CHỨC NĂNG CỦA DẠ DÀY VÀ TÁ TRÀNG

Dạdày là phần phình to lên của ống tiêu hóa, đoạn nối giữa thực quản vàruột non, có vai trò như một buồng chứa, có thể tích co giãn khoảng 50đến 1.000 ml tùy thời điểm và bữa ăn. Đây là một trong những vị trí đầutiên trên đường tiêu hóa xử lý thức ăn trong từng bữa ăn hàng ngày.Thông qua một lớp cơ dày co bóp mạnh, nhào trộn, thức ăn tại dạ dàyđược nghiền nhuyễn, hòa trộn với dịch dạ dày để bắt đầu tiêu hóa. Chấtacid trong dịch vị vừa giúp tiêu hóa vừa tạo môi trường  thuận lợi chocác men hoạt động. Tận cùng dạ dày là cơ thắt môn vị, có tác dụng nhưmột cánh cửa giúp thức ăn từ dạ dày đi xuống ruột non từng ít một, rấtcần thiết cho sự tiêu hóa và hấp thu ở ruột non.

Tátràng là đoạn đầu của ruột non, thức ăn đã nát nhuyễn xuống đây sẽ đượctrộn thêm dịch tụy và dịch mật chứa nhiều men, tiếp tục quá trình tiêuhóa và hấp thu.

Địnhvị trên cơ thể, dạ dày và tá tràng nằm ở vùng thượng vị (chấn thủy) làphần bụng trên, dưới mũi xương ức. Tổn thương ở dạ dày hay tá tràngthường sẽ gây đau ở đây; các triệu chứng viêm hay loét ở dạ dày hoặc tátràng thường lẫn lộn khó phân biệt, vì vậy thường gọi chung là bệnhviêm loét dạ dày tá tràng trước khi có xét nghiệm chẩn đoán chính xác.

Aiđã từng trải qua một cơn đau dạ dày tá tràng hẳn sẽ thấy khổ sở đến thếnào và không biết  mình phải làm gì để bao tử không có “cớ” gì mà quặnlên nữa!

BỆNH VIÊM LOÉT DẠ DÀY TÁ TRÀNG

Khicó tổn thương viêm hay một vài vết loét ở lớp niêm mạc bên trong của dạdày tá tràng do các nguyên nhân  khác nhau thì sẽ gây ra các triệu chứngcủa bệnh.

Bìnhthường, tại niêm mạc dạ dày luôn có sự cân bằng giữa yếu tố bảo vệ(hàng rào tế bào biểu mô, lớp màng nhày, lượng máu lưu thông đến dạdày) và yếu tố phá hủy (acid do dạ dày tiết ra). Chất acid từ tế bàothành dạ dày được tiết ra chỉ để tiêu hóa thức ăn và niêm mạc dạ dàyphải được bảo vệ an toàn nhờ lớp màng nhày do các tế bào tiết nhày nằmở niêm mạc dạ dày tiết ra. Vì một yếu tố nào đó làm tăng tiết acid quánhiều và/hoặc do lớp màng nhày được tiết ra không đủ thì chất acid nàysẽ tấn công  chính dạ dày của mình. Ăn uống không điều độ, ăn trễ bữa,bị trào ngược dịch mật - dịch tụy (do khối u, sỏi, giun… gây tắcnghẽn), uống cà phê, ăn nhiều gia vị, lo âu, căng thẳng… làm dạ dàytiết nhiều acid. Việc sử dụng kéo dài các thuốc kháng viêm, giảm đau(aspirin, ibuprofen, ketoprofen…), hút thuốc lá, uống rượu… làm tổnthương tế bào niêm mạc và giảm tiết nhày. Chỉ cần một yếu tố làm tăng“phá hủy” hoặc giảm “bảo vệ” thì sẽ dẫn đến bệnh VLDDTT.

Cácnghiên cứu cho thấy khi có sự hiện diện của vi khuẩn Helicobacterpylori tại dạ dày thì khả năng bị loét dạ dày rất cao. Vi khuẩn H.pylori có thể là nguyên nhân  gây ra loét dạ dày.

Cáctriệu chứng của bệnh VLDDTT xuất hiện rõ ràng ở 50% trường hợp, 40 -45% bệnh nhân có triệu chứng mơ hồ và có đến 5 - 10% bệnh nhân không cótriệu chứng gì (gọi là loét câm), chỉ được chẩn đoán khi có biến chứng.

Dấuhiệu đau của VLDDTT có thể gợi ý như vị trí đau vùng thượng vị, đaurát, nóng, như dao cắt… Cơn đau thường âm ỷ liên tục, ít khi quặn từngcơn. Đau có chu kỳ liên quan đến bữa ăn (đau lúc đói hoặc lúc no), đautheo mùa trong năm… Đau xuất hiện hoặc tăng lên khi ăn các thức ănchua, cay… hoặc khi căng thẳng, lo nghĩ... Đau giảm khi uống các thuốckháng acid hoặc thuốc “băng” niêm mạc dạ dày. Các dấu hiệu kèm theo cóthể là ợ hơi, ợ chua, nôn, buồn nôn, chướng bụng, khó tiêu, đầy hơi,nặng bụng sau ăn…

Việcchẩn đoán bệnh cần được kiểm tra sớm mặc dù chỉ mới có các dấu hiệu mơhồ, vì các biến chứng của bệnh khá nguy hiểm cho sức khỏe. Ổ loét ở gầnmôn vị có thể làm hẹp đường xuống của thức ăn gây nôn rất dữ dội. Ổloét ăn vào mạng mạch máu dày đặc ở dạ dày gây xuất huyết tiêu hóa (nônra máu, đi tiêu phân đen) rất thường gặp. Ổ loét sâu làm thủng dạ dày,dẫn đến viêm phúc mạc phải phẫu thuật cấp cứu. Có 5% ổ loét dạ dày cókhả năng bị ung thư hóa, trong khi loét tá tràng (thường gặp ở namgiới, bị lo âu, stress) thì chưa thấy tình trạng này bao giờ.

Cáccơn đau dữ dội của VLDDTT có thể làm người bệnh sợ ăn uống hoặc khôngthể ăn uống gì một thời gian  dài, dẫn đến thiếu chất, sụt cân và suydinh dưỡng.

Chẩnđoán VLDDTT dựa vào cơn đau điển hình, chụp X-quang dạ dày tá tràng cóthuốc cản quang, chính xác  nhất là nội soi dạ dày tá tràng và các xétnghiệm chẩn đoán H. pylori.

Việcđiều trị bằng thuốc được xem là lựa chọn hàng đầu; chế độ ăn giữ vaitrò hỗ trợ trong việc tăng cường bảo vệ cho dạ dày và hạn chế các yếutố phá hủy, cùng với việc thay đổi một số thói quen xấu có hại đến bệnhlý kể trên.

DINH DƯỠNG TRONG BỆNH VIÊM LOÉT DẠ DÀY TÁ TRÀNG

Chếđộ ăn uống phù hợp có thể giúp hạn chế tăng tiết dịch dạ dày và trunghòa bớt acid của dạ dày, giảm tác động có hại đến niêm mạc dạ dày:

- Nên chia nhỏ bữa ăn (4 - 6 bữa ăn nhỏ trong ngày) vì ăn số lượng  ít sẽ làm giảm sự căng dạ dày nên giảm tiết acid.

- Nên ăn thường xuyên, đều đặn, không ăn quá no và không để bụng quá đói. Khoảng cách giữa các bữa ăn ngắn giúp trong dạ dày luôn có thức ăn để trung hòa acid và giảm đau.

- Cần ưu tiên các thức ăn tinh bột có tác dụng bọc, hút, thấm để bảo vệ niêm mạc dạ dày, giúp giảm kích thích tiết dịch vị, trung hòa acid như sữa, gạo nếp, bánh nếp, bánh mì, bánh bột năng, cơm, bánh quy…

- Nên dùng sữa, trứng vì đây là nguồn đạm có khả năng trung hòa acid; chất béo trong sữa, trứng có tác dụng ức chế tiết dịch dạ dày đồng thời làm tăng thời gian  lưu thức ăn trong dạ dày.

- Thức ăn nên nấu mềm, hầm nhừ hoặc nếu cần thì cắt nhỏ, nghiền nhuyễn, cần ăn chậm nhai kỹ để giảm bớt gánh nặng cho dạ dày, thức ăn cùng với acid sẽ nhanh chóng được đưa xuống ruột non.

- Chất béo từ cá (mỡ cá, cá mỡ) được khuyên sử dụng vì cung cấp nhiều acid béo thiết yếu và năng lượngcho cơ thể; thức ăn giàu kẽm (hàu, sò, thịt, cá…) sẽ giúp mau lành vếtthương, vitamin A giúp sinh trưởng lớp tế bào biểu mô của niêm mạc dạdày.

- Tránh dùng thức ăn sống, thô, cứng, nhiều chất xơ như gạo lứt, đậu đỗ,  một số rau trái… trong thời gian đau cấp tính. Rau lá nên chọn ăn lá non, mềm như rau đay, rau mồng tơi, dền…

- Tránh dùng các loại kích thích dạ dày tiết nhiều dịch vị như ớt, tiêu, giấm, cà ri, mù tạt, trái cây chua, sữa chua, dưa hành, dưa cà muối chua, nước dùng thịt, thức ăn lên men như mắm, tương, chao, thịt nguội chế biến sẵn…

- Tránh dùng thức ăn quá nóng hoặc quá lạnh.

- Không ăn quá nhiều canh cùng bữa cơm vì làm căng dạ dày gây tiết acid.

- Ăn xong không nên lao động  nặng, chạy nhảy ngay, tránh tăng lượng máu đến dạ dày để không làm nặng hơn tổn thương viêm loét đã có.

- Một số thức ăn chiên có thể làm kích thích niêm mạc dạ dày.

- Hạn chế các loại rau sinh hơi như súp lơ hoa xanh, bắp cải, củ hành, cải hoa, dưa leo, tiêu xanh, bắp, củ cải, dưa cải…

- Hạn chế và bỏ dần trà, cà phê  đậm, rượu, bia, thuốc lá, nước ngọt có gas…

Bêncạnh việc ăn uống, cần tránh những lo âu, căng thẳng tâm lý. Nên ănuống trong không khí thư giãn, đảm bảo cung cấp đủ nhu cầu dinh dưỡngcho người bệnh.

Tuynhiên, tùy vào cơ địa mỗi người có thể chấp nhận hoặc không chấp nhậncác loại thực phẩm  khác nhau, do đó chúng ta hãy “lắng nghe” dạ dày củamình (chứ không phải của người khác) và rút ra những kinh nghiệm  thựctế để có thể chọn lựa thực phẩm  phù hợp nhất với chính mình.

Việcphòng ngừa tái phát là một vấn đề quan trọng  cần lưu ý. Khi vết loét đãlành vẫn nên duy trì 2 - 3 bữa ăn phụ giữa các bữa ăn chính, không ănquá no hoặc để quá đói. Nhớ lựa chọn thức ăn mềm, tránh những thức ănkích thích niêm mạc dạ dày và gây tăng tiết dịch dạ dày kể trên. Ănuống điều độ, đúng bữa, không nhịn đói, bỏ bữa. Kiểm soát các lo âucăng thẳng là vấn đế cần ưu tiên hàng đầu khi đã có VLDDTT. Vệ sinh cánhân (rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh), vệ sinh ăn uốngtránh nhiễm H. pylori. Khi sử dụng thuốc, lưu ý với bác sĩ về tiền căn bệnh VLDDTT của mình để được dùng thuốc phù hợp, uống thuốc khi bụng no.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Viêm loét dạ dày tá tràng & cách ăn uống này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Viêm loét dạ dày tá tràng & cách ăn uống bạn tại đây.