Thầygiáo Nguyễn Hùng Vĩ (giảng viên khoa Văn, Trường ĐH Khoa học  Xã hội  vàNhân văn, Trường ĐHQG Hà Nội, nhớ lại những lời mà người thầy của ông -GS, NGND Bùi Duy Tân dặn dò. NGND Bùi Duy Tân năm nay 67 tuổi, vừa rađi vì trọng bệnh.

Đọc sách trước hết là học lấy điều hay mà sống đã...

Nhà giáo nhân dân Bùi Duy Tân

Tôi muốn kể đôi chút về GS. Bùi Duy Tân. Thầy vừa ra đi.

Chúng tôi vào đại học  sau khi Hiệp định Paris1973 được kí kết. Trường đã từ nơi sơ tán về Mễ Trì, Hà Nội. Thầy BùiDuy Tân sống độc thân trên gác xép tầng ba rưỡi. Tài sản  của thầy làmột chiếc thìa để ăn cơm nhà bếp. Cũng vì ăn cơm tập thể mà thầy đichéo qua sân với quần nâu ống sớ. Tôi đứng gốc cây lẩm bẩm: “Ông âmlịch!”.

Một đàn anh khóa trên gõ bát B52 lên đầu tôi: “Đồ ngu! Cụ Nguyễn Trãi  đấy!”. Cũng từ đó cơ duyên tôi theo thầy học Nguyễn Trãi.

Học được cái gì? Tôilên gác xép hỏi thầy về câu "Nếu khỏi tiểu nhân quân tử nhọc" trong thơNôm Nguyễn Trãi  mà tôi chả hiểu mô tê gì. Thầy giải thích, tôi nghe laycay một lúc rồi quy kết cụ Ức Trai lập trường phong kiến. Thầy giươngkính lên: “Lý sự nhỉ!”. Thầy vớ cái thìa dí vào một câu thơ rồi bảo:Ngoáy tai mà nghe. "Đọc sách thì thông đòi nghĩa sách". Nguyễn Trãi  dạythế. "Nghĩa" đây không chỉ là nghĩa của chữ đâu. Còn là cái đạo nghĩangười ta sống trong đời. Thủng chưa! "Thông đòi" là thông rồi thì theomà sống cho tử tế. Về đọc sách đi, quân phố phường!.

Thế là thầy cho mượncuốn "Khổng học đăng" của Phan Bội Châu. Bọn trong phòng thấy tôi mượnđược cả sách quý của thầy thì phục lắm, khen tôi khéo nịnh. Thế là tôiđọc "Khổng học đăng".

Năm 1976 tôi làm thưmục Nguyễn Trãi  cho khóa luận. Có hôm đi bộ từ thư viện Quốc gia  về kítúc xá vì không có 5 xu tàu điện, bị chúng nó ăn mất cơm nên tủi thânngồi khóc. Thầy biết chuyện gọi lên cho đồng hai để hoàn thành côngviệc. Lúc này cũng đã thân tình, thầy dạy rằng, sách nhân gian sót lạitoàn điều hay, đọc sách trước hết là học lấy điều hay mà sống đã,nghiên cứu cái gì thì nghiên cứu  sau.

Sau này có cơ may làm việc  cùng thầy, tôi học dần từ bài vỡ lòng này đến bài vỡ lòng khác, thầy già đi và trò cũng già theo.

Năm 2000, in xongcuốn sách về Phùng Khắc Khoan, thầy rủ tôi và mấy sinh viên  về Phùng Xáthắp hương cho nhà thờ. Thấy thầy đặt lên đĩa 500.000đ để cúng, tôithoáng giật mình. Một số tiền như vậy lúc đó nhà tôi tiêu một tháng.Lên xe, tôi hỏi sao thầy cúng nhiều vậy, thầy nói: tôi lập nghiệp từPhùng Khắc Khoan, lúc đó là năm 60, tôi đã biết gì đâu, bao nhiêu chữnôm cụ Đinh Gia Khánh đọc cho cả, cụ đọc tôi chép chả kịp.

Lần khác, tôi theothầy đi Hiệp Hòa nơi sơ tán thủa xưa của Khoa Văn. Tôi thấy các thầyngồi bàn nhau góp tiền mua trâu cho cháu một bà chủ nhà  đã mất. Tôinghĩ mình còn phải học các thầy nhiều lắm.

Gần đây, một đoàn cánbộ xã từ Đại Từ, Thái Nguyên  xuống Trường tôi xin chứng nhận những giađình đã từng cho cán bộ ở trong những năm sơ tán để tỉnh tặng giấykhen. Đại diện Ban Giám hiệu không dám kí vì lớp sau như chúng tôi  chảai sơ tán ở đó cả. Trường đề nghị cán bộ xã đi tìm một số người đã vềhưu để chứng thực.

Giữa trưa tôi dẫn họđi sang gặp thầy Nguyễn Kim Đính. Thầy kêu lên: " trời, tôi kí hết, tôikí tất, không trả nghĩa được thì thôi lại còn bắt các anh đi cả trưanhư thể này". Sang nhà thầy Bùi Duy Tân, thầy đang lên cơn đau họngkhông trò chuyện được (khi đó thầy chưa biết mình bị ung thư), thầy vừakí vừa khóc. Tôi nói: "cẩn thận vẫn hơn thầy ạ". Thầy khoát tay nóikhào khào : “Chả nhẽ không ai tin ai nữa à, đến thế chăng!”.

Các thầy tôi là như vậy. Văn chương đối với họ trước hết phải là đạo lý làm người, con người, con dân của đất nước.

Nghe tin thầy ốm nặng, tôi và TS. Nguyễn Kim Sơn ra thăm, đó là hôm thầy tỉnh lại và nói được nhiều.

Thầy tâm sự: “Đờitôi nhiều dằn vặt lắm, nhất là chuyện trong nhà khi tôi lớn lên... Tôilại ở trường lâu, chứng kiến nhiều. Gần đây, có người ném tờ rơi vàosân bảo tôi viết điều này điều nọ... nhưng tôi nghĩ đất nước  cũng nhưmột con người, có lúc này lúc khác. Nên lấy cái đại cục mà soi xét,đừng vì cái tiểu tiết mà hờn nhau. Các anh còn làm việc, lấy cái sựnghiệp chung làm chính. Tôi lúc đầu không được là con nhà thi thư nhưngười khác. Đời tôi chỉ có một kinh nghiệm  lấy cần cù bù khả năng. Cácanh nghe thủng thì nghe...”.

Không ngờ đó là lời dặn cuối của thầy tôi.

Bạn có ý kiến gì về bài viết “Ông âm lịch!” này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết “Ông âm lịch!” bạn tại đây.