Người của Harvard!

3 "key words" để thành công  của TS Ngô Như Bình là: Nghiêm túc, tự tin, phấn đấu không mệt mỏi.

Ngoài công việc  giảng dạy, tôi là thành viên  của tiểu ban ngôn ngữcủa bộ môn, hai năm vừa rồi là thành viên  của tiểu ban cố vấn  cho chủnhiệm khoa về ngoại ngữ; làm cố vấn  cho sinh viên  năm thứ nhất.

Sinh viên năm thứ nhất là những người mới từ trung học lên, cònnhiều bỡ ngỡ trong năm đầu tiên ở đại học, cần có người hướng dẫn  vềviệc học tập cũng như các hoạt động  khác trong trường. Mỗi năm tôi hỗtrợ cho ba sinh viên  thường có xu hướng chọn chuyên ngành  về khoa họcxã hội hoặc nhân văn gần với chuyên ngành  của tôi.

Từ năm 2003 đến nay tôi là Chủ tịch  Tổ chức các trường đại học  giảngdạy tiếng Việt  ở Mỹ (Group of Universities for the Advancement ofVietnamese Abroad - GUAVA).

Tôi mới nộp bản thảo cuốn sách  tiếp theo của tôi là Continuing Vietnamese  cho nhà xuất bản. Cuốn sách  sẽ ra mắt trong năm 2010.

Từng giảng dạy ở những trường lớn như Lomonosov (Nga)... bây giờ là Harvard. Ông có nghĩ rằng mình may mắn?

(Cười) Trong mọi thành công  do kết quả của nỗ lực, không nhiều thì ít, bao giờ cũng có yếu tố may mắn.

Lý do nào mà Harvard mời ông về gây dựng và giảng dạy bộ môn tiếng Việt?

Đại học Harvard thường chỉ mời một người nào đó từ nơi khác đến làmviệc nếu thấy người ấy có khả năng đoạt giải thưởng Nobel trong tươnglai gần.

Trường hợp của tôi cũng như tuyệt đại đa số trường hợp các giảngviên khác là phải nộp đơn cho một tiểu ban xét duyệt tuyển người(search committee) của trường khi họ tuyển người giảng dạy tiếng Việt.Ở Mỹ có đến cả triệu người Việt  làm ăn sinh sống, trong số họ không ítngười có bằng cấp rất cao của các cường quốc về giáo dục ở phương Tây.

Cách đây hơn 17 năm, khi nộp đơn, tôi không mấy hy vọng mình sẽ đượctuyển. Vì sao Đại học  Harvard lại chọn tôi, cho đến tận bây giờ tôicũng chỉ có thể phỏng đoán mà thôi.

Tôi cho rằng kết quả công việc  giảng dạy và nghiên cứu  của tôi tạiĐại học Quốc gia  Moskva (M.V.Lomonosov) trong hơn mười năm có tác độngkhông nhỏ đến quyết định  của ban xét duyệt. Phải nói thêm rằng, giớikhoa học Mỹ rất khách quan  trong việc đánh giá  thành tựu của các trườngđại học nước ngoài, trong đó có Đại học  Lomonosov.

Một kỉ niệm đáng nhớ của ông khi còn là một sinh viên?

Có lẽ điều đáng nhớ nhất là cái đói triền miên, đói từ những nămcuối cùng của trung học cho đến tận những ngày cuối cùng của đại học(tôi tốt nghiệp khoa tiếng Nga, Trường Đại học  Sư phạm  Ngoại ngữ Hà Nộitháng 7/1973).

Có hai loại thực phẩm  người Mỹ  thích là ngô (corn) và bí đỏ(pumpkin). Còn tôi thì thấy "ngại" mỗi khi phải ăn mà không từ chốiđược, vì ở Việt Nam  tôi đã ăn quá nhiều ngô và bí đỏ trong những nămchiến tranh. Nói ăn quá nhiều ngô và bí đỏ cũng chưa thật chính xác, vìnhững năm tháng ấy ngay cả ngô (thay cơm) và bí đỏ (thay các loại thựcphẩm khác) cũng làm gì có đủ mà ăn.

Nợ với tiếng mẹ

Là một nhà ngôn ngữ  học, chiêm nghiệm lại, ông thấy mình chọn tiếng Việt  hay tiếng Việt  chọn mình?

Tôi bắt đầu bị chinh phục  bởi sức mạnh và vẻ đẹp  của tiếng Việt  cólẽ là vào thời điểm những năm cuối của trung học. Tuy nhiên, trong nămnăm học tại khoa tiếng Nga, Trường Đại học  Sư phạm  Ngoại ngữ Hà Nội,chương trình tiếng Nga  và văn học Nga  khá nặng nên tôi không có điềukiện đi sâu vào tiếng Việt.

Khi chuẩn bị thi nghiên cứu  sinh tôi mới có điều kiện đi sâu vào lýthuyết tiếng mẹ đẻ của mình để so sánh với tiếng Nga. Song, chuyênngành tôi học nghiên cứu  sinh tại Viện tiếng Nga  thuộc Viện Hàn lâmkhoa học Liên Xô  (cũ) ở Moskva là ngữ nghĩa tiếng Nga.

Luận án của tôi nghiên cứu  một nhóm trường nghĩa trong tiếng Nga.Khi đã nắm vững một thứ tiếng nước ngoài, tôi thấy hết sức thú vị trongviệc dùng kiến thức  về ngôn ngữ  học đại cương cũng như về thứ tiếng ấyđể nhìn lại tiếng Việt.

Cũng vào thời gian  này, Bộ môn ngữ văn các nước Đông Nam Á, TriềuTiên và Mông Cổ tại Học viện các nước Á-Phi thuộc Đại học  Lomonosov cầnngười bản ngữ giảng dạy tiếng Việt. Tôi xin vào đấy để có điều kiệnnghiên cứu sâu hơn về tiếng Việt.

Từ ngày ấy đến nay, tôi gắn bó với tiếng Việt, nhìn tiếng Việt  từgóc độ của người bản ngữ và đối chiếu nó với những ngôn ngữ  châu Âu  màtôi nắm vững.

Cảm nghĩ của ông thế nào khi làm công việc  này?

Tôi chỉ thấy rằng cần phải cố gắng  hết sức mình để số sinh viên  ghitên học tiếng Việt  ổn định từ năm này sang năm khác, để sinh viên  nhậnxét đánh giá  các lớp tôi dạy như thế nào đó mà các lớp sinh viên  sau đótiếp tục ghi tên học tiếng Việt  (kết quả nhận xét  đánh giá  của sinhviên được đưa công khai lên trang mạng của Đại học  Harvard).

Tôi vui mừng khi thấy tiếng Việt  được giảng dạy liên tục tại Đại họcHarvard, và vui mừng khi thấy tiếng Việt  có tên trên tấm biển của bộmôn, ngang hàng với tiếng Trung, tiếng Nhật và tiếng Hàn. Tuy nhiên,cũng phải nói sự thật rằng số sinh viên  ghi tên học tiếng Việt  ít hơnnhiều so với số sinh viên  ghi tên học tiếng Trung  và tiếng Nhật.

Ông có nghĩ rằng, về một khía cạnh nào đó, ông cũng nợ và mang ơn tiếng Việt  không?

Quá đi chứ! Một người mà không mang ơn tiếng mẹ đẻ của mình thìngười ấy khó mà biết trân trọng nó, và từ đấy, khó mà biết trân trọngnền văn hoá của dân tộc  mình. Tôi sẽ quay trở lại vấn đề gìn giữ tiếngViệt, và điều đó hoàn toàn hợp lẽ với nghề của tôi!

Khi nói về Việt Nam cho các sinh viên  ngoại quốc, câu đầu tiên mà ông thường nói là...?

Tôi thường nói: "Tôi giúp các bạn học tiếng Việt  để các bạn có dịp sang thăm Việt Nam. Tôi cam đoan với các bạn rằng ở đó, các bạn sẽ tìm thấy rất nhiều điều thú vị để rồi gắn bó với đất nước  ấy".

Tuyệt đại đa số sinh viên  của tôi đã có dịp sang Việt Nam. Có những người Nga  tôi giúp học tiếng Việt  cách đây hơn hai mươi năm đến bây giờ vẫn sinh sống ở Việt Nam. Người Mỹ  cũng thế, có những người trước đây là sinh viên  của tôi hiện công tác  tại Việt Nam từ nhiều năm nay.

Ông bồi đắp lòng yêu nước cho người Việt  ở những nơi ông dạy bằng cách nào?

Tôi giúp họ học tiếng Việt, dùng tiếng Việt  để tìm hiểu văn hoá ViệtNam, con người Việt  Nam, đất nước  Việt Nam, lịch sử  oai hùng của dântộc Việt Nam. Có một điều thú vị là sinh viên  của tôi càng hiểu nhiềuvề những vấn đề Việt Nam phải đương đầu trong quá khứ cũng như trong hiện tại thì lại càng muốn làm một cái gì đó cho Việt Nam.

3 “key words”...

Theo ông, tố chất nào giúp ông có thể tồn tại trong một môi trường  học thuật đầy cạnh tranh như Harvard?

Làm việc tận tâm, làm hết sức mình, học hỏi liên tục để nâng caotrình độ, học từ sách vở, học bạn bè  đồng nghiệp, học ngay chính sinhviên của mình. Tôi rất biết ơn cha mẹ tôi cùng các thầy cô giáo  của tôiở Hà Nội, đặc biệt là các thầy cô giáo  khoa tiếng Nga, Trường Đại họcSư phạm Ngoại ngữ Hà Nội, đã dạy tôi cách tự học để vươn lên.

Quan điểm sống mà ông luôn theo đuổi là...

Có lẽ điều tôi luôn cố gắng  phấn đấu là sống có trách nhiệm với những người xung quanh và với chính bản thân  mình...

Hồi trẻ, ai là người tạo cho ông cảm hứng để đứng lên sau những lần ngã?

Hồi trẻ tôi va vấp và nhận về rất nhiều thất bại. Nhưng bố mẹ tôi,thầy cô giáo  độ lượng của tôi, những người bạn chân tình của tôi khôngxa lánh tôi sau những thất bại như thế mà ngược lại, động viên  tôi rútkinh nghiệm để sống cho tốt hơn. Tôi rất thích câu tục ngữ của ngườiNga: Học qua những sai lầm, của người khác và của chính mình.

Cũng vào thời trẻ, nỗi sợ lớn nhất của ông là gì, và vì sao?

Tôi sợ nhất là những người xung quanh mình không hiểu được thiện ý của mình.

Thế rồi làm thế nào để ông vượt qua nỗi sợ hãi đó?

Có lẽ là vì tôi luôn sống thẳng thắn, chân thành với mọi người.

Câu danh ngôn mà ông thấy thích nhất?

Cũng lại là một câu ngạn ngữ của người Nga: Những gì người khác làmđược thì mình cũng làm được, kể cả những việc rất khó. Nói tóm lại làphải tự tin ở sức mình.

Nếu có 3 "key words" để thành công, ông sẽ nói 3 từ nào?

Nghiêm túc, tự tin, phấn đấu không mệt mỏi.

Ông cảm nhận gì về người trẻ trong nước hiện nay (cụ thể là qua tiếp xúc với các học trò người Việt)?

Tôi mừng cho các bạn trẻ ở Việt Nam  sống trong những điều kiện lýtưởng để phấn đấu vươn lên, những điều kiện mà cách đây ba, bốn mươinăm thế hệ chúng tôi  không bao giờ dám mơ ước đến. Còn tận dụng nhữngđiều kiện thuận lợi như thế nào lại là chuyện khác.

Xin cảm ơn GS!

Bạn có ý kiến gì về bài viết Gặp “người của Harvard” mắc nợ tiếng Việt này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Gặp “người của Harvard” mắc nợ tiếng Việt bạn tại đây.