Tinh trùng của... các bà

Giữa thế kỷ  18, nhà thơ kiêm nhà khoa học  GeorgesLouis Lectere, tức bá tước Buffon  phát hiện một đám tinh trùng trongbụng của một con chó cái được xem là đang ở trong giai đoạn tiết dục.Khi ấy ông đã đưa ra một kết luận: Tinh trùng hiện diện cả trong cơ thểcủa đàn ông lẫn đàn bà!

Vào thời điểm đó, một cuộc tranh cãi  dai dẳng đã diễnra trên 100 năm giữa phái "vi động vật" và phái "trứng". Theo đó, phái“vi động vật” cho rằng, các vi động vật đang ngọ nguậy trong tinh dịchchính là những cái phôi cực nhỏ thuộc riêng về người cho và chỉ cần khutrú một thời gian  trong bụng người mẹ để phát triển. Còn phái "trứng"thì chủ trương ngược lại. Theo họ, bào thai đã hình thành trước trongtrứng của người mẹ và nó sẽ trỗi dậy dưới sự tác động của tinh dịch đểlớn lên. Điều có thể thấy rõ là cả hai phái đều không giải thích đượclý do tại sao trẻ sinh ra thường giống cả cha lẫn mẹ chúng.

Vì thế, quả banh lại nằm trong sân của những ngườitheo thuyết biểu sinh, trong đó có Buffon. Đối với họ, đứa con là sảnphẩm của chung cha mẹ, xuất phát từ sự pha trộn giữa tinh dịch củangười cha và tinh dịch của người mẹ. Cái mà nhà thơ gọi là tinh dịchthực chất không phải là trứng mà là chất tiết ra từ buồng trứng, tươngtự như tinh dịch của đàn ông. Vả lại, dưới ống kính  hiển vi, Buffon  đãnhìn thấy "những thân mình cử động có đuôi" và cho rằng đó chỉ có thểlà những con tinh trùng của phái nữ. Nói đúng ra, ngay từ khi ấy,Buffton đã nắm được những yếu tố của một câu trả lời chính xác, nhưngphải chờ một thế kỷ  rưỡi sau, nhà giải phẫu học người Đức là OskarHertwig mới tìm ra sự thật: Sự thụ tinh là sự kết hợp giữa một cáitrứng và một con tinh trùng.

"Soi" hộp sọ để xác định cá tính

Vào thế kỷ  19 có một lý thuyết khoa học  rất thịnhhành, đó là khoa tướng sọ. Theo đó, người ta có thể phát hiện ra nhữngnăng lực về trí tuệ và cá tính  của con người  thông qua hình dáng củahộp sọ cùng với những khối u, cơ và những điểm bất thường của nó.

Năm 1809, người sáng tạo ra lý thuyết này là FranzJoseph Gall đã thiết lập một bản đồ  bộ não, định vị rõ ràng 27 cơ năngcủa não như sự kiêu hãnh, lòng tốt, tình yêu, năng khiếu tính toán, sởthích quyền lực, năng khiếu mô phỏng, khuynh hướng sát nhân... Cộngđồng khoa học  tỏ ra rất quan tâm  đến lý thuyết này, còn công chúng thìhâm mộ đến điên cuồng. Người ta đua nhau mở hàng loạt văn phòng  thựchành khoa tướng sọ, đo đạc bộ não để đánh giá  các nét cá tính  hoặc nănglực của đối tượng. Gall khi ấy được xem là một trong những nhà giảiphẫu học nổi tiếng nhất, người đã đi tiên phong trong việc lưu ý là bộnão chứa đựng những cơ quan  chuyên biệt, được định vị một cách chínhxác và có khả năng đáp ứng với những chức năng tinh thần khác nhau.Theo ông, mỗi cơ quan  tạo ra một áp lực nào đó lên hộp sọ và in dấu vếtlên đó.

Ngày nay, người ta dễ dàng nhận ra sai lầm của Gallvì không thể đánh giá  năng lực  của một người dựa vào hộp sọ của ngườiđó. Nhưng mặt khác, cần phải ghi công của ông trong việc xác định rằng,mỗi vùng trong não của chúng ta có liên quan đến một chức năng riêngbiệt nào đó của cơ thể.

Thiếu sót của Louis Pasteur

Một ngày tháng 7  năm 1885, bà mẹ của cậu bé JosephMeister, 9 tuổi đã hoàn toàn tuyệt vọng. Con trai  bà bị chó dại cắn vớivết thương rất nặng. Bà chạy vội đến nhà Pasteur và cầu xin ông cứusống Meister. Lúc bấy giờ, nhà khoa học  đã thành công  trong khoảng 50lần thử nghiệm  văcxin phòng bệnh dại trên loài chó. Nhưng với con ngườilại là một chuyện khác. Trước tình thế nguy kịch, ông đã quyết định  thửnghiệm lần đầu tiên với cậu bé 9 tuổi này. Và Pasteur đã thành công.Viện Hàn lâm khoa học  Pháp nhiệt liệt biểu dương ông và không lâu sau,cả thế giới  chấn động về điều này. Viện Pasteur được khánh thành năm1888, thực hiện tiêm phòng văcxin phòng dại miễn phí  cho hàng chục ngànngười. Người ta tò mò tự hỏi không biết  thành phần của loại văcxin kỳdiệu ấy gồm những gì? Và họ biết rằng vì không cô lập được virus  bệnhdại - một loại virus  quá nhỏ không thể nhìn thấy qua kính hiển vi thờiđó, Pasteur phải chích lấy tủy sống của những con thỏ bị bệnh dại đểđiều chế văcxin

Từ khi Viện Pasteur được thành lập, trên cả nướcPháp, các ca tử vong vì bệnh dại giảm hẳn. Tuy nhiên, cũng từ khi ấyxuất hiện nhiều ca tử vong vì một căn bệnh bí hiểm liên quan đến hệmiễn dịch. Lúc bấy giờ, không có một bác sĩ hay nhà sinh học nào cùngthời đại với Pasteur nhận ra rằng, ngoài công hiệu tuyệt vời, văcxinphòng dại còn có thể gây tai biến. Càng không ai nghi ngờ rằng những catử vong vì căn bệnh bí hiểm kia có liên quan đến các mũi tiêm phòng dại.

Thật vậy, khi đó người ta biết rất ít về khả năngphòng vệ của cơ thể. Hậu quả là nhiều tháng sau khi tiêm phòng văcxin,một số người không chết vì bệnh dại mà chết vì hội chứng Landry - mộtchứng bệnh nguy hiểm cho hệ miễn dịch do tủy sống của loài thỏ gây ra.Pasteur đã mất trước khi chuyện buồn này được phát hiện, vì vậy, ôngkhông hề biết rằng văcxin phòng bệnh dại của ông từng cứu bao nhiêumạng sống nhưng cũng đã làm chết người. Mãi đến năm 1932, hội chứngLandry mới được làm rõ bởi các nhà nghiên cứu  ở Viện Pasteur.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Những sai lầm đáng yêu trong lịch sử y học này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Những sai lầm đáng yêu trong lịch sử y học bạn tại đây.