Thếgiới này không phải lúc nào cũng thuộc về kiến. Các nhà khoa học  chorằng những loài kiến ngày nay mới tiến hóa khoảng 120 triệu năm trước.Nhưng những chứng tích hóa thạch cho thấy, ở giai đoạn đó, kiến khôngphải là côn trùng phổ biến như ngày nay. Mãi tới tận 60 triệu năm sau,khi một số loài thích nghi với môi trường  sống mới - nơi thực vật cóhoa xuất hiện - bằng cách đa dạng hóa nguồn thức ăn, kiến mới bắt đầubước vào thời kỳ huy hoàng. Kể từ đó, sự thống trị về mặt sinh thái củakiến vẫn được duy trì cho tới tận bây giờ.

Theotính toán của các nhà khoa học, hiện có khoảng 20.000 loài kiến đang bòtrên bề mặt hành tinh. Con người  mới biết tới hơn 11.000 loài, nhưngnhư thế cũng đã chiếm ít nhất 1/3 tổng số loài côn trùng trong sinhgiới. Theo một nghiên cứu  gần đây, tổng số cá thể kiến ở rừng Amazoncủa Brazil  lớn gấp 4 lần tổng số cá thể các loài động vật có vú, giacầm, bò sát và lưỡng cư ở cùng khu vực.

Ai cũng biết kiến

Kiến thống trị vì chúng có thể thích nghi với môi trường  sống theo nhiều cách khác nhau.

Kiếnkhác nhau từ hình dáng tới môi trường  sinh sống. Có loài chỉ dài cỡ 1mm, như Oligomyrmex atomus, nhưng cũng có loài dài tới 38 mm, nhưDinoponera. Cơ thể chúng có thể có màu vàng, đỏ hoặc đen. Chúng có khảnăng sống ở sa mạc, rừng nhiệt đới  và đầm lầy - bất cứ đâu trừ nhữngnơi lạnh nhất và cao nhất trên hành tinh.

"Hầunhư ngôn ngữ  nào của con người  cũng có một từ về kiến", Philip Ward,nhà côn trùng học tại Đại học  California (Mỹ), khẳng định. "Kiến là mộtkhái niệm phổ biến. Nhưng điều đó không đúng đối với nhiều loài khác".

Hành vi đa dạng

Thứcăn của nhiều loài kiến là những cây có hoa - vốn giàu các hợp chấtcarbohydrate. Một số loài kiến đục gỗ lại xây những chiếc tổ kiên cốxung quanh rễ cây để ngăn chặn các loài côn trùng khác và bảo vệ nguồncung cấp thức ăn của chúng.

Nhữngloài kiến sống ở khu vực  nóng, khô đối phó với hạn hán bằng cách tíchtrữ lương thực. Loài kiến nhặt hạt cây Pogonomyrmex californicus xâydựng những kho thức ăn khổng lồ  dưới đất. Loài kiến ăn mật ong dùngchính cơ thể của mình để trữ mật.

Mộtsố loài kiến chuyên cướp thức ăn của kẻ khác. Những chiếc ăng-ten dàytrên đầu kiến lính được dùng trong những cuộc giao tranh. Odontomachus,loài có hàm lớn và khỏe, có thể cắn nhanh đến nỗi bạn có thể nghe thấytiếng động phát ra khi hai răng của chúng va vào nhau. Một số loài kháclại chuyên đánh cắp ấu trùng từ tổ bên cạnh. Thức ăn củaloài Amblyopone oregonensis - còn được gọi là kiến "ma cà rồng" - chínhlà dưỡng chất trong cơ thể con mồi.

Kiến cái làm tất cả mọi việc

Mộttổ kiến có kiến chúa, kiến thợ và kiến lính. Mỗi con đều có dụng cụ vàkỹ năng phù hợp với công việc  được giao phó. Trong mỗi loài, sự phânchia lao động  giữa các cá thể phụ thuộc vào tuổi và giới tính của từngcon.

Nhữngcon chịu trách nhiệm nuôi ấu trùng và làm việc  bên ngoài tổ có xu hướngít tuổi, trong khi bảo vệ tổ và xâm lược  tổ khác thường là những conlớn tuổi. Cũng giống như những loài côn trùng sống bầy đàn khác, kiếncái đảm nhận tất cả mọi việc. Kiến đực chỉ có mỗi nhiệm vụ là phát tángene qua hành vi giao phối.

"Cóthể coi kiến đực là những hỏa tiễn chứa đầy tinh trùng", Alex  Wild, mộtnhà côn trùng học tại Đại học  Arizona (Mỹ), phát biểu.

Kiếnlà động vật có tính xã hội  cao, nhưng một số loài đã phát triển thànhxã hội phức tạp, trong khi nhiều loài khác vẫn chẳng khác gì tổ tiêncủa chúng cách đây hàng chục triệu năm. Một số loài biết cách săn mồitheo đàn thì loài kiến đầu chó ở Australia  chỉ biết săn mồi riêng lẻ vàsử dụng cặp mắt to tướng để tấn công  con mồi, chứ không biết  dùng cáchóa chất độc hại như nhiều loài khác.

"Tổcủa chúng nhỏ. Không có nhiều khác biệt về mặt hình thái giữa kiến chúavà kiến thợ", Wild nói về kiến đầu chó. "Chúng không phát triển nhiềuđặc điểm của loài kiến hiện đại".

Hệ thống thông tin  liên lạc hiệu quả

Khônggiống như ong hay một số loài có tính xã hội  khác, phần lớn kiến khôngcó cánh và đã phát triển một "kho" chất hóa học để hỗ trợ việc liên lạctrên mặt đất.

"Thiếucánh khiến cho việc tìm kiếm  thức ăn bị hạn chế", Ward phát biểu."Chúng phải nhặt nhạnh thức ăn trên mặt đất, vì thế liên lạc trên mặtđất có vai trò rất quan trọng".

Kiếndùng các hóa chất để hẹn hò, báo động và chỉ vị trí thức  ăn. Khi muốnđược thụ tinh, con chúa của một số loài sẽ trèo lên một điểm cao, chĩacái đuôi vào không trung và giải phóng một hóa chất có tác dụng thu hútsự chú ý của các con đực.

Kiến cũng tiết ra hóa chất từ khoang miệng để báo động cho nhau nếu có điều gì đó không ổn xảy ra với tổ của chúng.

"Hóachất đó báo hiệu cho kiến biết rằng chúng phải chạy ra ngoài", Wildnói. "Nó là hiệu lệnh để kiến cắp lấy ấu trùng và chạy trong nhữngđường hầm dưới đất để được an toàn. Những con có trách nhiệm bảo vệ tổbắt đầu chạy xung quanh ổ, nhe hàm răng  và sẵn sàng cắn, đốt mọi thứ màchúng gặp".

Conngười có thể ngửi được những hóa chất mà kiến tiết ra. Loài kiến xả màuvàng rực, sinh sống ở khu vực  Bắc Mỹ, tiết ra một hóa chất có mùi giốngnhư mùi vỏ cam, chanh. Tuy nhiên, không phải mọi hóa chất mà kiến tiếtra đều có mùi dễ chịu. Loài Pheidole thường tiết ra hóa chất có mùi hôithối khi rơi vào tình thế khẩn cấp.

"Thànhcông của kiến bắt nguồn từ cách chúng sử dụng hành vi bầy đàn để tối đahóa lượng thức ăn có thể kiếm được. Kiến đã phát triển được nhiều hệthống liên lạc phức tạp, nhờ đó chúng có thể liên lạc với nhau rấtnhanh. Đó là lý do  tại sao bạn luôn gặp hàng vạn con kiến khi đi dãngoại", Wild nói.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Những bí quyết giúp kiến 'thống trị' thế giới này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Những bí quyết giúp kiến 'thống trị' thế giới bạn tại đây.