có ngaybữa cơm ngon không tả xiết. Nhưng để ngon hơn nữa thì phải tìm cho kỳđược bông súng, cọng súng, ngắt cho vào mắm ăn giòn giòn mát mát đãmiệng. Từ món mắm kho bình dị này, người sành ăn sáng tác ra món búnmắm bằng cách pha loãng mắm kho, thêm vào nào là cá lóc tươi, mực lá,tôm tươi, chả cá, thịt quay, cà tím, giá hẹ… để làm nên món bún mắmtuyệt chiêu. Nhìn tô bún mắm với các gam màu trắng sữa của mực cá, đỏau của phần da heo quay giòn rụm, cam tươi tắn của tôm, xanh biêng biếccủa hẹ và rau sống… hỏi thử ai thấy mà không thèm?

VùngChâu Đốc nổi danh với món mắm Thái làm từ thịt cá lóc trộn với thính,đường thốt nốt. Khi mắm cá đã được, người ta xé nhỏ thịt mắm trộn vớiđu đủ bào sợi, nước mắm, đường, ớt… Màu mắm đỏ cam bóng lưỡng nhìn bắtmắt. Dùng với mắm Thái là thịt ba rọi luộc thái lát mỏng, bún, bánhtráng và rau sống. Nếu thích có thể chấm với ít nước mắm pha chua ngọt.

Mắm ba khíalàm mê mẩn không biết  bao người. Mắm ba khía làm không khó, chỉ cần làmsạch ba khía, cho vào khạp ướp vừa lượng muối, đậy kỹ là thành. Khi ănthêm vào tỏi ớt, đường cho đạt vị mặn ngọt vừa phải. Thêm vị chua kíchthích khẩu vị từ xoài xanh, cóc hay khế bằm. Một chén mắm ba khía nhỏ,một nồi cơm nóng cùng rổ rau xanh cũng gọi là quá đủ cho một nhà mấymiệng ăn.

Ngoàira, bà con người  Khmer còn bổ sung vào bộ sưu tập  mắm của miền Namnhiều loại mắm với tên gọi độc đáo. Mắm Bò Ót làm từ tép mòng với rượuđế, muối, đường cát, cơm nguội, khi ăn thêm vào gừng, tỏi ớt.  MắmPrahốc cũng làm từ cá, muối trải qua nhiều công đoạn như giậm nát, ủ,phơi, giã… phức tạp mới có được.

Chắccó lẽ tôi phải tạm dừng ở đây vì để kể hết được bao nhiêu loại mắm vàvì khi nhắc đến mắm là cái bụng lại sôi lên inh ỏi. Đành phải gặm tạmlát bánh mì thịt nguội cho đỡ đói lòng và chờ ngày về Việt Nam  ăn mắm. 

Bạn có ý kiến gì về bài viết Nhớ... mắm quê này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Nhớ... mắm quê bạn tại đây.