Trở lại thị trấn Khâm Đức, huyện Phước Sơn – nơi được mệnh danh là “mỏ” vàng sa khoáng lớn ở Quảng Nam, những ngày này, người dân  kháo nhau “muốn có tiền phải xuống suối”. Từ đường Hồ Chí Minh  rẽ phải, đi dọc theo suối Nước Xa dài gần 6km qua xã Phước Đức, cảnh tượng khai thác vàng dưới con suối… đông như hội.

Trời nắng gay gắt nhưng khắp nơi trong lòng suối, người lớn trẻ em  đầu trần lô nhô cắm cúi đãi vàng. Những chiếc máy nổ kêu rền vang, xả khói mù mịt khắp núi rừng. Từng dây dài ống nước cỡ lớn xộc vào dòng suối bơm nước lên phun xối xả vô các vỉa đất đá để tìm vàng. Dòng nước lẫn đất, đá có vàng sa khoáng, qua hệ thống  sàng, nước trở nên đục ngầu và hôi mùi hóa chất. Mỗi hố vàng diện tích cả nghìn m², từ 15–20 người hì hụi vừa đào, vừa đãi bằng tay lẫn máy. Trên bờ, cạnh suối, mỗi hố vàng đều có lều trại của người đãi dựng ăn ở, sinh họat hỗn tạp. Theo thống kê  chúng tôi, suối Nước Xa hiện có hơn 20 điểm đào đãi vàng sa khoáng.

Nước Sa không còn là dòng suối trong xanh do nhiều hầm vàng sa khoáng hoạt động  ngày đêm cày xới - Ảnh: V.HÙNG

Các hầm vàng đưa máy múc, hệ thống  sàng vàng xuống suối nhưng chính quyền... không biết  - Ảnh: V.HÙNG

Việc khai thác rầm rộ khiến con suối bị biến dạng. Đi lên phía thượng nguồn (gần Công ty  TNHH vàng Bông Miêu), không đếm hết những đống đất, cát, sỏi đã qua lọc vàng chất khổng lồ  chặn ngang dòng suối. Đoạn suối qua thôn 1, thôn 2 chủ yếu đào đãi thủ công, thì ở thôn 4 là những công trường khai thác vàng… quy mô. Những chiếc máy múc, máy xúc cày xới thi nhau lòng suối, đưa đất, cát lên những máy sàng loại cực lớn liên tục sục rửa để lắng vàng. Nước suối sục sôi và đỏ ngầu, mùi hôi toát lên sặc sụa.

Người dân sống dọc suối cho biết: trước đây con suối là nơi dân đánh bắt cá, và là nguồn nước sinh hoạt hơn 400 hộ dân, chủ yếu là người M’Nông. Anh L. nhà ở thôn 2 (xã Phước Đức) bức xúc: “Con suối này từng là nguồn nước sinh sống, sinh hoạt của hàng trăm hộ dân. Giờ thì không loài cá nào sống được, dân thiếu nước cũng không dám sờ tay vào”.

Chủ tịch UBND  xã Phước Đức, Hồ Văn Bằng kể: “Hồi trước, nước suối trong veo, tuôn ào ào quanh năm. Vừa bắc nồi cơm, người dân  vừa thả tay lưới là có cá niên, cá trám, cá bống. Cơm chín là có cá ăn ngay. Nay dân sống gần suối mà phải mua cá biển, lại dùng nước giếng đóng”.  Một người dân  khác nói thêm, từ khi có khai thác vàng thì không những cá chết sạch, nước bị bẩn không dùng được mà khi lội xuống là ngứa ngáy chân tay.

Chính quyền “bó tay” !

Không chỉ có thế, hạ nguồn suối Nước Xa chảy ra các con sông về xuôi ở huyện Nam Giang trước khi ra sông Thu Bồn. Một lãnh đạo huyện Nam Giang bức xúc cho biết: việc khai thác vàng ở vùng cao Phước Sơn đã khiến nước sông Thạnh Mỹ chảy qua huyện này chỉ trong xanh vẻn vẹn 5 ngày Tết (lúc người đào đãi vàng nghỉ Tết – PV).

Làm việc với chúng tôi, Chủ tịch  UBND  huyện Phước Sơn - Phạm Thế Quyền tỏ ra ngạc nhiên  khi nghe nói trên địa bàn huyện còn tình trạng khai thác vàng sa khoáng trái phép(!?). Khi chúng tôi đưa ra những hình ảnh  thực tế việc đào đãi vàng suối Nước Xa cung cấp, ông Quyền mới thừa nhận tình hình này diễn biến rất phức tạp.

Ông Quyền cho biết, kế hoạch  tổ chức kiểm soát thường bị lộ, quá trình truy quét, các lực lượng chức năng đều đập hủy máy móc, lán trại nhưng sau đó, tình trạng vẫn như cũ. Ông phân trần, lực lượng kiểm tra, xử lý vừa mỏng, lại vừa thiếu kinh phí, không có thời gian  nên tình trạng khai thác vàng trái phép vẫn chưa dập tắt được. Ông Quyền đưa ra giải pháp căn cơ nhất: “Nếu muốn quản lý được phải khoanh vùng và giao cho các đơn vị đấu thầu khai thác”.

Máy sàng vàng cỡ lớn hoạt động  inh ỏi ngày đêm nhưng chính quyền  bó tay ngăn chặn - Ảnh: V.HÙNG

Người dân không còn dám sử dụng nước suối Nước Sa

Dân đãi vàng đang sục sạo dòng nước suối Nước Sa đục ngầu để tìm vàng sa khoáng - Ảnh: V.HÙNG

Phó Phòng TN-MT huyện Phước Sơn, ông Đinh Văn Long thì cho biết" “Ngoài “điểm đen” suối Nước Xa, trên địa bàn huyện còn một số điểm khai thác vàng trái phép như sông Tranh, lòng hồ thuỷ điện Đak Mi 2, 3, 4, xã Phước Hiệp, Phước Thành”. Ông Long nhìn nhận việc khai thác vàng đã làm cho các con sông, suối đục ngầu, ô nhiễm  và bị lở dòng chảy. Dầu biết việc khai thác vàng trái phép rầm rộ đang diễn ra nhưng huyện đành bó tay.

Ông Long lý giải: “Cả phòng chỉ có 5 người mà phải đảm nhận đến 8 lĩnh vực khác nhau là quá thiếu. Mỗi lần lực lượng liên ngành ra quân truy quét vàng “tặc”, lập tức “tai mắt” của họ đã “đánh hơi” được và nhanh chóng rút vào rừng trốn tránh”. Ông Long cho rằng để “triệt tiêu” những “điểm đen” này cần phải có những đội liên ngành thường trực đóng chốt tại các địa phương.

Chính quyền “bó tay”, người dân  đang hết sức lo ngại suối Nước Xa ô nhiễm. Nguồn nước này khi đổ về sông Đak Mi qua sông Tranh về Vu Gia, Thu Bồn và kéo theo hàng loạt dòng sông, suối Quảng Nam  hấp hối nay mai.

Ở huyện Phước Sơn còn có thêm 11 đơn vị được cấp phép khai thác vàng ở bốn xã Phước Hiệp, Phước Thành, Phước Đức, Phước Hòa. Phần lớn đều sử dụng nguồn nước từ sông, suối khai thác vàng, sau đó đều thải ra sông, suối và hạ lưu đều dồn về hệ thống  sông Vu Gia – Thu Bồn. 5/11 công ty  này năm 2008  bị xử phạt hơn 170 triệu đồng  vì xả nước thải không đạt tiêu chuẩn ra môi trường. Đến tháng 3-09 có 3 công ty  đang nợ hơn 750 triệu đồng  tiền thuê đất, tiền thuế, tiền đóng góp địa phương, thuế đất, tiền phạt...

Bạn có ý kiến gì về bài viết Quảng Nam: Suối Nước Xa “chết” tức tưởi vì… vàng này? Hãy gởi suy nghĩ, bình luận, đánh giá, lời khuyên ... của bạn về bài viết Quảng Nam: Suối Nước Xa “chết” tức tưởi vì… vàng bạn tại đây.