Người dân bị giải tỏa ở Dung Quất không được hỗ trợ sản xuất, họ tự “bơi” để mưu sinh. Trong ảnh: ngư dân thôn Sơn Trà, xã Bình Đông - Ảnh: V.Hùng

Họ chịu cơ cực không phải ngày một ngày hai, mà đã mười năm qua khi dự án bắt đầu khởi động trên vùng đất của huyện Bình Sơn, Quảng Ngãi.

Tiền tỉ thành hoang phế

200 tỉ đồng cho các khu tái định cư

Theo ban quản lý Khu kinh tế  Dung Quất, từ năm 1997 đến nay hơn 2.000 hộ dân với khoảng 55.000 dân nhường đất xây dựng  Khu kinh tế  Dung Quất để  vào ở 11 khu tái định cư.

Đến tháng 3-2009, nguồn vốn đã đầu tư  cơ sở hạ tầng các khu tái định cư khoảng 200 tỉ đồng.

Nổi lên trên nền cát khô khốc của khu TĐC là các công trình hoành tráng, trơ trọi bóng người. Trường cấp I-II Vĩnh Sơn với hai phòng hiệu bộ nhìn ra ba dãy phòng hình chữ U với 14 phòng học im ỉm, tịnh không bóng người. Các phòng bị nạy hết cửa lớn, cửa sổ, vứt tung tóe trên nền sân. Trần bằng cót ép rơi rụng, mái tôn lủng lỗ chỗ, gió thổi tốc lên. Quanh trường cỏ dại vây kín.

Lách qua đám cỏ dày, qua trạm xá gần đó cũng tình trạng tương tự, hoang phế. Anh Trịnh Văn Sơn, nhà trước trường, nói: “Họ xây dựng  5-6 năm nay rồi. Không có người sử dụng, không ai đoái hoài đến nên xuống cấp hết. Đất bỏ hoang nên tôi tranh thủ làm mấy luống đậu”. Chung số phận là Trường mẫu giáo Vĩnh Sơn ngay cạnh đó. Trường có ba phòng học lớn trống trước hở sau, gạch bị bóc lên nham nhở. Sau trường là trạm phát thanh  ba phòng đìu hiu, bị phá phách tan tành từ cửa, tường, nền nhà, trần nhà.

Theo điều tra của chúng tôi, dân làm nông được bố trí vào khu TĐC Đồng Lớn không sống nổi nên một số quay về quê cũ làm ăn, những người khác nương theo sông Kinh ở thôn Đông Thuận tìm kế sinh nhai. Anh Nguyễn Văn Hai, nhà  ở gần khu TĐC, nói: “Ai đời bố trí dân TĐC vào gần núi hoang vu, khô cằn sỏi đá, lấy gì làm ăn? Dân không có, các công trình bỏ hoang, lãng phí quá”.

Ông Võ Tiến Dũng - phó trưởng ban quản lý Khu kinh tế  Dung Quất - thừa nhận cụm công trình ở khu TĐC Đồng Lớn và Đông Thuận đầu tư  khoảng 17 tỉ đồng nhưng không khai thác được, đành bỏ hoang.

Trường cấp I-II Vĩnh Sơn xây dựng  xong 5-6 năm nay không sử dụng, đã trở nên hư hỏng nặng -Ảnh: V.Hùng

Lời hứa gió bay

Tiền nhà nước, tiền dân đổ vào nhiều công trình các khu TĐC khác ở Dung Quất đang bị lãng phí đến đau lòng.

Tại khu TĐC thôn Đông Thuận - nơi có hơn 150 hộ dân sinh sống, các công trình thiết yếu dân sinh được xây dựng  kiên cố cũng bỏ phí. Đó là Trạm y tế Đông Thuận với 10 phòng bệnh và một phòng làm việc  trống trơn đang ngày càng xuống cấp. Trường cấp I thôn Đông Thuận sáu phòng; chợ cá Tịnh Hòa chỉ có mặt bằng trống trơn, không người buôn bán, dùng để phơi lúa.

Những ngày đi thực tế các khu TĐC Dung Quất, chúng tôi  thấy một nghịch lý: trong khi nhiều công trình đầu tư  bạc tỉ thừa tiền thì những khu TĐC khác thiếu tiền xây dựng  hạ tầng, dân sống như ở chỗ tạm cư.

Ở Bình Thanh Tây - nơi có 346 hộ dân, lối vào khu TĐC từ đó đến nay vẫn là con đường  độc đạo đất đỏ. Ông Ngô Quốc - một người dân  - than thở: “Mùa nắng đi làm bụi mù trời. Ngày mưa phải lội bộ, bùn đất ngập lút bánh. Xã chia đất làm ruộng nhưng đất khô cằn, không mương dẫn nước nên năng suất lúa, hoa màu ít ỏi. Gia đình  chạy gạo từng bữa”.

Ông Nguyễn Dũng, ở khu TĐC này, nói thẳng thắn: “Lúc mới vào, lãnh đạo tỉnh hứa ở đây không hơn thì ít nhất bằng nơi ở cũ. Vậy mà giờ đây “đem con bỏ chợ”, sống khó nghèo hơn lúc trước bởi hạ tầng kém, không nước sản xuất”. Ông Trần Ngọc Sang, chủ tịch  UBND  xã Bình Thanh Tây, nhìn nhận: “Khu TĐC lập đã lâu nhưng cơ sở hạ tầng chậm đầu tư, cuộc sống  người dân  gặp nhiều khó khăn”.

Khi cần câu cơm bị gãy

Khi xây dựng  nhà máy, người ta đã tính đến chuyện chuyển dịch cơ cấu lao động  cho dân. Thế nhưng cách làm không đâu vào đâu khiến tiền bạc  mất mà dân vẫn khổ.

Dự án phát triển vùng rau sạch với diện tích lên đến 10ha tại xã Bình Trị, nằm cạnh Nhà máy  lọc dầu Dung Quất được tổ hợp nhà thầu Technip tài trợ thực hiện. Dự án nhằm tạo việc làm  tại chỗ, cải thiện thu nhập  cho người dân. Năm 2007, Technip đã cung ứng trang thiết bị trồng trọt, hạt giống rau các loại, màn phủ bạt nilông, đào giếng, mở lớp tập huấn kỹ thuật  giúp người dân  trồng rau sạch, cam kết sẽ bao tiêu toàn bộ rau sạch cung ứng cho nhu cầu thực phẩm  của hàng ngàn cán bộ, kỹ sư, công nhân  Khu kinh tế  Dung Quất và đưa giá mua cụ thể: 1.500 đồng/kg cải xanh, 3.500 đồng/kg khổ qua, 2.500 đồng/kg đậu côve…

Dự án triển khai thí điểm trên 5.000m² với kinh phí 8.000 USD  nhưng đã bị phá sản ngay vụ đầu tiên. Đồng rau bây giờ trơ trọi, giếng bỏ hoang, màn phủ bạt nilông vứt lăn lóc. Bà Huỳnh Thị Nở (thôn An Lộc, xã Bình Trị) than thở: “Bỏ công bỏ sức nhưng khi thu hoạch phải ra chợ bán từng ký, không có lời nên tui không làm nữa”.

Ông Phạm Ngọc Dũng, cán bộ phụ trách dự án, cho biết: “Technip hỗ trợ triển khai vùng rau sạch 10ha nhưng xã chỉ cho triển khai diện tích nhỏ hẹp. Sản phẩm  ít, không đủ số lượng  hằng ngày nên khó tiêu thụ cho bà con”. Đồng rau bỏ hoang nhưng nhiều bếp ăn, nhà hàng  tại Dung Quất phải quay ngược về TP Quảng Ngãi hơn 40km để mua rau phục vụ bữa ăn cho hàng chục ngàn người ở Dung Quất mỗi ngày.

Đào tạo kiểu nửa đường đứt gánh

Song song  với dự án hỗ trợ đầu vào và đầu ra trồng rau sạch cho người dân  Dung Quất, từ năm 2006-2008 Technip hỗ trợ hơn 400.000 USD  giúp Quảng Ngãi đào tạo  160 thợ hàn bậc cao. Mục tiêu là giúp thanh niên  các gia đình  bị giải tỏa, diện nghèo có nghề. Việc đào tạo  thợ hàn tại Trường trung cấp nghề Dung Quất đến năm 2008  hoàn thành và những thợ có nghề đó được vào làm việc  ở công trường này.

Nhưng số 160 người đó chẳng là bao so với hàng chục ngàn thanh niên  cần việc. Và sau 160 thanh niên  này, chẳng có lớp nào được mở ra nữa. Cơ sở vật chất, máy móc thiết bị dạy nghề của dự án “trùm mền”.

Ông Michel Tisserand, giám đốc  đối ngoại phụ trách chương trình  phát triển cộng đồng  (tổ hợp nhà thầu Technip), bày tỏ: đầu tư  ban đầu do nhà thầu tài trợ. Việc tiếp theo, với cơ sở vật chất sẵn có, tỉnh nên hỗ trợ người học nghề để tiếp tục đào tạo  nghề cho họ. Nhưng chẳng ai làm việc  này… và cũng chẳng thanh niên  nào theo học nổi khi học phí hai tháng đào tạo  thợ hàn là 10 triệu đồng, trong khi công trình Dung Quất cần cả ngàn thợ hàn.

Bà Đào Thị Thanh Thủy, giám đốc  Trung tâm  đào tạo  thợ hàn kỹ thuật  cao Dung Quất, nói: “Nếu không có hỗ trợ, tiếp sức từ phía tỉnh, doanh nghiệp  thì khó có ai đủ tiền để học nghề. Và việc mưu sinh của lớp trẻ ở Dung Quất tiếp tục nhọc nhằn khi không có nghề; còn công trình, nhà máy  không có thợ để làm”.

Anh Vương Tấn Mạnh, một cư dân ở khu TĐC Đông Thuận, bức xúc: “Chúng tôi rời Dung Quất ra đi đầu tiên và chịu  nhiều thiệt thòi, từ sinh hoạt, học hành, y tế, giải trí… Chẳng lẽ vì cái chung chúng tôi  đã hi sinh cuộc sống  ở nơi ở cũ của mình, bây giờ bắt chúng tôi  thiệt thòi một cách oan uổng nữa sao?”. Tâm sự của anh cũng là nỗi niềm của nhiều người.

Bà Nguyễn Thị Anh (ở khu tái định cư Vĩnh Trà, Dung Quất) không được hỗ trợ tái sản xuất, tận dụng đất nhà trồng sả để sử dụng trong gia đình  - Ảnh: V.Hùng

Sẽ...

“Hiện nay đời sống người dân  ở các khu TĐC Dung Quất đang gặp nhiều khó khăn. Từ đường sá đến các công trình phục vụ dân hầu như rất kém. Chúng tôi  đang kiểm tra và sẽ đầu tư  lại các khu TĐC đó để bà con có cuộc sống  ổn định trước mắt, đồng thời có điều kiện làm ăn lâu dài”.

Ông Võ Tiến Dũng (phó BQL Khu kinh tế  Dung Quất)

Bạn có ý kiến gì về bài viết Ngổn ngang “hậu” Dung Quất này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Ngổn ngang “hậu” Dung Quất bạn tại đây.