Ðó là hội Ó (hay chợ Âm dương) - một trong những lễhội huyền bí và tấp nập nhất vùng Bắc bộ xưa, theo ông Nguyễn Thanh Tụy- người đã nhiều năm nghiên cứu  lịch sử  của làng.

Ðêm mồng 4 tết bắt đầu phiên chợnơi người dương đi tìm người âm, mua bán  một sản vật tâm linh là gà máiđen tế thần. "Mọi nhà trong các ngõ xóm giết gà đen, cắt lấy tiết, rồivẩy cùng vôi bột thành hình cánh cung trước cổng nhằm trừ tà, xua khíđộc. Trong nhà còn trồng thêm cây nêu, cũng là để trừ ma quỷ" - ông Tụynói. Chợ họp tại nơi "dương đi âm đến" được xác định là gốc đa lớn bênrìa làng Ó, cạnh đó là bãi tha ma sau giao tranh của chiến binh Hai BàTrưng với quân Hán.

Chợ Âm dương là cái tên được phầnlớn người dân  Bắc Ninh, kể cả già và trẻ, biết tới. Chợ đi vào văn học,hội họa, được thuật lại trong bộ phim  Bao giờ cho đến tháng mườinơi cô Duyên đi tìm người chồng đã mất trong phiên chợ hư ảo. Nhưngkhông một ai, kể cả người già nhất của làng Ó hôm nay, từng tham dự mộtphiên chợ Âm dương khi xưa. Chiến tranh, loạn lạc đã sớm làm ly tánnhững sự bán mua và những lời kể cuối cùng về phiên chợ cũng dần vắngbóng.

Nhưng chợ Âm dương đã không mất đitheo đó. Năm 2007, ông trưởng thôn Nguyễn Khắc Vượng vò đầu rồi đánhbạo viết đơn gửi khắp nơi, từ UBND  phường rồi gửi lên Sở Văn hóa  -thông tin tỉnh, trình bày nguyện vọng của nhân dân muốn phục dựng lễhội độc đáo của quê hương mình. Mấy lá đơn thành ra được việc, Sở Vănhóa - thông tin  cử người về khảo sát rồi gửi đài truyền hình  tỉnh vềlàm phim  tư liệu. Kinh phí làm phim  hết 48 triệu đồng, dân làng góp mộtnửa, sau mấy doanh nghiệp  trên địa bàn hỗ trợ một nửa. Phim  làm xong,chiếu lên truyền hình  tỉnh rồi chiếu trên truyền hình  trung ương, ngườilàng mừng một nửa mà lo vẫn còn một nửa vì phim  dù gì cũng chỉ là phimmà thôi.

Tếtvừa rồi, ông bảo vệ ngôi chùa làng Ó được một phen tá hỏa khi thấyhương hoa cắm khắp nơi vào đêm mồng 4. Hóa ra vài chục người trẻ tuổitừ mấy tỉnh thành gần đó tìm về, bảo nghe tin có phiên chợ Âm dương nênvề "mục sở thị".

Mấy tháng sau, thêm vài nhà nghiêncứu tìm tới làng Ó. "Hội Ó là nơi có nhiều tục lệ rất hay, hay lắm, tôiđược biết thế. Chưa biết phục dựng được đến đâu, nhưng ta cứ quyết tâmlàm sẽ được" - bà Nguyễn Thị Hẹn, phó giám đốc  Trung tâm  UNESCO văn hóaquan họ, nói với ông Nguyễn Xuân Sơn, trưởng ban Mặt trận Tổ quốc củathôn. Ông Ngô Ðức Thịnh, nguyên viện trưởng Viện Nghiên cứu  văn hóa, tỏý tiếc về một hội Lim đã dần làm nản lòng những người yêu  văn hóa, yêuquan họ, và muốn đi tìm một điều gì thay thế.

Những sự "móc nối" dần lộ diện khimột công ty  truyền thông  đứng ra nhận dàn dựng toàn bộ lễ hội và tìmkiếm đối tác ủng hộ. Và những sự hợp tác tiếp theo gần như là tựnguyện. "Chúng tôi không yêu cầu gì hết.

Ðến nơi, người làng ăn rau dưa gìchúng tôi cũng theo như thế" - ông Thao Giang, phó giám đốc  Trung tâmPhát triển nghệ thuật âm nhạc  VN, hào hứng nói. Như là tiện thể, ôngcũng trình bày những "bức bối" của mình với một vài lễ hội dân gian màông cho rằng hiện nay bản chất  của chúng đã bị làm sai lệch.

Ðó cũng là lý do  trùng hợp nhiềunhất cho những sự giúp đỡ rất đỗi nhiệt tình và... bất ngờ từ nhiều nhànghiên cứu, nghệ sĩ  và cả các tình nguyện viên  ở lứa tuổi rất trẻ màbấy lâu hay bị kêu ca rằng "chẳng biết gì" về cái gốc văn hóa truyềnthống của ông cha họ.

Với ý tưởng dựng lại không giandiễn xướng truyền thống  của người Việt  mà từ lâu đã bị sân khấu  hóa,những người tổ chức đã gặp không ít khó khăn.

Về phần kỹ thuật, ông Thao Giangcho biết sẽ có nhiều yêu cầu khắt khe hơn để đảm bảo việc tổ chức diễnxướng ngoài trời mà không sử dụng các phần thu âm  có sẵn như rất nhiềubuổi biểu diễn  âm nhạc  truyền thống  hiện nay. Một lý do  đơn giản vì bảnthân các nhạc cụ dân tộc  rất khó thu âm  và khuếch âm, do vậy các thiếtbị âm thanh phát trực tiếp  phải dùng loại thật tốt và việc chuẩn bịcũng đòi hỏi phải kỹ lưỡng hơn.

Và một cái khó khác là sự duy trìdài lâu cho một lễ hội, như mong muốn của những người tổ chức. Cách đókhông xa, tại làng Diềm (huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh), hồi năm 2006Viện Văn hóa thông tin  cũng về phục dựng lễ cầu đảo và tục cướp cầu tạiđây. Nhưng kinh phí nhà nước  tất nhiên có hạn, cho nên gọi là "phụcdựng" nhưng thật ra chỉ là tổ chức lại được một lần. Mà cán bộ về tổchức, bà con trong làng đến xem, xem xong bà con về nói lại "chửa giốngvới hội làng tôi, nên chúng tôi  chửa thích".

Nhưng cho dù còn nhiều lo lắng  thìmọi việc đã sẵn sàng để đón tiếp một lượng lớn du khách tham dự hội Ónăm sau. Dù đã có nhiều sự giúp sức từ các nơi khác nhau, nhưng chi bộthôn tuần nào cũng họp bàn từng việc một. "Sẽ không có chuyện quan họngửa nón xin tiền, cũng không có các quầy đỏ đen hay "chặt chém" kháchtrong khu vực  lễ hội, mọi công việc  hậu cần kể cả chuyện ăn nghỉ chokhách đều được sắp xếp bởi ban tổ chức, có sự góp sức của một số lượnglớn các bạn tình nguyện viên" - một thành viên  ban tổ chức  lễ hội khẳngđịnh.

Bạn có ý kiến gì về bài viết Dân thôn dựng lại hội làng này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Dân thôn dựng lại hội làng bạn tại đây.